Peki nedir dağıtık sistem .

Diyelim ki bir okulumuz ve öğrencilerimiz var.
Bu öğrencilerimizin kayıtlarını tutacağımız defterlerimiz olmalı yani database.

Öğrencilerimizin numarlarını bir deftere, soisimlerini bir deftere, isimlerini farklı deftere yani farklı database kaydettğimizi düşünelim.
Defterlerin yerlerinin nerede olduğunun hiç bir önemi yok..
Diyelim ki bir öğrencinin numarası, adı soyadı lazım oldu.
Bu öğrencinin numarasını memur ve müdür yardımcılarınıza verdiniz ve öğrenyle ilgili bilgileri istediniz.
Bu bilgileri ilk getiren kişi ve kişikerede ödül vereceksiniz.

Memur ve Müdür Yardımcıları başladı öğrencinin kayıtlarını defterlerde bakmaya.
Önce ismi buldu, sonra soyismi buldu ve bingo istenilen bulundu ödül alındı ve istenilen zincir tamamlandı..
Basit bir anlatımla memur ve müdür yardımcıları bitcoin madencisi oldular.
Aynı zamanda madenciler yeni öğremcileri, öğrencilerle ilgili sınırsız bilgi ve kayıtları bu defterlere kaydetmeye devam ettiler.
Her kayıt ve işlmede madenciler ödül kazandılar..

Peki sistem niçin böyle dağıtık bir sistemdir.
Okulumuzun sadece bir defteri olduğunu öğrencilerinizin herşeyini o deftere kaydettiğinizi düşünün.
Bu basit bir sistemdir ve çok kullanışlıdır fakat sınırlıdır, güvenli değildir.
Defteri biri alır, yanar, ne bileyim başına birşey gelirse defter gider.
Ve bu defter o kadar sınırlıdır ki, mesala tüm öğrencilerimizin her saniyesini o deftere kaydedebilir misiniz?
Edemezsiniz.
Birgünde onlarca defter biter..

Oysa dağıtım sistemde dünyadaki tüm defterleri kullanabilirsiniz.
Öğrencinizin biri evden basket sahasına gitti, okulda zıpladı.
Youtube’,den şu videoyu izledi, facebook’tan şu paylaştı.
Bunlarıda kaydetmek istiyorsunuz sürekli kaydedin .
Çünkü bu kayıtlar öğrencinin numarasını kaydediliyor ve sınırsız şekilde kaydedebilirsiniz.
Siz bu kayıtları ne zaman isterseniz o zaman madenciler size bulup verir..
Herşeyi ama herşeyi kaydebilirsiniz sınırsız şekilde ..
Çünkü dünyadaki tüm defterleri kullanabiliyorsunuz .

Diyelim ki okul değilde böyle bir para yaptık.
Paralara bir numara verdik .
Paranın her hareketini kaydedeceğiz.
Mesala dedik ki harcadığım 10 tl’nin serüvenini geçmiş ve gelecekte görmek istiyorum dedeniz.
Size 2009 yılından itibaren (başlangıç budur)
10 ‘tl’nin Kuruşunun , kuruşunun kuruşuna kadar serüvenini madenciler size verir.
Madencileri memur, muhasebeci, bankacı gibi düşünebilirsiniz.
Para hareketlerinin tamamını size veren, bulan kişilerdir.
Peki bu para sahte olursa ne olur.
O zaman o para blok zincire giremediği, parmak izi, tarih damgası gibi kontrolleri geçemeyeceği için anında sahte olduğu ortaya çıkar.
Para hareketlerinde veya blok zincirde sınırsız şekilde kayıt edebilme sistemi işte bu sayade kurulur .

Dünyanın tüm sunucularını kayıt sistemi için kullanabilirsiniz ve sınır yoktur.
Bu defterlerde veya sayfalardan biri yırtılır veya koybolursa madencilerin anında bundan haberi olur.
Çünkü arada bir zincirin kopması tüm sistemin çökmesi demektir.
Sınırsız şekilde yedek alabildiğiniz için bir defterin veya sayfanın kaybolması hiç sorun olmaz.
Bu parayı sahte ve fazla para basan merkez bankaları istemez..
Çünkü onlar paranın hareketlerinin bilinmesini hatta bastıkları sahte seri numaralı paraların ortaya çıkmasını asla istemezler.

Bu para ve para hareketlerinde gerçek isimler kullanılmaz .
Sadece rakamlar ve şifreler, imzalar, parmak izleri kullanılır.
İmza, parmak izi şifre hepsi digitaltir.
Gerçek imza ve parmak izlerinden çok daha fazla güvenlidir.

