Cezayir’de, Cumhurbaşkanı Abdulaziz Boteflika karşıtı olarak başlayan ancak Boteflika’nın istifasına rağmen devam eden halk gösterileri 13. Cuma gününe girdi. Halk, bir yandan meydanlarda Genelkurmay Başkanı Kayed Salih’in istifasını isterken, diğer yandan ülke 4 Temmuz’da yapılacak seçimlere doğru yol alıyor. Afrika’da Cezayir ile benzer şekilde tansiyonun yüksek olduğu bir başka ülke de Sudan. Önce aylar süren protestolar ve devamında 11 Nisan’da ülkeyi 30 yıl boyunca yöneten Ömer el-Beşir’in bir askeri darbeyle görevden uzaklaştırılması gözleri Sudan’a çevirdi. Cezayir’de 20 yıllık Boteflika, Sudan’da 30 yıllık El Beşir dönemi halk destekli bir darbe ile resmen sona erdi. Buna rağmen her iki ülkede de halk gösterileri devam ediyor. Bu iki halk neden sokakta kalmaya devam ediyor, talepleri, eleştirileri ve rejimin tavrını inceleyelim…

Saleh’in gelişi 

Cezayir’de Boteflika’nın beşinci kez aday olacağı yönündeki açıklamalar,  halk tarafından sağlık durumunun elverişsizliği gerekçesiyle reddedilmiş ve protestolar başlamıştı. Organizatörlerinin belli olmadığı, ekseriyeti gençlerden oluşan ve birbirinden bağımsız bir grup insan hasta bir adamın Cumhurbaşkanlığı’nda ısrar etmesini onur meselesi yaptı ve meydanlara döküldü. Sokakların git gide artan bir kalabalığa sahne olması, belli belirsiz sloganların tek ses olup daha da gür çıkması, rejim içinden ve bürokrasiden meydandaki halk lehine açıklamaların da art arda gelmesi, Boteflika’nın gitmesi gerektiği kanaatini pekiştirdi ve nihayet peşi sıra Boteflika’dan geri adım sinyalleri ve en sonunda da istifa haberi geldi.

Ancak süreç iyi okunduğunda bu istifanın halk gösterilerinin rejim üzerinde artan baskısıyla beraber ülkede geçmişten beri oldukça güçlü olan askerin aldığı rol ile ilişkili olarak yapıldığı hemen görülecektir. Cezayir Genel Kurmay Başkanı Ahmed Kayed Salih’ın Boteflika’ya istifa etmesi gerektiğini kameralar önünde söylemesi, askerin açıkça Boteflika’nın gitmesi gerektiği yönünde irade koyması, Cezayir üzerinde dolaşan iç çatışma korkularını bir nebze dağıttı.

Ancak Boteflika’nın resmen istifa etmesiyle oluşan “şimdi ne olacak sorusu özellikle yeni Boteflikalar istemeyen sokaktaki halk için en önemli soru oldu. Yirmi yıllık Boteflika dönemi kapanmış ancak Boteflika’nın şekillendirdiği ya da başka bir ifadeyle Boteflika’yı şekillendiren rejim bütün kurumları, isimleriyle öylece duruyordu. Bu noktada muhaliflerin taleplerinin yeterince net olmaması da bu kaygıyı besleyen başka bir meseleydi. Meydanlarda Boteflika’nın aday olmaması için başlatılan gösteriler zaman içinde bir sistem eleştirisine dönüşmüş ve Boteflika’nın sadece Boteflika’dan ibaret olmadığı dillendirilmeye başlanmıştı. Asker ise halka istediğini verdiğini ima edip daha fazlasına kimsenin cüret etmemesi gerektiğini belirten açıklamalarla dokunulmaz kırmızı çizgilerini daha üst perdeden söylemeye başladı.

Temel talep net 

Ne var ki muhalefet kırılgan bazı söylemler etrafında el ele tutuşmuş görünse de temel talep çok netti: Boteflika döneminin kilit adamlarının tasfiyesi, yolsuzluk dosyalarının açılması ve seçimlerin göstermelik ve asker baskısında gerçekleşmemesi. Ancak süreç gösterdi ki; geçici hükümet başkanından daha çok genelkurmay başkanının sesi duyuluyor, bütün adımlarda onun postal izi dikkat çekiyordu. Halkın talep ettiği radikal değişimin asker gözetiminde gerçekleşmeyeceği düşünülürken belki de en şaşırtıcı gelişme, ülkede gücü elinde bulundurduğu düşünülen generaller ve Boteflika döneminin adeta gölge başkanı gibi davranan Boteflika’nın kardeşi Said Boteflika’nın tutuklanması herkesi şaşkına çevirdi. Çünkü  askerin sürekli vurgu yaptığı “ulusal güvenlik ve istikrar” değişimin beklendiği gibi gerçekleşmeyeceği şeklinde yorumlanıyordu. Bu asker- sivil çekişmesinin verilen tavizlerle ortak bir paydada uzlaşmaya dönüşebileceğini kestirmek şimdilik çok zor olsa da meydanın dinmeyen heyecanı, muhaliflerin üst tabakasında var olan ideolojik saplantılara rağmen tabanın buna şimdilik çok prim vermemesi halkın lehine görünüyor.

Sudan’ı 30 yıl boyunca yöneten Ömer El Beşir’e karşı başlatılan sokak eylemleri neticesinde Beşir yönetimi resmi olarak nihayete erdi. Ancak Beşir’in siyasi sahneden çekilmesiyle ortaya çıkan otorite boşluğunun nasıl doldurulacağı ile ilgili belirsizlik asker-sivil ilişkileri çerçevesinde devam etmekte. Gösterilerin ilk günlerinde ekonomik gerekçeler öne çıkarken zamanla rejim karşıtlığına dönüşüp siyasetin sivillere tam devri talep edilir oldu. Özgürlük ve Değişim Hareketi adı altında organize olan göstericiler, bir yandan mevzi kaybetmemek adına Genelkurmay önünde nöbet tutarken diğer yandan da protestocular adına insiyatif alan kişiler Askeri Geçiş Konseyi ile görüşmeleri devam ettirdi. Askeri Konseyin geçiş dönemi için uygun gördüğü çözüm, sivil yönetim talep eden göstericiler için yeterli gelmedi ve meydanları terk etmediler. Askerlerin son yaptığı açıklamada, sivillerle anlaşmanın sağlandığı ve 300 kişilik geçiş yönetiminin yüzde 67’sinin sivillerden oluşacağı ve bu yönetimin üç yıl boyunca Sudan’ı yöneteceği bildirildi. Ancak sokağı terk etmeyen göstericilere Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) olarak bilinen birliklere ait üniformalı askerlerin ateş açması sonucu gerginlik tekrar yükseldi ve sivillerle varılan anlaşma 72 saatliğine askıya alındı. Gerginliği azaltmak için taraflar görüşmelerine tekrar başlasa da Sudan’ı bekleyen dış tehlike olarak Suudi Arabistan, BAE ve Mısır içeride ise Beşir’e karşı olan öfke sebebiyle İslamcı-seküler ideolojik çatışması bulunmakta. Beşir döneminde üst düzey pozisyonlara yerleşmiş olanların tasfiyesi ile ilgili talepler de dikkat çekmeye başladı. Ancak bu durumun İslamcıları siyaset dışına itebileceği ve tehlikeli çatışmalara dönüşebileceği düşünülüyor. Beşir dönemini “şeriat rejimi” olarak tanımlanması da bir rejim değişikliğinde dindar bir halk olan Sudan halkını sosyolojik açıdan da yukarıdan aşağıya değiştirmeye dönüşmesi tehlikesi bulunmaktadır. Bütün bunlar sivil-asker uzlaşmasını sağlayamadığı takdirde iç çatışmalara ideolojik bir boyut kazandırması muhtemel. Bu söz konusu olursa sivil yönetime geçişin önünde askerden daha büyük bir engel olarak Sudan halkının önünde durur.

