Boğaziçi Üniversitesi ülkemizin iyi üniversitelerinden biri. Sürekli olarak buradaki öğrencilerin Türkiyenin en zeki öğrencilerinin bulunduğu yer olarak vurgulanması haksızlık. Aynı düzeyde epeyce üniversitemiz var. Bunları tek tek sayacak değiliz. Ama basit bir örnek verebiliriz. Tıp Fakülteleri en yüksek puanla öğrenci alan yerler ve halen 110 civarında Tıp Fakültemiz var. Yani zeki öğrenciler sadece burada toplanmıyor. Son olaylar dolayısıyla zeka tarafının vurgulanması kısmen ve göreceli olarak doğrudur.

Varsayalım ki hepsi Türkiye’nin en zeki öğrencileri. Bu Boğaziçinde yaşanan olayların ana nedeni değildir ve olayların çözümüne bir katkısı da yoktur.

Olay politik bir mecraya taşınmış durumdadır. Bundan sonrası partilerin tutumlarıyla biçimlenecektir.

Atama konusuna gelince; atama yasaldır. İki yüz küsur üniversiteye atamalar aynı yöntemle yapılmaktadır. Cumhurbaşkanı uygun bulduğu birini iş başına getirmektedir. Iktidar partisi eski milletvekilleri, eski mkyk üyeleri, eski il veya ilçe başkanları vs. rektör olarak atanabilmektedir. Bir mani var mı? Yoktur

Malum, daha önce üniversitelerde sıkıntılı da olsa bir seçim vardı. Bunun da sağlıklı işlemediği görüldü; karalamalar, iftiralar, suçlamalar, dargınlıklar yaşandı.

İktidar-muhalefet rektör atamalarını neden bu kadar önemser? Birinci kaygı, bence, kadrolaşmadır. Bu da her konuda sınırsız yetki sahibi kılınan rektörler marifetiyle yapılmaktadır. Sorun bugüne özgü değildir, bu düzenlemeyi yapan da mevcut iktidar değildir. YÖK’ün kuruluşundan beri devam eden bir uygulamadır. Darbe sonrası çıkarılan 2547 sayılı yasa ile amaç şirazesinden (sağ-sol çıkan) çıkan universiteleri zapt-u rapt altına almaktı ve amaçlanan da oldu.

Sonrasındaki bütün iktidarlar bu “anti-demokratik” kurumu lağvetme vaatlerinde bulundular. Buna mevcut iktidar da dahildir. Ancak iktidar-muhalefet partileri için getirisi götürüsünden fazla olan bu yasayı küçük ilaveler veya çıkarmalarla uygulamakta bir sakınca görmediler.

Peki bir öğretim üyesi neden rektör olmak ister? İtibarlı bir makam sahibi olmak. Yönetme arzusunu tatmin etmek. Zaman zaman akrabaya eşe dosta el uzatabilmek (gazete haberleri ortada). Asıl önemlisi ise, özellikle Tıp Fakültesi olan üniversitelerde döner sermayeden rektörlere ciddi bir maddi katkının sağlanması. Aksi halde bir Üniversitenin rektörlüğü için 84 aday neden başvursun?

Hizmet mi? Bir bilim insanı olarak hizmet etmenin önünde bir engel yok ki. Aziz Sencer’in ya da Özlem Türeci ve Uğur Şahin’nin tek başlarına yaptıkları “hizmeti” kaç idareci yapabilmiştir!

Şunu açık yüreklilikle söylemek gerekir. Bu makamlar rant makamı olmaktan çıkarılır, demokratik bir yönetim biçimi benimsenirse, hizmet için yanıp tutuşanların sayısı yüzde yetmiş, üniversitedeki akademik kurullar yetkilendirilirse yüzde doksan düşer. Hatta rektör olunduğunda gelirin az da olsa düşmesi söz konusu olursa, gerçekten hizmet aşkı olanlar dışında kimse aday olmayacaktır.

Boğaziçinde olan ne? Bu bir rektör atamasından farklı bir durum. Atama sadece bir vesile. Rektörün istifa etmesi sorunu çözer mi? Hiç sanmam. Bu (haklı ya da haksız olup olmadığına karar vermek bana düşmez) birikmiş bir öfke veya muhalefetin dışa vurumudur.

Sükunetle ve suhuletle bir çözüme ulaştırılması ülkemiz hayrına olacaktır.

Tabii herhangi bir partili olmak suç değildir. AK Partili olmak da. Fakat AK Parti muhalifi çevreler bu atama üzerinden Cumhurbaşkanının yetkilerini eleştirme fırsatı yakaladıkları için veryansın ediyorlar.

Evvelki gün bir tartışma programında “böyle bir atama sistemi dünyanın hiçbir yerinde yok” diyerek gözümüzün içine baka baka yalan söyleyen bir ukalayı dinleyince bu konuya temas etmenin faydalı olacağını düşündüm.

Eskiden üniversitedeki öğretim üyelerinin seçtiği 6 aday YÖK’e bildiriliyor, YÖK de bu sayıyı 3’e indirerek tercihi Cumhurbaşkanına bırakıyordu.