Çok basit şekilde anlatmaya çalıştım inşallah yanlış anlaşılacak bir şey yazmamışımdır.

İnsanlık tarihinin geldi bilgi birikimi ve teknolojisinin ulaştığı şu anki duruma göre bu teknolojinin kopyasını veya aynısını yapmanın imkanı yoktur.

Aslında bu sayı ve harflerden oluşan bir seri numarasıdır.

Örnek vermek gerekirse YouTube bir video yükleyexeksiniz
Sizin gibi milyarlarca insan YouTube video yüklüyor .
Peki bu yüklenen videolar nasıl oluyorda aynı isimde YouTube sunucusuna kaydedilmiyor ve hepsi ayrı dosya ismi alabiliyor.

Çünkü YouTube blok zincir teknolojisi kullanıyor ve her yüklenen video bir dosya ismi oluşturuyor ve bu bir daha asla oluşmuyor.
Bu 256 tane rakam ve harflerden oluşan bir dizi.

Peki aynısı dosya adı denk gelirse ne olur .
En son yüklenen video daha öncekinin üzerine yüklenir ve daha önceki ezilir .
Artık o eski video kullanılmaz olur.
İşte youtebe de hiç bir video asla birbirinin üzerine gelmez.
YouTube bunu blokchain teknolojisi ile yapıyor.
Eğer birgün bir video daha önceki bir video ezerse yani aynı isme denk gelirse Kripto Para teknolojisini çökmüş demektir.

Şuan bu matematiksel olarak imkansız olarak hesaplanıyor ve yüzden en güvenilir sistem.

Fakat Kripto Para Borsaları için asla bunu söyleyemeyiz..

Kripto Para Borsanına giren bir hacker tüm kripto paraları çalabilir.
Çünkü güvenli.olan Kripto Paradır , Kripto Para satan Borsa web sitesi değil.

Bunu şöyle düşünebilirsiniz
Bankaya para yatırdınız hepsi gerçek paralar.
Ama biri bankayı soydu sizin parlarınızıda aldı.
İşte Borsa güvenli olmayabilir bu Kripto Paranın güvensiz olduğu anlamına gelmez..

Kripto Borasına siz kripto para alıp onların cüzdanına kripto paranızı koyuyorsunuz
Orayı banka gibi kullanıyorsunuz .

Peki Kripto Cüzdanlar güvenli mi?
Kripto cüzdanlarda güvenlidir bu bankamatiklerin güvenli olduğu gibi.
Ama biri sizin cüzdan şifrenizi bir türlü eline geçirirse artık o cüzdan onundur.

Bu şu demek sizin cebinizde paranız var ve biri sizin paranızı aldı.
Artık o para onundur onu bulmanız çok zor.
O yüzden cüzdan şifreleri çok önemlidir.
Hatta şifrenizi unutursanız sorabileceğiz bir yerde yoktur
Cüzdanınızı kaybettiğinizde nereye sorabilirsiniz ki.

USDT Kriptolarda 1 Kripto’nun karşılığında bir dolar teminat var.
Ama borsası oluşunca bu kriptolar teminatların çok üstünde değer kazandılar.

Diyelim mi ki Almanya’dan bir yazılım alacağız yazılım firması Paypal ile ödeme alıyor.
Oysa bizde Paypal yasak.
Eğer havale yaparsakta bankalar %10 yakın komisyon alıyorlar.
Artı bankadan belirli bir limitin dışında para gönderirseniz vergi dilimlerine takılıyorsunuz ve gerçekten büyük mebla vergiler ödüyorsunuz .
Sonuçta 1000 Dolarlık bir yazılım alacağız .
Belki deneyen vardır ne kadar zor bir süreç olduğunu.
Tam bir bela bazen haftalarınızı alır bürokratik engeller, vergiler ödeme yöntemleri, komisyonlar hatta gümrük müşaviri, ithalat ihracat firması , bakanlık onayları canınızdan bezersiniz.
Kokusu, hacmi, kültlesi, kargosu olan bir maddeden bahsetmiyorım sadece para gönderip yazılım almaktan bahsediyorum.
Biz bunu senede bir kaç kez yaşıyoruz .
Peki firma Bitcoin veya herhangi bir kripto para kabul ediyorsa
Hiç birşey yok.
Bir dakikada herşey bitiyor ve hiçbir bürokratik, komisyon, vergi, para limiti şu bu yok .
Anında ödeme firmanın cüzdanına geçiyor ve iş bitiyor.