Ortak sorunlar 

Sudan ve Cezayir her ne kadar farklı tarihsel süreçlere, toplumsal yapıya ve coğrafi koşullara sahip iki ülke olsa da özellikle Batı merkezli medyada dillendirilen ikinci Arap Baharı dalgasının gözlemlendiği iki ülke olması açısından benzer bazı değişimlere uğradıkları için önemlidir. Peyder pey başlayan protestoların içeriğine bakıldığında da karşımıza ilk çıkan ağır yaşam koşullarına bir tepki. Sokak eylemlerinin başlangıcındaki protestocuların ekseriyeti iki ülkede de üniversite gençleri. Yine genç nüfus açısından ciddi bir şişkinliğe sahipler ve bu da işsizliği protestocuların önemli itirazlardan biri haline getirdi. Yine hem Cezayir hem de Sudan’da asker ciddi bir rol oynamakta ve siyasi değişimlerin askerlerin müdahalesiyle gerçekleştiği bir tarihsel paydaşlık da var. Bu da Cezayir’de Ahmed Gaid Saleh, Sudan’da Abdulfettah el –Burhan’ın ülkedeki değişimin seyrinde askerin etkisini göstermesi bakımından önemli iki karakter.

Ancak hemen belirtmek gerekir ki Cezayir bu hususta Sudan’dan daha şanslı bir durumdadır. Çünkü Sudan’daki gibi asker içinde farklı yapılar öne çıkmamaktadır. Sudan’da siviller ile müzakereleri sabote etmeye yönelik halka şiddet uygulayan asker üniformalılar ile kıyaslandığında Cezayir’de protestolar daha barışçıl yürütülmekte diyebiliriz. Ayrıca dış müdahale açısından bakıldığında da Cezayir halkı daha avantanjlı görünmektedir. Her ne kadar Cezayir’i izleyen “big brother”ların her daim olduğu yönünde bir yerleşik inanç olsa da bu süreçte dış müdahale sahneye pek yansımadı. Ancak Sudan’a baktığımızda jeopolitik konumu sebebiyle de özellikle Körfez’in aktörleri tarafından müdahaleye uğradığı söylenebilir. BAE, Suudi Arabistan ve Mısır konsolosluklarının önünde toplanan Sudanlılar, bu ülkelerin iç işlerine karışmaması yönünde sloganlar attı. Yine Sudanlıların aksine Cezayirli göstericilerin bir kısmı ülkelerini tutarlı bir siyasi ve kültürel hayata sahip bir ulus devlet olarak görürler ancak Sudanlılar bu hususta en baştan sloganlarını rejime karşı attı. Ancak iki ülke için evrilen süreç açısından baktığımızda göstericiler, istikrarlı ve ısrarlı şekilde meydandaki pozisyonlarını koruyor. Askere karşı direnç gösterme iki ülke için farklı riskler barındırsa da askerlerin yer yer geri adım attığını ve meydanın taleplerine cevap vermek zorunda kaldığını ancak muhaliflerin kurumsallaşma sorunu sebebiyle de meydandaki yüksek motivasyonu masaya yansıtamadıklarını söyleyebiliriz.

Yine her iki ülkede de meydandaki çoğulculuk ve ideolojik sloganlardan uzak kalma, kuşatıcı ve hoşgörülü dil, söz konusu masaya gelindiğinde geçmiş korkuların nüksetmesine sebep oldu. Cezayir’de “Kara on yıl”sürecinde yaşanan İslamcıların terorize edilmesi sebebiyle bugün meydanlarda örgütlü veya örgütsüz varlık gösteren İslami hareketlerin seküler kesimde rahatsızlığa sebep olduğunu söylemek mümkün. Cezayir rejimi, uyumunu parti-asker-bürokrasinin oligarşik formülünden almaktadır.

Özetle iki halkın da servetini yağmalamayacak, şikayetleri adil şekilde çözecek bir yönetsel güce ihtiyaç var. Rejimin köleleri, kullanışlı müttefikler ve politik müşterilerin çıkar savaşlarının iyi analiz edilip kitlesel öfkeyi buna göre kontrol etmesi gerekiyor sivillerin. Olumsuz birçok duruma rağmen iki ülkede de rejim ve siviller karşı karşıya gelmiş ancak rejim geçmiş Arap Baharı deneyiminden nispeten ders çıkarmış görünmekte ve şiddetten uzak kalmaya çalışmakta. Ancak her iki ülkede de derin yapıların, sivillerin arasındaki ideolojik ve etnik farklılıkları kaşıdığını da söylemek mümkün. En iyi ihtimalle dış müdahalelerden kendini muhafaza etmeyi başarsalar bile eğer bu sosyolojik tehlikelere yönelik önlem alınmazsa iki ülkede de uzun vadede istikrar pek mümkün gözükmüyor.

Zeynep Karataş/Açık Görüş

Sudanlıydı. Yeryüzünü fesada veren batı emperyalizmine karşı Allah’a kulluk davasının öncü isimlerinden Zenci Musa kendi döneminde Arap Musa olarak tanınıyordu.

Ancak bazı kaynaklarda belirtilen kendisi de Teşkilatı Mahsusa gönüllüsü olanİstiklal Marşı şairimiz Mehmet Akif Ersoy’un Safahat isimli eserinde bu öncü tevhit savaşçısı için yazdığı beyitte; “Eşref Bey’in emir eri Zenci Musa / Omuzundan arşa yükseldi Nebi İsa”  ifadesini kullandığı görülür.

Burada üç şey anlatılır, Teşkilatı Mahsusa başkanı Kuşçubaşı Eşref Bey ile birlikteliği, mensup olduğu coğrafyanın ten rengi ve yüce gönüllülüğü, hasbiliği, samimiyeti, derin imanı ve gücü kuvveti.

Yoksulluk içinde vefat ettiği Özbekler Tekkesi’nde tek terekesi olan tahta çantasından; Devlet-i Osmaniye’nin parçalanmadan önceki halinin bulunduğu harita,Kuşçubaşı Eşref’in fotoğrafı, Kur’an’ı Kerim ve kefen çıkmıştı.

Adanmış bir hayattan geri kalan kutsal miras bu işte.

İsmet Özel demiyor mu ki, “Türk, kâfirle çatışmayı göze alan Müslümandır” İşteZenci Musa da öyle bir Müslüman öyle bir Türk’tü!

O nedenle ne zaman “Sudan” sözcüğünün geçtiği bir kelam duysam veya yazı okusam hemen aklıma Zenci Musa gelir.

Yakın zamanda Sudan’ı ilgilendiren iki bilgi notunu sizlerle paylaştım.

31 Mart 2019’da halkımız kaderini oylamaya giderken ben oturup Afrika kıtasındaki gelişmelere (Bkz. Afrika İslam ülkelerinde NATO’cu generaller dönemi başladı!) değindim.

Sizleri bilgilendirme amaçlı diğer yazımı 07 Nisan 2019’da  (Bkz. Erdoğan ve Putin’in dostu Sudan Devlet Başkanına darbe mi yapılıyor?)  yayımladım.

