Malum olduğu üzere ülkemizde din öğretimi denilince öncelikle aklımıza imam hatip okulları ve Kur’an kursları, ardından da din dersinin zorunlu olması hasebiyle ortaokul ve liseler geliyor. Örgün eğitimin dışında cemaatlerin ve STK’lerin de din öğretimi ve eğitimi verdikleri bir Türkiye gerçeği var.
Bu tespitleri yaptıktan sonra “Kimlerin din öğretimi ve eğitimi vermesi gerekir?” tartışmasına girmeden, din öğretimi yapan muallimlerin ve bu alanda faaliyet gösteren yapıların azami dikkat göstermesi gereken bazı hususlara değinmek istiyorum.
Başındaki İnsana Kutsallık Atfetmemek
Varlık âlemini yaratan Yüce Allah’tır. İnsan ise mahlûklardan bir mahlûktur. İnsan, insanlığının gereğini yerine getirdiğinde mükerrem ve muhterem olur. Ancak “esfel-i sâfilîn”e düştüğünde akıbetinin ne olacağı da bellidir.
Dolayısıyla hiçbir insan; makamı, ilmi, şöhreti veya mensup olduğu yapı sebebiyle kutsallaştırılmamalıdır. Din adına konuşan kişi de nihayetinde bir insandır ve hata yapabilir.
Dünyevileşmenin Önüne Geçmek
Şu fani hayatta karşılaşacağımız en çetin imtihanlardan biri, insanoğlunun mayasında bulunan dünyaya ve dünya nimetlerine meyletmektir.
Hâlbuki insanoğluna dünya ve onun bütün hazineleri verilse bile bunların tamamı gelip geçicidir. Bir nevi oyun ve eğlenceden ibarettir.
Kimse bu dünyadan göçerken kefeninin cebinde bir şey götüremeyeceğine göre, din öğretiminin temel hedeflerinden biri de insanı dünyaya esir olmaktan kurtarmak olmalıdır.
Şeffaflık Esas, Gizlilik İstisna Olmalı
Gizlilik, kapalı kapılar ardında işler çevirmek, farklı kişilere ve gruplara kod adları vermek gibi yöntemler dinin doğasıyla bağdaşmaz.
Türkiye’nin mevcut şartlarında din öğretiminin ve eğitiminin gizli yapılmasını gerektiren makul bir sebep bulunmamaktadır.
“İlle de gizli olsun.” anlayışı, ister istemez soru işaretlerine ve suiistimale açık bir alan oluşturur.
Din öğretiminde açıklık, hesap verebilirlik ve şeffaflık esas alınmalıdır.
İzolasyon Değil, Hayatın İçinde Olmak
İnziva, insanın olumsuz şartlardan uzaklaşması anlamında anlaşılabilir. Ancak dinî hayatı bütünüyle toplumdan kopuş ve izolasyon üzerine kurmak doğru değildir.
İslâm, insanı hayatın dışına değil, hayatın içine davet eder. Müslüman; ailesiyle, komşusuyla, toplumuyla ve çevresiyle ilişki içerisinde olmalı, iyiliği çoğaltmak ve kötülüğü azaltmak için sorumluluk üstlenmelidir.
İslâm’ın mescitlerde ve camilerde cemaat hâlinde ibadeti teşvik etmesi de bunun önemli göstergelerinden biridir.
Tek Yönlü Eğitim ve Öğretimden Kaçınmak
Sadece dinî ilimleri okutmak, yalnızca belirli dinî kitapları okumak veya farklı kaynaklara ulaşmayı engellemek, İslâm’ın ilim anlayışıyla bağdaşmaz.
Kitap, televizyon kanalı veya farklı bilgi kaynaklarına kategorik yasaklar koymak yerine, doğru bilgiye ulaşma ve yanlış bilgiyi ayırt etme becerisi kazandırılmalıdır.
İslâm’da dünya ve ahiret arasında bir denge vardır. Yahudilikte olduğu gibi yalnızca dünyevileşme, Hristiyanlıkta olduğu gibi yalnızca uhrevileşme değil; dünya ile ahireti birlikte gözeten bir anlayış söz konusudur.
Çocukları Ailelerinden ve Doğal Çevrelerinden Koparmamak
Bir çocuğun şahsiyeti ve düşünce dünyası henüz tam olarak oluşmadan ailesinden ve doğal çevresinden koparılması, onun üzerinde ciddi bir etki alanı oluşturabilir.