Yada Alibaba web sitesi üzerinden ürün aldınız Çin’i bir firmaya 100 bin tl para göndereceksiniz. Onlarca kişi günlerce çalışır bunun için .

Önce o firmaya para gönderebilmeniz için Tl yi dolara çevirmeniz lazım.
Çevirirken komisyon var,
Çevirdiniz pat diye bankaya yatırıp haydi gönder diyemezsiniz bi dünya iş ve işlemleri var.
Hani deniyor ya üreticide 50 kuruş markette niçin 20 Tl işte bunlardan dolayı.

Ama o firma bitcoin veya kripto para kullnıyorsa pat diye ödüyorsunuz ve hiç kimse sizin nereye ne kadar ödediğinizi göremediği için vergide yok.

Peki bu ödeme şekli sahte bir kripto para ile ödenebilir mi?
Hayır.
Bankalara sahte paraları yutturabilirsiniz.
Defalarcada örneği vardır dünyada.
Ama bu kriptonun sahtesi yok.
Olamaz .
Olursa kripto para işi bir günde biter.
Şu anki insanlığın bilgi birikim ve teknolojisine göre matematiksel olarak kripto paranın sahtesini yapmaya imkan yok.
Gözle görülen elle tutulan herşeyin kopyası yapılabilir ama bunun yapılamıyor.
O yüzden gerçek paradan çok daha güvenli.

Kripto Paraları Firmaların parası gibi düşünmek lazım, devlet parasından çok farklı.
Devletler üstü bir para birimi denebilir.
Devlet Kripto yapsın deniyor.
Bu Kripto Para mantığına ters.
O zaman aynı şu anki kullanılan para ile bir farklı kalmaz.
Devlet internet yapsın gibi bir durum olur.
Devlet internet yaparsa kendisinin istediği gibi kullanılmasını ister.
Öyle olursada kimse kullanmaz.

Kripto Cüzdanların Kullanımına Basit bir örnek

Bir yerden size para gönderecekler.
Şuan için bunun bir kaç yolu var.
Mesala Banka Hesabınıza veya PTT Hesabınıza yada Merkezi bir sistemin size verdiği bir hesaba bir kaç rakam gelir.
Mesala 100 Tl yazar orada.

Sizde o 100 Tl nereye gelmişse gider oradan alırsınız veya sizden oradan o rakamlar yazan meblayı başka bir hesaba aktarırsınız.

Aslında hesap sizin filan değildir.
Bankanın yada Postahanenin hesabıdır.
Yani merkezi bir yapının size verdiği imkanları kullanırsınız ve o yapı sizi net olarak tanır ve tanımak zorunda.
Çünkü o yapıda sizin üzerinizden geçiniyor.

Oysa Kripto Cüzdan da öyle değil.
Herkesin bir hesabı var ve para direk oraya geliyor.
Ne devletin ne bir başka kuruluşun haberi var.
Direk sizin cüzdanınıza.
Ne komisyon var ne bilmem başka birşey.
Hiçbir kimse sizin gerçekte kim olduğunuzu bilmiyor ve merkezi bir sistemin size verdiği.bir cüzdan numarası değil bu.
Anonim.
Aynı çarşıdan bir cüzdan alırsınız kimse sizin adınızı soyadınızı filan sormaz ve cüzdanın üzerine ismini yazmaz ya.
Buda öyle.
Yolda bir cüzdan bulsanız içinde sadece para olsa kimin olduğunu bilebilir misiniz?
Bilemezsiniz.
Kripto Cüzdanlarıda tam cebimizdeki cüzdanlar gibi.

Kimlik no gibi düşünülebilir.
Ama bu tam bir kimlik no değil çok güvenli ve şifreli.
Birinden Kripto Para alacaksanız ona cüzdan numarasını veriyorsunuz.
Sadece şifrenizi başkasına vermeyeceksiniz hepsi bu kadar basit.

Bilgi internetinden değer internetine geçişti ve
Merkezi otoritenin yok olmasıydı.
Kripto para Anonimdir ve bir sahibi yoktur.

Devletler yönetirken yaptıkları hataları halka yüklerler.
Bu enflasyon ve fazla para basma şeklindedir.
2008 Krizinde ABD 4.5 Trilyon dolar karşılıksız para bastı.
Krizi oluşturan merkezi otoritenin oluşan zararı tüm dünyaya ödetme operasyonuydu bu.
Parayı basanda vergi olarak toplayan da merkezi otorite olduğu için insanların buna yapabilecekleri hiçbirşey yoktu.
Merkezi otorite istediği kadar para basıp istediği kadar vergi koyabiliyor ve kendi hatalarını halka ödetiyordu.
Enflasyon fırlamış, yükselmiş merkezi otorite için çok sorun yoktu.
Bu tüm dünyada böyleydi.