Sudan’da ne olduğunu Türkiye’deki Sudanlılar dahi anlamış değil!

Türkiye’deki Sudanlıları iki grupta toplayabiliriz. Kuzey ve Güney Sudanlılar.Kuzey Sudanlılar da ikiye ayrılıyor. Birinci grup Ömer El Beşir’i destekleyenler diğerleri de karşı çıkanlar.

Her iki grup da Türkiye dostu.

İlk bakışta Sudan’da yer yerinden oynamasına rağmen Türkiye’den “tık” çıkmaması, belki de bu dostluğa duyulan saygının eseri sanılabilir. Ama bana kalırsa farklı bir süreç var.

Türkiye’deki Sudanlı dostlara “Ne oluyor ne bitiyor?” diye sorduğumda “Halk Ömer El Beşir yönetimini  artan gıda fiyatları ile yaşanan yakıt ve döviz sıkıntısından sorumlu tutuyor hepsi bu” demişlerdi.

Son yaşananlara bakılırsa demek ki hepsi bu değilmiş!

Sudan’da son durum nedir?

Sudan ordu komutanlarının Ömer El Beşir’siz toplantı düzenlemesinin ardından, Cumhurbaşkanlığı sarayı ordu birlikleri tarafından kuşatıldı.

Cumhurbaşkanlığı sarayı etrafında asker ve ordu bünyesindeki “Hızlı Destek Kuvvetleri” mensupları konuşlandı.

Askerin baskısı ile Sudan Cumhurbaşkanı Ömer El Beşir önce istifa etti, istifa kararını imzalatan subaylar ile El Beşir’in korumaları arasında arbede yaşandı ve Ömer El Beşir ve yakın korumaları tutuklandı. Ülkede 3 ay süre ile olağanüstü hal ilan edildi.

Savunma Bakanı da dahil olmak üzere, önde gelen bazı siyasiler gözaltına alındı. İktidardaki Ulusal Kongre Partisi‘nin 100‘den fazla yönetici Sudan İstihbaratıtarafından derdest edildi.

Tutuklananlar arasında partinin Başkanı ve eski Savunma Bakanı Abduurrahim Muhammed Hüseyin‘ de bulunuyor. Uluslararası Hartum Havaalanı‘nda uçuşlar durduruldu. Havaalanında sadece inişlere izin veriliyor. Geçici hükümet kurulacak.

Sudan’daki halk gösterileri ile Türkiye’deki Gezi Olaylarındaki aktör kadınların benzerliği…

Gezi Parkı protestolarının kıvılcımının çakıldığı gün, polisin suratına sıktığı biber gazının etkisiyle saçları arkaya savrulan ancak geri çekilmeyen “Kırmızı Elbisesi kadın”ı hatırlıyor musunuz?

Omzundaki alışveriş çantası ve arkaya savrulan saçlarıyla, Türkiye’nin dört bir yanına yayılan Gezi Parkı protestolarının sembolü haline gelmişti.

Dünya basınında yer bulan fotoğrafıyla bir nevi internet fenomenine dönüşen akademisyen Ceyda Sungur’dan söz ediyorum.

Gezi olaylarındaki Kırmızı Elbisesi Kadın’ın bir benzeri Sudan’da ortaya çıktı! Kadının geleneksel Sudan kıyafeti giyinmesi de oldukça dikkat çekiciydi.

Sosyal medyada yapılan paylaşımlarla Sudan‘daki özgürlük taleplerinin sembolüne dönüştü. Söz konusu kadın, Sudan’daki Nubia Kraliçelerine verilen ‘Kandake’ ile özdeşleştirildi.

Kıyafeti ve takıları özenle seçilmişti. Sudanlı kadınların geçmişine kültürüne vurgu yapan sembolik bir giyim tarzı tasarlanmıştı.

Kandake; Sudan’da geleneksel olarak gelinlerin kullandığı büyük altın küpeleriden takmıştı. Kıyafeti 1960’lar, 70’ler ve 80’lerde askeri diktatörlere karşı gerçekleştirdikleri gösteriler ve yürüyüşlerde bu kıyafeti tercih eden kadınları andırıyordu.

Hartum’daki protestoları yönetiyormuş gibi görünen kadın, gösterilerin sembolü haline geldi.

Kadının, Sudan’ın başkenti Hartum’da Devlet Başkanı Ömer el-Beşir’e karşı çıkan protestolarda “özgürlük” talep eden sloganlar attığı bir video Twitter’da yüzbinlerce kez paylaşıldı.

Ayrıca protestolara katılan kadınlara işarette bulunarak defalarca “Hepiniz Sevgili Kandakesiniz” sloganları attı. Kandeke, Sudan  tarihinde yabancı istilaya karşıçıkmış bir kadın yönetici.

Günümüzde daha çok erkek egemen toplum yapısına ve feodal değerlere direnen özgürlük arayışındaki kadın tiplemesinde kullanılıyor.

Nitekim 2009’da üniversite öğrencileri tarafından kurulan “Bıktık” anlamına gelen “Girifna” yani Sudanlı Gençlik Hareketi; kadın hareketinde de önemli bir rol oynamış, 2012‘dek düzenledikleri “Kandake Protest” (Güçlü Kadınların Portestosu) eylemine binlerce kadın katılmıştı.

Sudan’daki eylemlerde İngiliz parmağı var mı? 

“Girifna” yani Sudanlı Gençlik Hareketi; İngilizler’in yakın merceğine takılan sivil toplum örgütlerinden. Londra merkezli “Index on Censorship” sivil toplum örgütü,2006 yılından beri ifade özgürlüğü dalında gazetecilere, yazarlara, avukatlara, savunuculara ödül vermesiyle tanınıyor.

Gazetecilik, dijital özgürlük, savunuculuk ve sanat dallarında, “Index on Censorship”, Guardian, Google, The Economist Group gibi kuruluşların sponsorluğunda ödül dağıtıyor.

Geçmiş yıllarda Çin‘deki insan hakları avukatı Gao Zhisteng, Azerbeycanlı gazeteci Idrak Abbasov, öldürülen Agos Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink’in oğlu Arat Dink gibi isimlere ödül veren Index on Censorship;  2013’te yani Sudanlı Gençlik Hareketi  Girifna’yı bu ödüllere aday göstermişti.

Londra merkezli Index on Censorship İngiliz gizli servislerinin organizasyonu.

Index on Censorship bünyesinde, başkan olarak deneyimli gazeteci; Reuters haber ajansı eski çalışanı Küresel ifade özgürlüğü ağı IFEX‘in ve Küresel Ağ Girişimi‘nin yönetim kurulu başkanı Jodie Ginsberg, Rachael Jolley, Sean Gallagher, Helen Galliano, Chatham House  müdavimi ve çalışanlarından Joy Hyvarinen, David Sewell, Sally Gimson, Ryan McChrystal, Lewis Jennings gibi isimler yer alıyor.

Bu ajan takımının dağıttığı 2018 İfade Özgürlüğü Ödülleri sponsorları arasındaTürkiye kökenli “fon fon” diye ses çıkaran GSM.“Mobil haberleşme için küresel sistem” (Global Systemfor Mobile Communications) şirketi de bulunuyor.

Yeri gelmişken; GEZİ olaylarında eylemcileri sokaklara çağıran, IFEX bunlara bağlı.

Sudan’da halk hareketinin organizatörü hangi örgüt?