Özellikle çocukların ailelerinden uzaklaştırılarak uzun süreli ve kapalı yapılarda yetiştirilmesi, pedagojik ve sosyal açıdan titizlikle ele alınması gereken bir konudur.
Din eğitimi, çocuğu ailesinden ve toplumdan koparan değil; ailesiyle, çevresiyle ve toplumuyla sağlıklı ilişkiler kurmasını sağlayan bir eğitim anlayışına dayanmalıdır.
Devlet de çocukların eğitim ve barınma süreçlerini, hangi yapı tarafından yürütülürse yürütülsün, çocukların üstün yararı ve güvenliği açısından denetlemelidir.
Makul İtiraz ve Eleştiriye Açık Olmak
İslâm’da ruhbanlık yoktur. Hiç kimse hatadan ve hesaptan münezzeh değildir.
Ümmetin en zayıf ferdi bile, en kudretli gördüğü kişiye dahi edep ve nezaket çerçevesinde soru sorabilmeli, itiraz edebilmeli ve eleştiri getirebilmelidir.
Soru sormanın, farklı düşünmenin ve makul eleştirinin yasaklandığı bir ortamda sağlıklı bir din eğitiminin gerçekleşmesi mümkün değildir.
“Biz Seçilmiş İnsanlarız” Anlayışından Uzak Durmak
Bütün insanlar insanlık onuru bakımından eşit yaratılmıştır.
İslâm peygamberinin dahi kendi yakınlarına yönelik uyarıları dikkate alındığında, hiç kimsenin yalnızca mensubiyeti, soyu veya bağlı olduğu yapı sebebiyle Allah katında ayrıcalıklı olduğunu düşünmesi doğru değildir.
Bir gruba mensup olmak kişiyi otomatik olarak üstün veya seçilmiş hâle getirmez. Üstünlüğün ölçüsü, kişinin Allah’a karşı sorumluluğu ve takvasıdır.
Ötekileştirmemek
Müslümanlar kardeştir.
Din bağı, insanlar arasındaki en güçlü bağlardan biri olmakla birlikte, hiçbir Müslüman kendisinin kesin olarak kurtuluşa erdiğini, kendisi dışındaki insanların ise mutlaka helak olacağını iddia etmemelidir.
Din öğretimi insanları birbirinden nefret ettiren ve ötekileştiren bir anlayışa değil; kardeşlik, merhamet, adalet ve güzel ahlâka yöneltmelidir.
Dinen Şüpheli Hususları Meşrulaştırmamak
Din tamamlanmıştır. Helal bellidir, haram da bellidir.
Şâri, yani hüküm koyucu Yüce Mevlâ’dır. İslâm’da Papa’nın Hristiyanlıktaki konumuna benzer şekilde mutlak dinî otoriteye sahip bir makam bulunmamaktadır.
Hiçbir insan veya yapı, kendi çıkarları doğrultusunda dinin hükümlerini değiştiremez, sınırlarını genişletemez veya daraltamaz.
Özellikle itikadî konularda dinen şüpheli meselelerin zamanla normalleştirilmesi ve meşrulaştırılması, din öğretimi açısından son derece dikkat edilmesi gereken bir husustur.
Sonuç: Din Eğitimi İnsanı Özgürleştirmeli
Din öğretiminin temel amacı, insanı bir şahsa, gruba, cemaate veya yapıya bağımlı hâle getirmek değil; onu Allah’a kulluk bilinciyle özgürleştirmek olmalıdır.
Çocuklarımızı ve gençlerimizi yetiştirirken onlara sorgulamayı, düşünmeyi, okumayı, araştırmayı, farklı görüşleri değerlendirmeyi ve doğruyu yanlıştan ayırmayı öğretmeliyiz.
Din adına oluşturulan hiçbir yapı, dinin kendisiyle özdeşleştirilmemelidir.
Çünkü İslâm şahısların veya yapıların değil, Allah’ın dinidir.
Bu sebeple din öğretiminde ölçümüz; şeffaflık, liyakat, ilim, ahlâk, eleştiriye açıklık, aile bağlarının korunması ve dünya-ahiret dengesini gözetmek olmalıdır.