İşte tam burada Kripto para çıktı piyasaya.
Bankalar, vergi daireleri, merkez bankaları yoktu bunda.
Anonim bir hareketti.
Bir sahibi, kontrol edeni yoktu.

Blockchain; Bilgi internetinden değer internetine geçmektir.
Merkezi otoritenin yok olmasıdır.

Bitcoin blok zincir teknolojisinin bir uygulamasıdır.
Dünyayı değiştirecek olan blok zincirdir.

Bitcoinler;
1.Merkezi bir yapıya sahip değiller.
2.Arkalarında bir merkez bankası veya bir devlet yok.
3.Dağıtık bir yapıya sahipler, bu sebeple hacklenmesi, merkezi bir sunucusu yok.
4.Arz edilecek miktar belli.
Yani devletlerin para basarak kendilerine gelir elde etmesi ve faiz ve enflasyonla yükü halkın omuzlarına yüklemesi Kripto Paralarda olmaz.

Üretilen bir bitcoin üretim zincirinden nereden nereye gittiği kesin olarak kayıtlıdır fakat bu zincirdeki gerçek isimler kayıtlı değildir.
O yüzden yeraltı dünyasının parası denmesinin sebebi odur.
Bitcoin işlemlerinin tamamı anonimdir.
Yani işlemleri herkes görüp takip edebilir ama kimler tarafından yapıldığı belli değildir.
Normal nakit paralarda trafiği takip etmek çok zordur
Oysa bitcionde herşey kayıtlıdır.

Bitcoin şuanki dünya düzenini değiştirebilecek durumdadır.
O yüzden devletler buna karşıdır.
Hiçbir devlete ve merkez bankasına bağlı değildir.
Kripto paralarda Vergi takibini devletler yapamacak durumdadır.
Enflasyonun yüksek olduğu ülkelerde halk devlet paralarından uzaklaşıp bitcoin kullanımına geçmektedir.
Çünkü enflasyonu doğuran sebep devlet otoritelerinin kendisidir.
Hükümetlerin yanlış politiklarının sonucu ortaya çıkan hiper enflasyonu halk mı ödemek zorunda.
Paralar ne kadar değersizleşirse halk kripto paralara yöneliyor.

Salgından dolayı trilyonlarca dolar para basan Abd merkez bankası bunun karşılığını tüm dünyadan toplayacak.
Oysa kripto para buna karşı bir önlem.
Yunanistan krizde bankadaki paraların %7’ni kesinti (haraç) yaptı.
Halk hiçbirşey yapamadı.
Oysa kripto paralarda bunu yapamaz.
Çünkü Yunanistan vatandaşları üzerinde ne kadar kripto para var bunu bilmesinin imkanı yok.

Aslında Bitcoin düzen bozucu paradır.
Yani bir ülkede devlet parayı kendisi basar ve çeşitli yöntemlerle geri kendine alır
Bu Türkiyede bir para 6 ile 8 kez el değiştirdiğinde tekrar devlete geri döner.
Oysa kripto parada böyle bir durum yoktur .

Dünyada köpük olan trilyonlarca dolar para var
Bu köpük bir yerden erimeye başladığı an tüm sistem yıkılacak oysa kripto parada öyle bir sorun yok.

Kripto Paralar Saadet Zinciri mi?

Sadet zincirinde bir piramit vardır.
En üstte saadet zincirini kuranlar vardır.
Zincire yeni girenler üyelik parası öderler.
Bu parayla üsttekileri beslerler.
Yeni üye buldukça kendileri pay alırlar
Pramit çökene kadar sürekli artış gösterir

Oysa bitcoinin tepesinde birileri yoktur .
Bitcoin satın alan kişi dilediği zaman satış yaparak çıkabilir.
Satarken fiyat artış ve düşüşlerinden etkilenir.

Bitcoin’in değeri ne ki para etsin biz ona para yatıralım.
Bitcoin’in içsel değeri nedir ki.

O halde doların değeri ne ki bir kağıt parçasından başka ne değeri var.
Niçin ona para yatırıyoruz.
Doların içsel değeri nedir ki.

Kağıt paraların karşılığında altın var diyorlar.
Hayır yok.
1970’lerde basılan paranın karşılığında rezerv altın bulundurmak terk edildi.