Sudan halk hareketi spontane bir eylemlilik göstermiyor. Organize bir hareket. Toplumsal eylemlerin en büyük ve güçlü paydaşı, sağlık çalışanları ve avukatların ortak örgütü Sudan Meslek Grupları Birliği (SPA) eylemleri organize ediyor.

Sudan yönetiminin farklı meslek gruplarını hedef alan, öteleyen açıklamaları sonucu,doktorlar protestolarda itici bir güç olarak ortaya çıktı.

Ancak büyük çoğunluk kadınlardan oluşuyor. Eylemcilerin üçte ikisi, Sudan‘daki “cinsiyetçi ve ataerkil” toplumu protesto eden kadınlar.  Öğrenciler de sokak eylemlerinin katılımcısı.

Sokak gösterilerini düzenleyen Sudan Meslek Grupları Birliği (SPA)  Başkanı,Sudan İşçi Sendikaları Konfederasyonu (SWTUF)’a bağlı, SWTUF Medya, Medya, İletişim, Enformasyon ve Posta Çalışanları Sendikası Başkan Yardımcısı Ali İbrahim Khairalla.

Sudan İşçi Sendikaları Konfederasyonu SWTUF; merkezi hükümetin kontrolü altında.

Sudan, 1992 Sendikalar Yasası yürürlüğe girdikten sonra Hartum yönetimi, hükümet tarafından kontrol edilen sendika tekeli oluşturdu ve yalnızca hükümet tarafından kontrol edilen Sudan İşçileri Sendikaları Federasyonu’nun (SWTUF) yasal olarak çalışmasına izin verildi.

Diğer tüm sendikalar yasaklandı.

Nitekim gösteriler başladığında Sudan İşçi Sendikaları Konfederasyonu (SWTUF)Genel Başkanı Yusuf Ali Abdülkerim, SPA’yı “Yasadışı ve profesyonel olmayan bir kuruluş” olarak nitelendirerek profesyonellerin ve işçilerin herhangi bir şekilde protestolara karışmadıklarını söylemek zorunda kalmıştı.

Türkiye’deki HAK-İŞ, Sudan İşçi Sendikaları Konfederasyonu SWTUF’la irtibat halinde…

Ankara’nın Sudanlı sendikacılara kancayı takması 4-5 yıl öncesine uzanıyor.

2016’da HAK-İŞ Konfederasyonu, Sudan sendikacılığın gelişmesi, standartta kavuşturulması amaçlı SWTUF yöneticilerine yönelik 5 eğitim seminerigerçekleştirmişti.

2016’da Sudan İşçi Sendikaları Konfederasyonu Başkan Yardımcısı Yahia Hassan Mohammed Ali, Sudan Serbest İşçileri Sendikası Genel Başkanı Hassan Mohammed El Tayeb Mohammed, Hartum İşçiler Federasyonu Genel Başkanı Khabab Mohammed Saeed Elfadhil ve (SWTUF) Özel Sektör İşçileri Sendikası Genel BaşkanıHassan Abdellarim Eisa Younis Türkiye’de temaslarda bulunmuştu.

Hatta 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında, Sudan İşçi Sendikaları Federasyonu(SWTUF); Başkent Hartum’da yaklaşık 3 bin 500 kişinin katılımıyla “Türk Halkı ve Türk Çalışanlarına Destek ve Dayanışma Toplantısı” düzenlemiş, FETÖ’nün kanlı darbe girişimi protesto edilmişti.

Türkiye’ye destek olmak amacıyla düzenlenen toplantıya Eğitim-Bir-Sen ve Memur-Sen Genel Başkanı Ali Yalçın, Hak-İş Genel Başkanı Mahmut Arslan ve Sudan’dayaşayan Türkler de katılmıştı.

Ankara’ya yolu düşenlerden biri de Sudan Meslek Grupları Birliği (SPA) Başkanı Ali İbrahim Khairalla…

SWTUF Medya, Medya, İletişim, Enformasyon ve Posta Çalışanları Sendikası Başkan Yardımcısı Ali İbrahim Khair, HAK-İŞ Genel Başkanı Mahmut Arslan’ın davetlisi olarak Aralık 2017’de Ankara’ya gelmiş, 5 Aralık 2017’de Emek Konukevi’nde gerçekleştirilen HAK-İŞ/Öz-İletişim Sendikası İle Sudan/SWTUF Medya, Medya, İletişim, Enformasyon ve Posta Çalışanları Sendikası Ortak Eğitim Programına katılmıştı.

Toplantıda SWTUF’un 15 Temmuz’la ilgili yurtdışında Türkler tarafından bir talep gelmeden kendilerinin duyarlılığıyla ve Türkiye’ye destek ve moral vermek amacıyla bir miting gerçekleştirdiklerini hatırlatan Arslan, “O mitinge biz de HAK-İŞ olarak katıldık. SWTUF tarafından böyle bir toplantının gerçekleştirilmesini çok önemli buluyoruz. Ülkemizin zor zamanlardan geçtiği bir ortamda bu dayanışma mitingi bizim için moral kaynağı oldu”  demişti.

Gelene giderler ya da gitmediğin yer senin değildir!

HAK-İŞ ile Sudan İşçi Sendikaları Konfederasyonu (SWTUF) Eylül 2018’de İkinci Kadın Buluşması  etkinliğini gerçekleştirdi.

Program kapsamında HAK-İŞ Genel Sekreteri Dr. Osman Yıldız ve beraberindekiHAK-İŞ Kadın Komite üyeleri Sudan‘ın başkenti Hartum’a gitmişti.

Bu heyet, 12 Eylül’de Türkiye Cumhuriyeti Hartum Büyükelçisi İrfan Neziroğlu‘nu ziyaret etti. HAK-İŞ ile SWTUF arasındaki sendikal işbirliği çalışmaları ve Türkiye – Sudan ilişkileri hakkında değerlendirmelerde bulunuldu.

Ziyarete, HAK-İŞ Genel Sekreteri Dr. Osman Yıldız’ın yanı sıra, HAK-İŞ Kadın Komitesi Başkanı Fatma Zengin ve HAK-İŞ Kadın Komitesi üyeleri ve SWTUF Genel Başkanı Yusuf Ali Abdülkerim ve beraberindeki SWTUF temsilcileri katılmıştı.

Sudan’da Türkiye’nin etkisi…

“Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yetişemediği İslam ülkelerini emperyalistlerin tasallutundan kurtarmak” gibi amacı olduğu belirtilen Uluslararası Savunma Danışmanlık Şirketi SADAT ve Sudan Silahlı Kuvvetleri arasında 11 Mayıs 2017’de, İstanbul IDEF fuarında Sudan Silahlı Kuvvetleri ileAskeri Standardizasyon Merkezi kurulumu sözleşmesini kapsayan bir mutabakat mevcut.

HAK-İŞ’in eğitim verdiği Sudanlı sendikacılar da sokakların nabzını tutuyor, göstericileri kontrol ediyor. 

Daha ne diyeyim? Arif olan anlar!

Ömür Çelikdönmez, dikGAZETE.com

Ömer Hasan Ahmed El Beşir, 30 yıldır Sudan’ın başında olan bir isim,75 yaşında yorgun ve siyaseten ömrünün en sıkıntılı bir sürecini yaşıyor. Müslüman Kardeşler hareketinin üyesi olarak eski güveni ve gücünden çok şeyler kaybetmiş
durumda.

Herkes Sudan’da neler yaşandığını  merak ediyor. Sudan nereye gidiyor, dün Batı’nın uluslararası ceza mahkemelerinde yargılamak istediği Ömer El Beşir bugün, yaşadığı siyasi ve sosyal sıkıntılara karşı koyarken Batı, ABD, Rusya ve Çin, Ömer Beşir’i tolere edecek mi?