Cumhurbaşkanı da içlerinden biri atıyordu.

29 Ekim’de 2016 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan 676 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile sistem YÖK’ün sunacağı 3 adaydan birinin cumhurbaşkanı tarafından atanması şeklinde değiştirildi.

İşte bunu eleştirerek dünyada eşi benzeri yok diyorlar.

Benzer bir tartışma 2006 yılında da gündeme geldiğinde ben o zaman şunları yazmıştım:

“Gelişmiş ülkelerin hemen hepsinde üniversite özerkliğinden maksat akademik ve bilimsel özerkliktir. Dünyadan habersiz kimi milli irade muhalifleri üniversitelerin idari özerkliğini savunurken kantarın topuzunu kaçırıyorlar ve idari özerkliği kastederek ‘çağdaş dünyada üniversiteler özerktir’ iddiasını ortaya atıyorlar.

Oysa çağdaş dünyada tam tersidir. Çağdaş dünyada üniversitelerde bilimsel özerklik vardır. Yönetim açısından da merkezi ya da yerel denetime tabidirler. Çoğu ülkede üniversiteler halkın seçmiş olduğu hükümete bağlıdır.

İşte birkaç misal.

AB üyesi İspanya’da, üniversite özerkliği öğretim üyelerinin araştırma yapma özgürlüğü olarak tanımlanmıştır. Bizdeki YÖK’e tekabül eden Üniversiteler Konseyi’ne hükümetin bir üyesi olan Eğitim ve Bilim Bakanı başkanlık eder.

Avusturya‘da da durum aynıdır. Üniversitenin özerkliğinden maksat bilimsel ve akademik özerkliktir. Üniversiteler idari yönden Federal Ulaştırma ve Bilim Bakanlığı’na bağlıdır.

Hollanda’da üniversiteler Eğitim, Kültür ve Bilim Bakanlığı’na bağlıdır. Rektörü seçen de Denetleme Kurulu’nun üyelerini atayan da bu bakandır.

İtalya’da YÖK’e tekabül eden Üniversite Değerlendirme Milli Konseyi’nin başkanı yine hükümet üyesi bir bakandır.

Fransa‘da yükseköğretimin planlaması, koordinasyonu, öğrenci kapasitelerinin tespiti, diplomaların onayı, öğretim elamanı istihdamına dair usul ve esasları Milli Eğitim Bakanlığı tespit eder. Rektörleri üniversitelerin üst kurul üyeleri seçer Milli Eğitim Bakanı atar.

Almanya‘da rektörleri atama yetkisi Eyalet Eğitim Bakanı’na aittir. Seçilen rektörü veto yetkisi vardır.

Portekiz‘de üniversiteler doğrudan Eğitim Bakanlığı’na bağlıdır. Üniversite profesörleri tarafından seçilen rektörü yine Eğitim Bakanı atar.

İtalya‘da yükseköğretim sorumluluğu Bilimsel Araştırmalar ve Teknoloji Bakanlığı’nda, eğitimin diğer kademeleri ise Eğitim Bakanlığı yetkisindedir. Üniversitelerde her seviyedeki atamayı Bilimsel Araştırmalar ve Teknoloji Bakanlığı, Eğitim Bakanlığı ve Ulusal Üniversiteler Konseyi üyelerinden oluşan bir komite yapar.

İngiltere‘de yükseköğretim Eğitim ve İstihdam Bakanlığı’na bağlıdır.

Lüksemburg‘da rektör, rektör yardımcısı seçimi, ücretlerin belirlenmesini yine bakan onaylar.” (25 Mart 2006, Yeni Şafak)

Görüldüğü gibi Avrupa’da atama işinde bırakın Cumhurbaşkanını, Başbakana bile ihtiyaç hissedilmiyor, bu işler Bakanlıklar düzeyinde hallediliyor.

Dolayısıyla bizde YÖK’ün önerdiği 3 isimden birinin Cumhurbaşkanı tarafından atanması öyle garipsenecek bir sistem değilmiş.

Ayrıca memnun kaldıkları biri atansaydı aynı tepkiyi gösterirler miydi?

Aslında telaş sistemden değil, Cumhurbaşkanı ve atadığı isimlerin kimliklerinden ve düşünce yapılarından kaynaklanıyor.

Ben bu hususta sonuç olarak rektörlerin uygulamalarına bakılması gerektiği kanaatindeyim. Haksızlık ve adaletsizlik yapan rektör kim tarafından atanırsa atansın hak ettiği müeyyidenin uygulanması gereğine inanıyorum.

Nitekim nepotizm yapan kimi rektörleri hiç kimse savunmadı savunamaz da. Görevlerinden alındılar.

Boğaziçi’ni dünyadaki en iyi ilk 500 üniversite arasına sokmayı hedefleyen bir rektöre atanır atanmaz gösterilen tepkiyi siyasi bir tepki olarak değerlendiriyor ve bu tepkininde faydalı olduğuna inanıyorum.Rektör bu tepkileri göz önünde bulundurarak örnek bir yönetim sergileyebilir/sergilemelidir!