Abd’nin 2017 altın rezervi 8.130 ton.
Cari fiyatlarla 330 milyar dolar ediyor.
Oysa ABD’,nin bastığı para 4.5 Trilyon dolar 2017 rakamları.
Şuan devletler sadece para basıyor karşılığı olmadan basıyor.
Arkasında sadece devlet itibarı var.
Teknolojisi, askeri gücü, üretimi devlet itibarını oluşturuyor ve ona göre para basıyoruz diyorlar.

Uber’in bir tane taksisi yok.
Bir tane şöförü yok.
Sadece bir sistemi var ve bu sistem 2018 verilerine göre 60milyar dolardı.

Bitcoin Para mıdır?
Paranın üç foksiyonu vardır.

1.Değişim aracı. Yani alışverişlerde kullanılması.
Bitcoin artık alış-verişlerde kullanılabiliyor hatta bir Tesla araba alabiliyorsunuz Bitcoinle

2.Değer Saklama, yatırım.
Bitcoin eskiyen, yırtılan, bozulan, hatta sahtesi yapılabilen birşey değildir.
Kağıt paradan çok daha kolay saklanabilir.
3.Muhasebe yani kayıt.
Resmi Raporlama uygulanmamakla birlikte muhasebe mantığını uygulamakta bir engel yoktur.

Paranın özellikleri.
1.Kabul edilebilirlik .
a.Bitcoin’in tanınabilirliği ve kabul edilebilirliği her geçen gün artmaktadır.
Bu güvenle alakalıdır.

2.Değerin istikrarlı olması.
b.Bitcoin’in en sıkıntılı özelliği bu olsa gerek.
Bitcoin değerinde çok derin hareketler olabilmektedir.
Bu bitcoin’in para yerine geçmesini engelleyecek en önemli faktördür.
Fiyat dalgalanmaları azaldıkça para yerine kullanımı artacak, kullanım artıkça dalgalanmalar azalacaktır.

3.Taşınabilir olması.
c.Bitcoin’in en sağlam olduğu özelliklerden birisidir.
Bugün nakit veya bankadaki para bitcoin kadar mobilite değildir.
Dünyanın her yerine bitcoin gönderebilirsiniz.

4.Bölünebilirlik.
Bir bitcoin 100milyona bölünebilir.
Yani kuruşun, kuruşunun, kuruşunun, kuruşuna kadar bölüne bilir.
Bir Bitcoin’in 100milyonda birine satoshi deniyor.

5.Ömürlü olması.
Bitcoin’de ömür diye bir kavram yok.
Banknotların ortalama ömrü 5 yıl kadardır.
Yeni banknot basmak ve dağıtmak maliyettir.
Bitcoin’de böyle bir durum yoktur.

Anında ve maliyetsiz para transferi mümkün mü?
İlk başlarda Bitcoin transferinde aracı kullanmak gerekmiyordu ama bu artan talepten dolayı değişti.
Veri transferi ve bekleme süreleri artınca maliyetlerde arttı.
Şuan için bu konuyu maliyetsiz, aracısız ve beklemesiz yapabilecek algoritmalar geliştirilmeye çalışılıyor.

Bitcoin’in sıkıntıları.

1.Dalgalanırlığının yüksek olması.
Sistemin yaygınlaşmasına engel olmaktadır.
Bitcoin kullanmak isteyenlerin bu konuda haklı çekinceleri vardır.
2.Harcanan elektrik miktarı.
Madencilerin her 10 dakikada bir üretilecek olan blok zincir için rekabet etmeleri yoğun hesaplama gücü gerektirmekte bu durumda hem bilgisayarları çalıştırmak için hemde soğutmak için çok yüksek enerji tüketimine sebep olmaktadır.
Elektrik tüketimleri bitcoin üretim maliyetlerini artırmaktadır.
Ama bu maliyet sadece
uluslararası bir bankanın hacker
için harcadığı zaman ve enerji maliyeti kadar değildir.
Eterhum üretimi Bitcoin üretim maliyetinden oldukca düşüktür.

Etherehum ‘un mucidi 1994 doğumlu Vitalik Buterin’in Blockhain tanımı şöyledir.
Bu öyle sihirli bir bilgisayarki isteyen herkes program yükleyebilir.
Ve bu programları kendi başlarına çalışmaları için bırakabilir.

Bu bilgisayarda ayrıca her programın mevcut ve geçmiş bütün durumları her zaman herkes tarafından görülebilir.
Aynı zamanda bu bilgisayar zincirdeki programları blok zincir protokolün tam olarak belirtildiği şekilde işlemeye devam edeceği için kripto ekonomik olarak güvenceye alınmış bir garanti taşımaktadır

Blok Zincir Teknolojisi:

Aslında bir veri tabanı.
Yani Defteri Kebir teknolojisidir.
Bir aracıya ihtiyaç duymadan bir verinin iki parti arasında doğrudan değiş tokuşunu mümkün kılan teknoloji protokolüdür.
Ağdaki taraflar şifreli kimliklerle anonim şekilde işlemleri gerçekleştirirler.
Her bir işlem değiştirilemeyen işlem zincirine eklenir ve ağdaki tüm kullanıcılara dağıtılır.