1989’da tuğgeneral rütbesiyle görev yaptığı Sudan ordusu kansız bir darbeyle hükümeti devralmış, Ekim 1993’te cuntanın kendisini feshetmesinden sonra devlet başkanlığına getirilmiştir. İlk kez 2013 yılında sokağa çıkan Sudan halkı, ülkede petrol ürünlerinde devlet sübvansiyonlarının kaldırılması üzerine fiyatların artması sebebiyle düzenlenen protesto gösterilerinde başkent Hartum başta olmak üzere birçok şehirde yolları kapatmıştı.

2018 Aralık ayının 19’unda başlayan sokak protestoları bir ayını doldurdu. Gösterilerin patlak vermesinin ardından muhalif “Nida Sudan” ittifakı hükümete müzakere teklif ederken, aralarında “Komünist Parti” ve “Arap Baası” gibi partilerin de olduğu Sudan Muhalefet Koalisyonu’ndan önde gelen 14 kişi gözaltına alındı.

Bir ay içinde meydana gelen olaylarda 40 civarında ölü ve binlerce yaralının olduğu açıklandı. Eylemciler, doların aşırı yükselmesi nedeniyle ekmek, yakıt, tüp gibi ürünlerde görülen aşırı fiyat artışı ve ekonomik krizi protesto ediyor.

Sudan her ne kadar bir Arap ülkesiymiş gibi algılansa da Afrika’yla ilgili konularda da adı geçer. Sudan hem Arap Birliği’ne hem de Afrika Birliği’ne üyedir. Sudan’daki sokak protestolarını sırf Arap Baharı çerçevesinden ele almak, kıyaslamak hiç de gerçekçi sonuçlar vermez.

Arap Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Husam Zeki’nin, birliğin Kahire’deki merkezinde düzenlediği basın toplantısında, Sudan’da son günlerde yaşanan olayları işaret ederek, “Sudan’daki olaylar ülkenin iç meselesidir” açıklaması aslında en doğru bakış açısıydı. Sudan’da yaşanan olaylara baktığımızda 40 yaş civarındakilerin, yoksulluk, hayat pahalılığı ve yolsuzluklara karşı bir gösteri içerisindeler.

Devlet Başkanı Beşir yaptığı açıklamada, ülkenin istisnai bir durumdan geçtiğini, bu durumun sağlam önlemler ve başarılı çözümlerle yakında atlatılacağını söylemişti. Başbakan Musa ise ülkede yaşanan sıkıntıların döviz eksikliği nedeniyle ekonomik dengesizlikten kaynaklandığını ve ülkede doların aşırı derecede yükselmesiyle ekmek, un, yakıt ve mutfak tüpü gibi ürünlerin bulunmasında sıkıntı yaşandığını kabul ediyor.

Sudan “Ordusunun ülke yönetimi çevresinde Ömer El Beşir etrafında kenetlendiği”ni vurgulaması şimdilik Beşir’e rahat nefes aldırmış gibi görülüyor. Bu arada Sudan’da 1966-1967 ve 1986-1989 yılları arasında iki dönem başbakanlık yapan Ömer El Beşir tarafından 1989 yılında yapılan darbeyle koltuğundan indirilmiş bir isim olan eski Başbakan ve muhalefetteki Milli Ümmet Partisi Genel Başkanı Es-Sadık El Mehdi’nin, Hartum’a dönmüş olması, ülkede yeni bir sürecin başlangıcına işaret olabilir.

Sudan Muhalefetinden İntifada Çağrısı

Muhalif lider Mehdi, geçtiğimiz hafta yaptığı basın açıklamasında, yeni bir yönetim kurulması için tüm siyasi gruplarla istişare ederek hükümete müzakere teklifinde bulunacaklarını, “Hükümetin teklife cevap vermesi halinde durum iyi olacaktır. Aksi takdirde genel grev çağrısı yapacağız ve daha sonra intifada senaryosu gelir” ifadelerini kullanmıştı.

Sudan devlet televizyonu, Eğitim Bakanlığı’nın talimatıyla başkent Hartum’da pazar gününden itibaren tüm okullarda eğitime “süresiz” ara verildiğini duyurdu. Geçen hafta Afrika Kulüpler Kupası maçının ardından binlerce taraftar, ülkede yaşanan hayat pahalılığını protesto etti. Sudanlı bir grup doktor, Devlet Başkanı Ömer El Beşir’e istifa çağrısında bulunarak, önümüzdeki haftadan itibaren greve gideceklerini açıkladı.

Sudan’ın en temel sorunu, 2011’deki güneyin bölünmesi ile petrol gelirlerinin yüzde 75’ini, nüfusunun ise 4’te birini kaybetmesiydi. Petrol gelirlerindeki azalma kamu harcamaları ve döviz rezervlerine olumsuz yansıdı. Petrol gelirleri, 2011 yılına kadar devlet bütçesinin yarıdan fazlasını finanse ederken bu kaynağın son bulması kamu harcamalarında ciddi alternatif nakit ihtiyacı doğurdu.

Afrika uzmanı olan Serhat Orakçı’nın Sudan analizinde altını çizdiği gibi sorun, “Devlet kaynaklarının büyük bölümü her zaman askeri harcamalara, yani silah lobilerine aktarılması.” Örneğin, 2018 yılı bütçesinin %14’ü savunma sektörüne ayrılırken eğitim sektörüne ayrılan pay sadece %3 civarındaydı. Sağlık sektörüne ayrılan pay ise eğitimden de azdı. Tahminlere göre her yıl en az 5 milyar dolar savunma sanayine aktarılırken sadece Darfur krizinin ülkeye maliyeti 30 milyar doları geçmiştir.

Askeri alanda aldığı yenilgiler sonrasında Güney yükünden kurtulmaya karar veren Hartum yönetimi, 2005 yılında masada ülkenin bölünmesine yönelik anlaşmayı imzalamaya razı olmuştur. Ancak bu bölünme bile Güney sorununun artçı sarsıntıları olan Güney Kurdufan ve Mavi Nil gibi insani krizler doğuran yeni sorunların ortaya çıkmasını engelleyememiştir. 

Yönetimin sosyo-politik alandaki başarısızlıkları bununla da kalmamış, 2003 yılından itibaren ise Darfur sorunu insani krizler doğurmaya başlamıştır. Bu sorun da Devlet Başkanı Ömer El Beşir hakkında 2009 ve 2010 yıllarında olmak üzere Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin soykırım gerekçesiyle iki kez tutuklama kararı vermesiyle sonuçlanmıştır. Yeterli kanıtlar elde edilmeden verilen bu karar şaibeli kabul edilse de El Beşir, Darfur’da “soykırım” gibi ağır bir suçla sürekli baskı altında
tutulmuştur.

İslamcılığın getirdiği ağır yükü göğüsleyemeyen iktidar, 1997 yılında maruz kaldığı ambargo nedeniyle Batı-dışı küresel aktörlerle ve Arap dünyasıyla son derece pragmatik ilişkiler kurarken 1999 yılından sonra petrol gelirlerindeki artışla rahatlayabilmiştir. 

Petrol dışı sektörlerin ağır ihmale uğradığı 2000-2010 arası dönemde petrole bağlı ortalama yıllık %7,1 ile büyüyen Sudan ekonomisi, bölünme sonrası bu kaynaktan mahrum kalırken ülke ekonomisi de yavaş büyüme evresine girerek 2010 sonrası dönemde yıllık ortalama %3,5 büyüyebilmiştir.

