Sömürgecilik Çağı: Dünyanın Yeniden Paylaşılması

15. yüzyıldan itibaren Portekiz ve İspanya’nın başlattığı denizaşırı keşifler, kısa sürede büyük sömürge imparatorluklarının kurulmasına dönüştü. Amerika kıtasında Aztek ve İnka medeniyetleri yıkıldı; savaşlar, zorla çalıştırma sistemi ve Avrupa’dan taşınan salgın hastalıklar yerli nüfus üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurdu.

Atlantik köle ticareti ise yaklaşık dört yüzyıl boyunca milyonlarca Afrikalının zorla kıtalar arasında taşınmasına neden oldu. Tarihçiler, bu dönemin insanlık tarihinin en büyük zorunlu nüfus hareketlerinden biri olduğu konusunda görüş birliği içindedir.

Afrika: Kaynakların Bedelini İnsanlar Ödedi

1884-1885 Berlin Konferansı’nda Afrika, Afrikalıların iradesi olmaksızın Avrupalı güçler arasında paylaşıldı. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri, Belçika Kralı II. Leopold’un kişisel yönetimi altındaki Kongo Özgür Devleti’dir. Kauçuk üretimi uğruna uygulanan zorla çalıştırma, işkence ve infazlar nedeniyle milyonlarca insanın hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir.

Asya ve Pasifik’te İşgaller

19. ve 20. yüzyıllarda Asya da emperyal rekabetin merkezlerinden biri oldu. Britanya’nın Hindistan yönetimi, Afyon Savaşları sonrasında Çin’in maruz kaldığı baskılar ve Japon İmparatorluğu’nun Kore, Çin ve Güneydoğu Asya’daki işgalleri milyonlarca insanı etkiledi. Nanjing Katliamı (1937) gibi olaylar, savaş dönemlerinde sivillerin nasıl büyük bedeller ödediğinin en çarpıcı örnekleri arasında yer alır.

Avrupa da Bu Şiddetten Muaf Değildi

Sömürgecilik yalnızca Avrupa dışını etkilemedi. İki dünya savaşı, Avrupa kıtasını tarihin en büyük yıkımlarından biriyle karşı karşıya bıraktı. Nazi Almanyası’nın işgal politikaları modern tarihin en büyük insanlık suçları arasında kabul edilmektedir. Aynı dönemde milyonlarca sivil savaş, açlık ve zorunlu göç nedeniyle yaşamını yitirdi.

Güç, Hukuk ve Ahlak

I. Dünya Savaşı’nın ardından Birleşmiş Milletler’in kurulması, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin kabulü, Cenevre Sözleşmeleri’nin geliştirilmesi ve uluslararası ceza hukuku mekanizmalarının güçlendirilmesi, devletlerin güç kullanımını hukukla sınırlandırma yönünde önemli adımlar oldu.

Bununla birlikte, uluslararası ilişkiler tarihi, devletlerin çoğu zaman ahlaki ilkeler kadar güvenlik, çıkar ve güç dengeleri doğrultusunda hareket ettiğini de göstermektedir. Bu nedenle geçmişin hatırlanması, yalnızca tarih bilgisi değil, aynı zamanda geleceğe yönelik bir uyarıdır.

Tarihin Verdiği Ders

Tarih bize, hiçbir medeniyetin yalnızca başarılarıyla değerlendirilemeyeceğini öğretir. Bilim, sanat ve teknoloji alanındaki büyük katkılar kadar; sömürgecilik, köle ticareti, savaş suçları ve insan hakları ihlalleri de aynı tarihin ayrılmaz parçalarıdır.

Gerçek yüzleşme, geçmişte yaşanan acıları inkâr etmek değil; onları kabul ederek benzer trajedilerin tekrar yaşanmaması için hukuku, adaleti ve insan onurunu evrensel ilkeler olarak savunmaktır.

Çünkü tarih, gücün tek başına barış getirmediğini; kalıcı barışın ancak hesap verebilirlik, hukuk ve insan haklarına bağlılıkla mümkün olabileceğini defalarca göstermiştir.

ABD II. Dünya Savaşı’nda çok büyük riske girdi.
Savaş bittiğinde ellerinde sadece 4 Milyar dolarlık altın kalmıştı.

Büyük riske girilmiş varını yoğunu savaşa harcamış olan ABD savaşı kazanınca hem bu harcananları hem de dünyada yeni bir ekonomik düzen kurması gerekiyordu.
Tabii bizimkilerin bu kurulacak yeni düzenden haberleri bile yoktu.
Birazda İsmet Paşa’nın Almanlara göz kırpması bizimkileri biraz korkutmuştu.
İsmet Paşa ve ordudan birçok subay Adolf Hitler bıyığı bırakmıştı ve tüm dünya bunu biliyordu.

Burada Mareşal Fevzi Çakmak’ı rahmetle anmak lazım, o olaylara hakimdi ve Almanlara asla güvenilmesi gerektiğini biliyor Trakya’yı boydan boya Almanlara karşı savunma mevzi olarak hazırlamıştı.

Savaşı kazananlar tarafında iki görüş ortaya çıktı.
Birincisi Bretton Woods
İkincisi Keynesyen.

Bu konu o kadar önemli ki,
Biz eğitim müfredatı olarak Osmanlı Hanedanı ve Cumhuriyetin ilk yıllarındaki tarihten ileri gidemedik.

Ne çok ileri gidebiliyoruz ne çok yakına gelebiliyoruz.

W.Churchill’ün bir sözü var…
“Ne kadar geriye bakarsanız, o kadar ileriyi görebilirsiniz.”

Bu konuda yazmaya devam edeceğim..