Kriptoloji ve
Gizli bilgiyi gönderecek olan kişi karşı taraftan açık anahtarını alır belgeyi kilitler ve karşı tarafa gönderir karşı tarafta özel anahtarı ile kilidi açar.
Başka kimse bu kilidi açamaz.

Digital imzada ise kişi belgeyi kendi özel anahtarıyla kilitler, yani imzalar bu kilitli belgeyi karşıya gönderir karşı tarafta kilitli belgeyi açık anahtarla açar.

Örneğin oturduğunuz apartmanın giriş şifresi 1234 ve posta kutu numaranız 56 olsun.
Size özel birşey gelmesini ve komşularınız tarafından okunmamasını istiyorsanız postacıya açık anahtarınızı yani apartmanın giriş şifresini ve posta numarasını verirsiniz.
Postacı bu şifre ile posta kutunuza zarfı koyar sizde posta kutunuzun anahtarı ile zarfınıza ulaşabilirsiniz.
Postacının bildiği sadece apt giriş şifresi ve posta kutusu numarasır yani bir kaç tane rakam.
Ve zarfı koyduğu posta kutusunun kime ait olduğunu postacı bilmez.
Zarfta şifreli ve parmak izlidir (hex) postacı zarfı açamaz.

Zarfın içinde ne var.
Aslında zarfın içinde de sadece rakam ve harflerden oluşan bir blok zincirin parçasının 256 bitle şifrelenmiş bir şifre vardır .
Bu şifre kırılmaz, kopyası yapılamaz aynısı bir daha asla oluşturulmaz.
Dünyada herşeyin %100 benzerini yapabilirsiniz, mühendislik ve matematiksel olarak yapma ihtimaliniz vardır , ama bunu yapma olasılığınız şuanki teknolojiye göre imkansızdır.
Zarfın içindeki şifre dünyada eşi benzeri olmayan bir daha oluşturulamayacak bir kripto (Şifre)’dır.

Bu blok zincir nasıl yapılıyor , şifreler nasıl oluyor konusuna girmeyeceğim.
Çünkü bu kısım tamamıyla ileri matematik, kriptoloji ve yazılımdır.

Aslında bu blok zincir şifresini bir çoğumuz sürekli kullanıyoruz .
Bankalarda eft ve havale yaparken kullandığımız 3D Security yazılımı 256 bit kriptolamayla şifrelidir.

Kripto para; sanki gizli, duvar veya kapı arkasında size bir zararı dokunacakmış gibi his veren bir çağrışım yapıyor. Belki finansal değişimin işareti gibi görünse de kimin, nereden ve nasıl işlettiği, kimlerin cebinde, kasasında olduğu belli olmayan kripto paralar “tekerin bulunuşu” gibi finans sisteminde de yeni bir mekanizma oluşturabilir mi, şimdilik meçhul. Gerçek olan; hali hazırda hiçbir devletin kripto paralar ile ilgili hayırlı ve iyi bir düşüncede olmadığı…

Yıl 2017… Günlerden 10 Kasım… Kripto paralar üzerine en çarpıcı yorumlardan birini duyuyoruz.  İsviçre’nin bankacılık devlerinden Union Bank of Switzerland’ın (UBS) Başekonomisti Paul Donovan tüm kripto para birimlerini “balon” olarak tarif ediyor ve global ekonomi için kripto paranın yapacağı hasarlardan bahsediyor.

Neyse fazla uzağa gitmeden bu yıl Mayıs ayında Rusya Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina’nın kripto paraların Rus mali sisteminde kullanımına karşı olduklarını söylerken sistem dışı hiçbir mali sistemin ne yerel ne de küresel ekonomiye herhangi bir faydasının olmadığından bahsediyor. Kripto paraların ancak devlet kontrolünde kullanılmasına izin verilebileceğini vurguluyor.

İnsanoğlu nakit paradan kurtulacak mı?

Başkan Nabiullina ileriki günlerde kripto para teknolojisinin hâlâ çok ham olması sebebiyle tüm dünyanın temkinli bir yaklaşım sergilemesi gereğine işaret etti. Fakat teknolojiye giden kapıyı da açık bıraktı. Rusya Merkez Bankası’nın çekimser kalmasına karşılık diğer küresel merkez bankaları gibi kripto paraları göz ardı edemeyeceğini bir iki cümle ile açıklayan Nabiullina, konuya yumuşak kalmanın iyi olabileceği yolunda yorumda bulundu.