Sudan’da sadece zor zamanlarında halkla kucaklaşmak gibi şovları ustalıkla becerebilen ama esasında zaman içinde halktan kopmuş bir yönetim bulunmaktadır. Bu kopukluğu idarecilerin halkla olan ilişkilerinde, halka yönelik tutumlarında rahatlıkla gözlemlemek mümkündür Mesela sokağa çıkıp protesto eden göstericiler sırf bu yüzden “hain” olarak damgalanmaktadır. Halka tepeden bakan iktidar eliti kendisini halkın hizmetçisi olarak görmediği gibi yaptığı hizmetleri de bir lütuf gibi
sunmaktadır. 

Bu haliyle halk, iktidarın zaman zaman gücünü gösterdiği ve çok sıkıştığında halkçı bir poz verebilmek için tutuğu bir aksesuar rolü görmektedir adeta. Halk desteğine dayanmayan iktidar için icraatlar ile halkı memnun etmek gibi bir anlayış söz konusu olmadığı gibi, halka hesap vermek gibi bir durum da gözlenmez. 

Bu yüzden şeffaflık ve yolsuzluk gibi hususlara özen gösterilmez. Halkın şikâyetleri ve istekleri dikkate almaya gerek görülmez; karamsar sosyo-ekonomik manzara da yöneticilerin uykusunu kaçırmaz. İktidar ve çevresini oluşturan elit tabaka ülke kaynaklarını savurganca kullanırken halk en temel hizmetlerden mahrum bir şekilde ayakta durmaya çalışır. Çocuklar derme çatma yerlerde, kirin pisliğin içinde okumaya, hayata tutunmaya çalışır. Ameliyat parası, ilaç parası bulamayan insanlar, acılar içinde sabreder.

Muhalefet İçin Seçime Girmek Baştan Kaybedilen Maç Çıkmak Gibi

Afrika Kalkınma Bankası’nın (AfDB) hazırladığı Haziran 2018 tarihli Sudan Poverty Profile raporu verilerine göre nüfusu 40 milyonu geçen Sudan’da ülke nüfusunun %25,2’si aşırı yoksulluk sınırında yaşarken %36,1’i yoksulluk sınırında bulunmaktadır. Eyaletler arasında ise resmen bir
uçurum söz konusudur. 

Güney Kurdufan, Orta Darfur ve Batı Darfur gibi eyaletlerde nüfusun %64-67’si yoksulluk sınırında yaşamaktadır. UN OCHA Sudan Humanitarian Needs Overview 2018 raporuna göre ülkede 2 milyon kişi IDP statüsünde 1,2 milyon kişi mülteci statüsünde yaşarken toplamda 5,5 milyon kişi insani yardım ihtiyacı içinde bulunmaktadır ki bu da nüfusun %14’üne tekabül etmektedir.

İktidarı ya da rejimi sarsabilecek tek unsur ordu ve istihbarat gibi güvenlik birimleri olarak algına gelmiştir. Bu yüzden tepe yönetim bu kesimleri yanında tutmak ve memnun etmek zorundadır. En iyi maaşları, zamları, konforu asker, polis ve istihbaratçılar için sağlamak iktidarın devamı için en önemli gerekliliktir. Ülkede muhalif seslere ihtiyaç yoktur; bu tarz oluşumlar ayak bağı olarak görülür sadece. Bu yüzden muhalif oluşumlar bastırılır, gazeteleri ve dergileri kapatılır. 

Geçmişi sömürge dönemine dayalı tarikatlarla bağlantılı köklü siyasi oluşumlar bile seçimlerde ancak %1, %2 gibi gülünç oy oranına ulaşabilir. Hiç de normal olmayan bu durum nedeniyle muhalif siyasi partiler için seçime girmek baştan kaybedilmiş bir maça çıkmak gibidir adeta.  

İktidar için fakir ve eğitimsiz bırakılmış halk da bir tehdit kaynağı değildir. İktidar, halk egemenliğine dayanmadığı için seçimlerin de bir önemi bulunmamaktadır. Seçim demokratik bir görünüm verebilmek, dış baskıları azaltmak için gereklidir sadece. Muhalefetin boykotu, seçimlere katılım oranı gibi hususların pek bir önemi yoktur. 

Örneğin, 2015 yılında yapılan son başkanlık seçiminde muhalif partilerin boykotu nedeniyle katılım oranı %46,4 olurken oyların %94,5’ini alan Ömer El Beşir, birinci turda seçimi kazanmıştır. Bu yüzden Ömer El Beşir’in kendisini protesto eden kesimlere değişim için 2020 seçimini işaret etmesi de seçim sürecine güvenmeyen halk nazarında anlamsızdır.

Ömer El Beşir’in de yapması gereken bugün gerçeği görerek iktidarını 2020 sonrası devam ettirmeye çalışmak yerine ülkeyi yeni bir geçiş sürecine sokmak olmalıdır. Böyle yapması halinde halkın takdirini kazanarak isminin Sudan siyasi tarihinde olumlu bir şekilde anılacağına şüphe yoktur. Lakin bu değişim ertelendikçe durum daha da kötüye gitmektedir

Sonuç olarak 30 yıllık bir iktidar var, değişim için ayak diriyor… Kendi yapmazsa bu geçişi dışarıdan bir güç yapacaktır. Bu konuda yumuşak bir geçiş süreci için çalışılması gerekir. Sudan’ın en büyük problemi iç istikrarsızlıktır. Bunun ana sebebi, ekonomik çöküşün halkın gündelik hayatını zorlamaya başlamasıdır.

Sudan’da geçen haftadan bu yana devam eden gösterilerin geçmişi ve birkaç sebebi var: 1989’da bir askeri darbeyle iktidara gelen Ömer El-Beşir iktidarının başarısızlıklarına karşı duyulan öfke, ülkenin 30 yıla yakın bir zamandan bu yana Batılı ülkeler tarafından ağır ambargo altında bulunmasından kaynaklı ekonomik krizler, döviz ihtiyacını karşılayan petrol kaynaklarının yüzde 75’inin Güney Sudan tarafında kalmasıyla ihracatının petrolden tarım ve hayvancılığa dönüşmesi gibi sebepler sayılabilir. Ülkedeki şartlar göz önüne alındığında, Sudan halkının yaşanan bu ağır ekonomik şartlara şimdiye kadar tahammül gösterdiğini ve direndiğini görüyoruz. Özellikle kırsal kesimdeki yokluk insan tasavvurunu zorlar nitelikte.

Sudan’da benzer protestolar 2011, 2013 ve 2016’da da yaşanmış ve onlarca kişi hayatını kaybetmişti. 19 Aralık 2018 Çarşamba günü hükümetin ekmek fiyatlarını 1 pounddan 3 pounda çıkarmasıyla, ülkenin güneybatı bölgesindeki Nil Nehri Eyaleti’ndeki Atbara şehrinde, yaşam koşullarını ve yükselen fiyatları protesto eden gösteriler başladı. Bölgede ilk defa bu çapta gösteriler meydana geliyor. Göstericiler iktidardaki Ulusal Kongre Partisi’nin Atbara şehrindeki merkezi ateşe verdiler. Şehirde olağanüstü hâl ilan edildi. Aynı şekilde Kızıl Deniz Eyaleti’nin başkenti Port Sudan’da da insanlar yüksek fiyatları protesto etmek için sokaklara çıktılar. Kuzey Kordofan Eyaletinde de Al-Nuhood şehrinde protestolar vardı. Protestolar Hartum şehir merkezinde sınırlı da olsa yapılıyor.