Evet para ister banknot, ister metal, ister dijital olsun neticede insan için. İnsanın olmadığı, alışverişin, ticaretin olmadığı yerde paranın ne işi var. Dolayısıyla ekonominin önemli bir alanı olan teknolojinin de dijital paralar için değil toplumun huzuru, güvenliği ve selameti açısından kullanılması daha mantıklı. Dolayısıyla kripto veya dijital paraların dünyayı kapsama alanı açısından zafiyeti sebebiyle en azından bugün için ön plana çıkmasının zorluğunu kimse inkâr edemiyor. Ancak nakitten kurtuluyor muyuz, sorusuna hâlâ cevap bulamıyoruz.

Kripto’nun altından Çapanoğlu çıkabilir

“Cebinde parası olan adamın ayağı yere sağlam basar” derler. Doğru söz… Cebinde her an kullanabileceği bir para o insan için elbette güven kaynağı. Çünkü para kontrolünde ve istediği zaman da harcayabiliyor… Kripto paranın bugün için böyle bir açmazı var. Evet cebimizde bugün kartlar sebebiyle fazla para taşımıyoruz. Birçok alanda nakitten de kurtulmuş sayılırız. Hele hele ülkeler tamamen nakitsiz çalışırken niçin kripto paralar devreye alınmıyor, sorusu sakın ha aklınızı karıştırmasın… Halen kartlarımızdaki sayılarla alışveriş yapsak da, paramızı dijital kullansak da kripto paranın o kadar masum olduğunu sanmıyorum. Zirâ altından her an bir Çapanoğlu çıkabilir!

Siz bugün için kripto paralara ne kadar geleceğin para birimi derseniz deyin,  8 milyar insan üzerinde anket yapma imkanı bulsanız, zannediyorum, en az 7,9 milyar insan bu kripto paraya onay vermez, bedava versen de cebine koymaz. Kripto parayı devlet başkanından halk kitlelerine kadar herkes biliyor… En azından adını duydu ancak sanını, parasını, varlığını sanallaştırma yolunu seçmedi.

Kripto paralar sanalın da ötesinde

Sadece takas işlemlerinde kullanılabilen dijital, şifrelenmiş sana para birimi kripto paraya gerçek manada ulaşmak herhalde Ferhat’ın Şirin’e ulaşmasından daha zor bir işlem. Banka kartları ve kredi kartlarında bugün resmi paramızı sanal olarak kullanma imkanı varken tutup kripto paralar üzerinden varlık yapmayı bugün kim, nasıl ve hangi amaca dayanarak işlem yapmaya çalışır, oturup saatlerce tartışmak gerekir. Yani kripto parayla bilinmeyen bir varlığa sahip olmaya çalışıyorsunuz. Kriptografi (şifreleme) ile fiziksel karşılığı olmayan bir şeyi nasıl kontrol edeceksiniz, haydi cevabı sizler verin. Uzaktan bulutu görüyorsunuz. Sonra sis bulutu içine giriyorsunuz. Uzaktan göründüğü gibi elle tutulur bir şey olmadığını görüyorsunuz. Çünkü paralar şifreli. Kriptorolojiye yatkınsanız konuyu biraz anlayabilirsiniz ancak inanmazsınız. Neticede ne demişler… Mal canın yongasıdır…

Kripto para sistemi simyanın doğuşuna benziyor

Bir zamanlar insanoğlu simya diye bir ilim icat etti. O devirlerde simyacılık öyle rağbet gördü ki, kısa zamanda servet edinmek isteyenler simyacılığı adeta birer kazanç yolu haline getirdiler. Aslında simya günümüzün modern kimya biliminin temeli sayılabilir. Binlerce yıl önce başlamış bir bilim dalı. 17. Yüzyıl’a kadar devre göre şekil değiştirerek insanları sürekli meşgul etmiş.

Maddeleri birbirine karıştırıp, değiştirmeye çalışana simyacı, insanların yaptıkları çalışmalara ve verilen genel ada da simya denmiş. Simya için; tarihi vesikalara göre 2500 yıllık bir geçmişten bahsediliyor. Mezopotamya, eski Mısır, İran, Hindistan ve Çin simyacılığın merkezleri olarak tanınmış. Ardından antik Yunan döneminde Roma İmparatorluğu coğrafyasıyla birlikte İslam başkentlerinde de geçen yüzyıla kadar Avrupa’da simyaya oldukça ilgi duyulmuş.