Ekonomik kriz

Gösterilerin ana sebebi ülkede uzun zamandan beri giderek derinleşen ekonomik kriz. Küresel sistem Sudan’ı çökertmek için daha fazla hareket etmeye başladı. Yıllardır ambargoya maruz kalan ülkenin ekonomisi petrol ve ekmek sıkıntısıyla çökertilmeye çalışılıyor. 2018 yılı Ocak ayında da IMF politikaları doğrultusunda hazırlanıp kabul edilen 2018 bütçesiyle birlikte un, ekmek, tüp, elektrik gibi temel ihtiyaçlara yapılan aşırı zamlar ve Sudan sterlininin hızla değer kaybetmesi karşısında gösteriler yapılmıştı.

Sudan sterlini dolar karşısında değer kaybetmeye devam ediyor. Piyasada inanılmaz derecede nakit sıkıntısı yaşanıyor. Bankalardan para çekmek çok güç, çünkü para yok. Bankaların önünde uzun kuyruklar oluşuyor. Önce bankalardan para çekmeye 500 sterlin limit getirildi. Bu miktar sonra daha da düşürüldü. Sudan Merkez Bankası likidite ihtiyacını karşılamak için, Eylül ayının sonunda ilk defa 100 sterlinlik banknot basma kararı aldı. Daha önce en büyük para birimi 50 sterlindi. Piyasadaki nakit sıkıntısını aşmak için Sudan geçen ay para bastı. Fakat para üç gün içinde tükendi ve bankaların tekrar önünde kuyruklar başladı. Şimdi yine para basacak.

Piyasada para olmaması, Sudan’ın şu anda çok büyük bir operasyona maruz kaldığının göstergesi. Bu oyun daha önce Zimbabve’de de oynanmıştı. Bu yıl içinde Türkiye’de de oynandı. Ülkenin yerel para birimini karaborsada yüksek fiyatlar vererek piyasadan toplayıp depoluyorlar veya ülke dışına kaçırıyorlar. Bu durum hem piyasada nakit sıkıntısına yol açıyor hem de devalüasyona sebep oluyor. Geçenlerde 1 dolar 75-80 Sudan sterlinine dayanmıştı. Şimdi ise 60 sterlin civarında. Sudan’da insanlar ülkedeki ekonomik şartlardan dolayı parayı ellerinde tutuyorlar, bankaya yatırmıyorlar veya yatırıma girişmiyorlardı. Çünkü paralarını bankadan çekememekten korkuyorlardı. Karaborsadaki döviz alım satımını, yani özellikle dolar ticaretini yapanlar da Sudan sterlini topluyorlar. Başbakan geçen aylarda “doları karaborsadaki fiyatla aynı yapalım ki daha fazla yükselmesin” diyerek 1 Amerikan dolarını 27 sterlinden 47 sterline yükseltti. Bu durum sterline daha fazla değer kaybettirdi. ABD bütün kredi kartlarının kullanımını Sudan’da kapattığı için ülkede kredi kartı kullanılamıyor. Sudan krizi birçok ülkenin ders alması gereken durumlar barındırıyor.

Ülkede ekmek sıkıntısı da had safhada. Fırınların önünde sabah erken saatlerden itibaren kuyruklar oluşuyor. En temel besin kaynaklarının fiyatları artırılıyor. Petrol sıkıntısı aynı şekilde had safhada. İstasyonların önünde uzun kuyruklar oluşuyor. Petrol ihracatçısı olan ülke, özellikle Güney Sudan’ın bağımsız hale getirilmesiyle, 2011 yılında petrol kaynaklarının yüzde 75’ini kaybetti ve petrol sıkıntısı çeken bir ülke haline geldi.

Siyasi kriz

Fakat bugünkü gösterilerin en büyük sebebi, Aralık ayı başında Sudan Meclisi’nde yapılan anayasa değişikliği. Bu anayasa değişikliği, Ömer El-Beşir’in tekrar seçilmesinin önündeki engelleri kaldırmıştı. Beşir’in bu sayede 2020 seçimlerinde yeniden aday olabilecek olması, zaten bir öfke birikimine sebep olmuştu. Ülkedeki durumu düzeltmek için Ömer El-Beşir’in eline birçok fırsat geçti. Halk ise ondan yerine bir başkasını bırakmasını bekliyor. Aynı zamanda halk Beşir’den bu değişimin lideri olmasını da istiyor. Fakat bu değişim bir türlü gerçekleşmedi. Bundan dolayı halk protestolara tekrar başlayarak değişim isteğini ortaya koymaya başladı. Aslında yukarıda sayılan sıkıntılar (bu kadar yoğun olmasa da) önceki yıllarda da vardı. Un ve ekmek kıtlığı bu sürecin bahanesi oldu.

Diğer yandan eski başbakan ve ana muhalefet Ulusal Ümmet Partisi lideri Sadık El-Mehdi bir yıl aradan sonra ülkeye döndü. Mehdi hükümeti demokratik seçimle gelmiş son hükümetti ve 1989’da El-Beşir’in darbesiyle yıkılmıştı. Mehdi’yi ülkeye, oturup bir şeyler yapalım diyerek El-Beşir çağırdı. Mehdi ise döndüğünde sokaktaki insanları destekledi. “Barışçıl bir geçiş hükümeti süreci” çağrısı yaptı. Ömer El-Beşir ile görüşmedi. Bütün bu olanlardan sonra da görüşmeyeceği düşünülüyor. Diğer birçok muhalefet lideri ise tutuklandı.

Sudan hükümetinin tavrı

Hükümet gösterilere önce polisler eliyle müdahale etti. Göz yaşartıcı mermilerle dağıtmaya çalıştı. Daha sonra hükümet askerleri ve polisleri sokaklardan çekti ve iktidar partisi sempatizanı serserileri piyasaya sürdü. Bu serseriler de her tarafı yakıp yıkıyor. Şehibbalar gibi insanları öldürdüler. Zekat Fonu’nun bulunduğu yeri yağmaladılar. Gösterilerde şu ana kadar 30 civarında insan öldü. Hükümetin durumun daha fazla kötüleşmemesi için bu başıbozukları sokaklardan acilen çekmesi gerekiyor.

Eğitim Bakanlığı’nın talimatıyla, başkent Hartum’da pazar gününden başlamak üzere tüm okullarda eğitime süresiz ara verildi. Beyaz Nil, Dangola, Gadarif, Kuzey Kordofan ve Atbara kentlerinde olağanüstü hal ilan edildi.

Birçok bağımsız ticari ve mesleki sendikanın oluşturduğu koalisyon, yaptığı açıklamada, cadde gösterilerine destek verilmesi ve ülke genelinde Pazartesi gününden itibaren greve gidilmesi çağrısında bulundu. Pazartesi günü için doktorlar da grev çağrısı yaptı.

Askeri darbe tehlikesi var mı

Darbe söylentilerinin ardından, Sudan ordusundan dün yapılan yazılı açıklamada, “ordunun ülke yönetimi etrafında kenetlendiği” vurgulandı ve “halkın kazanımları, güvenliği, malı ve canını koruma konusunda kararlı olunduğu” kaydedildi. Silahlı kuvvetler, polis, acil destek ve istihbaratın tek ve uyumlu bir sistemde hareket ettiği belirtilen açıklamada, ordunun Savunma Bakanlığı’nca ülkedeki güncel olaylar hakkında kapsamlı şekilde bilgilendirildiği kaydedildi.

Her ne kadar ordu tarafından bu açıklama yapıldıysa da, Sudan’da bir askeri darbe olabilir. Bu sefer durum gerçekten çok ciddi. Sudan’da Abdurrahman Sivaruzzeheb zamanındaki gibi bir durum yaşanabilir. Şu anda halkın da beklentisi, bu şekilde sınırlı bir askeri müdahaleyle siyasi değişimin sağlanması. Bu noktada tek ümit haline gelen kişi ise istihbarat başkanı Salah Abdullah Kuş. Aslında o, 2012’de de 11 kişiyle bir darbe girişiminde bulunmuştu. 1 yıl hapis yatan Salah Kuş cumhurbaşkanının affıyla hapisten çıktı. Ömer el-Beşir Salah Kuş’u 2018 yılının Mart ayında üçüncü kez istihbarat başkanı yaptı. Salah Abdullah Kuş, Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın Mısır’daki katliamından Sudan’ın Dongola şehrine kaçan Çerkeslerin soyundan geliyor. İstihbarat Başkanı Salah Abdullah Kuş, ülkedeki gösteriler sırasındaki sabotaj ve şiddetin arkasında İsrail’in, MOSSAD’ın olduğunu söyledi.

Diğer yandan, özellikle Atbara’daki gösteriler sırasında, birkaç yüksek rütbeli asker çıkıp El-Beşir’e karşıyız ve halkla beraberiz, dedi.

Diğer ülkelerin tavrı

Suudi Arabistan kendi politikaları için Sudan’ı kullanmak istiyor. Suudi Arabistan ekonomik rahatlama yaşayacağına ve uluslararası arenada elinin güçleneceğine ikna ederek son yıllarda Sudan ile ABD arasındaki ilişkilerin gelişmesine aracılık etmişti. Halbuki Sudan ABD ile yakın ilişkiye girerek, bazı istihbarî paylaşımlar yaparak bu cendereden kurutulacağını ümit ederken, ABD ve İsrail’in operasyonlarına açık hale geldi.

Ömer El-Beşir geçenlerde yaptığı Suriye ziyaretiyle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ni kızdırdı. Bundan dolayı belki de ilk defa bu ülkeler Ömer El Beşir’e destek vermeyecekler. Beşir, Suriye ziyaretiyle bütün Arap ülkelerinde “Barış kurucu” gibi görünmek istiyor. Suriye ziyaretinin yine Arap Birliği Ligi başkanlığı için destek alma amacı taşıdığı da söyleniyor.

Aynı zamanda Suriye ziyareti, kimi Sudanlılar tarafından, Ömer El-Beşir’in Beşşar Esed’den taktik almak için yaptığı bir ziyaret olarak görülüyor. Yani ülkedeki bütün karışıklığa, iç savaşa, çatışmaya ve dış müdahalelere rağmen bu kadar yıl nasıl ayakta kaldığını öğrenmeye çalıştığı söyleniyor. Eğer böyle bir amaç güdülerek bu ziyaret yapıldıysa Sudan’ı çok kanlı günler bekliyor demektir. Ömer El-Beşir bu yıl Putin’e de gitti. Eğer Putin, Suriye’de olduğu gibi, “seni ben koruyacağım” derse, Sudan Suriye gibi olur. Katar Emiri Sudan için gerekli yardımı yapacaklarını ilan etti. Güney Sudan Devlet Başkanı Salva Kiirde, Ömer El-Beşir’i arayarak Sudan’ın istikrarının ülkesi için hayati derecede önemli olduğunu ifade etti.

Sudan gecikmeli bir “Arap Baharı” yaşıyor gibi…

Sudan sokakları ekmek fiyatlarının yüksekliğinden şikayet edenlerden rejim değişikliği isteyenlere kadar farklı seslerle dolmaya başladı. Ömer El-Beşir yaklaşık 30 yıllık iktidarında yolun sonuna gelmiş görünüyor. Sudan gecikmeli bir “Afro-Arap Baharı” yaşıyor gibi. Fakat bu değişimi kendi iç dinamikleriyle sağlayamazsa, Libya’da olduğu gibi, rahat ve huzur getirmeyen Arap Baharı, hiç kış mevsimi görmeyen Sudan topraklarına kar yağdırır.

Sudan’da yaşananlar ortaya koymaktadır ki İslam dünyasındaki ülkeler kendi sistemlerini kurmadıkları müddetçe halklarına refah ve huzur getiremezler. Küresel sistemin içinde kalarak, onun kurallarıyla ve uygulamalarıyla ekonomik olarak direnmeleri mümkün değil. En önemlisi de siyasal değişim ve dönüşümleri kendileri yapmadıklarında, dinamizmlerini kaybedip operasyonlara açık hale gelirler. İslam dünyasındaki ülkeler bir bir istikrarsızlaştırılıyor. Var olan görece istikrarlar bile yok edilmek isteniyor.

Mustafa Efe/AA

Küresel sistem Sudan’ı çökertmek için önce Güney Sudan’ı ayırdı.
Sudan parası pound, dolar karşısında değer kaybetmeye devam ediyor. Piyasada inanılmaz derecede nakit sıkıntısı yaşanıyor. Bankalardan para çekmek çok güç çünkü para yok. Bankaların önünde uzun kuyruklar oluşuyor. Piyasada para olmamasının sebebi Sudan’ın şu anda çok büyük bir operasyona maruz kaldığının göstergesidir. Bu oyun daha önce Zimbabve’de oynanmıştı. Bu yıl içinde de Türkiye’de oynandı. Piyasadan ülkenin yerel para birimini karaborsadan yüksek fiyatlar vererek toplayıp fırınlarda yakıyorlar veya ülke dışına kaçırıyorlar. Bu durum piyasada nakit sıkıntısına yolaçıyor. Aynı zamanda devalüasyona sebep oluyor. Sudan Pound’u geçenlerde 1 dolar 75-80 pounda dayanmıştı. Şimdi 60 civarında.

Ülkede ekmek sıkıntısı da had safhada. Fırınların önlerinde sabah erkenden sıra başlıyor. Halkı tahrik etmek için en temel besin kaynaklarının fiyatlarını artırıyorlar.

Petrol sıkıntısı aynı şekilde had safhada. İstasyonların önünde uzun kuyruklar oluşuyor.

Petrol ihracatçısı olan ülke özellikle Güney Sudan’ın ayrılmasıyla petrol sıkıntısı çeken ülke haline geldi. Güney Sudan’ın bağımsız hale getirilmesiyle, Sudan 2011 yılında petrol kaynaklarının yüzde 75’ini kaybetti.

Dün Güneybatı bölgesindeki Nil Nehri Eyaleti’ndeki Atbara şehrinde yaşam koşullarını ve yükselen fiyatları protesto etmek için gösteriler yapıldı. Bölgede ilk defa bu çapta gösteriler meydana geliyor.

İktidardaki Ulusal Kongre Partisi’nin Atbara şehrindeki merkezini ateşe verdiler. Şehirde olağanüstü hâl ilan edildi.

Aynı şekilde Kızıl Deniz Eyaleti’nin başkendti Port Sudan’da da insanlar yüksek fiyatları protesto için sokaklara çıktılar.

Kuzey Kordofan Eyaletinde de Al-Nuhood şehrinde protestolar vardı.

Protestoların Hartum şehir merkezine yayılmasından endişe ediliyor.

Mustafa EFE/AFSAM Başkanı