Peki o zaman simya bir bilim dalı mıdır? Bugün için geçerliliği var mıdır? Soruların cevabı, “Hayır, simya bir bilim dalı değildir. Çünkü metedolojisi deneme – yanılma yoludur. Hatta simyacılar farklı amaçlar için çalışırken istemeden farklı beklemedikleri sonuçlarla da keşfetmişler… Teorik bir temele dayanmadığı gibi sistematik bilgiler de içermez. Hele hele bilgi birikimi oluşturmaz…” Tabi ki böyle bir uğraşa bilim demek yersiz…

Simyacılar, simya ile neyi aramışlar

Şimdi bu simya denilen olay öyle bir şey ki, içinde tıp, felsefe, astroloji, kimya, din gibi birçok konu aynı potada eritilmeye çalışılıyor. Hatta öyle simyacılar çıkmış ki, ellerindeki olmadık maden, bitki ve diğer mevcudatla ölümsüzlük iksirini yapmaya çalışmışlar… Bazıları da sonsuz zenginliğe ulaşmanın yollarını aramış.

Hani başlarına sivri şapkaları, kıvrık yukarıya kalkmış uzun kulaklı yakaları, dizlerini aşan çizmeleriyle en bilinmeyenleri aramaya çalışan simyacılar bazen doktor, bazen kahin, bazen filozof ve bazen de büyücü olarak ortaya çıkmış. Yine de tarih boyunca bu kadar aşağılamaya rağmen insanlığa kostik soda, kürüt, civa, sönmüş kireç, nitrik asit gibi birçok maddeyi de hediye ettiklerini söylemeden geçemeyiz. Mesela eski Mısır’ın metalurji, boya ve cam yapımı gibi zanaatları simyacıların işi olarak bilinir.

Günümüze geldiğimizde mistik, ezoterik ve sanatsal yönleri nedeniyle daha çok felsefe ve filozofların ilgi alanına giren simya bir tarihi vakıa olarak geçmişten günümüze uzanmış.

Simyacılar madenleri altına çevirmeye çalışıyordu

Şimdi simya ile kripto paranın ne alâkası var diye, soracaksınız. Hem de ne var… İnsanoğlu mantık olarak geçmiş çağlarda neyse bugün de aynı. Sadece devir, yer ve yöntemler farklı. Hatırlayın… Simyacılık elbette çok farklı yöntemler, keşif yolları ve kullanılan objeler olarak farklılık oluşturuyordu. Ama en çok öne çıkan ve bugün simyacı denilince en çok bildiğimiz şey, simya denilince madenleri altına çevirme işlemi akla gelir.

Simyacılar binlerce yıl metalleri altın ve gümüşe çevirmek için gecelerini gündüzlerini vermişler. Yani dertleri para, altın ve olmadık şekilde zengin olmak. Onlar da devrin teknolojilerini kullanarak alaşımlarla madenleri altın ve gümüşe kalbetmenin yollarını aramışlar.

Tabi iş burada kalmamış, ölümsüzlük iksiri için de yapmadıkları katalizör, alaşım ve karışım kalmamış. Bugün ilim veya bilim olarak kabul edilmese de simyacılar bir dönemde öyle ileri gitmişler ki insan hayatının dönüştürülmesine yönelik çalışmalar yapmışlar.

Kriptocuların simyacılardan pek farkı yok

Peki bugün kripto paracılar ne yapıyor? Simyacılardan farkları var mı? Tabi ki yok… Kripto paracılar da günün teknolojisinden istifade yolunu seçerek dünya finansal sistemini sanallaştırıp, dijitalleştirip, şifreleyip insanların hayatlarına dahil etmeye çalışıyorlar.

Hedefleri belli… Daha fazla zengin olmak. Hem de kısa zaman zarfında. Yürürlükteki dünya parasal sistemi bugünün yöntemleriyle simyacıların demiri, kömürü altın yapma uğraşı gibi ellerindeki argümanları paraya, altına çevirmeye çalışıyorlar.

Kriptocular 1990’lı yıllarda ortaya çıktı. Malûm söz konusu yıllar teknolojinin zirveye doğru uçtuğu dönem. Kripto paracılar önce Flooz, Beenz ve DigiCash gibi sistemleri insanlığa kabul ettirmeye uğraştı. Ancak dünya o yıllarda henüz böyle girişimlere alışkın olmadığından sahtekârlık algısı ön plana çıktı. Sonra ortaya atılan sistemler kendi aralarında üstün çabasına dönüşünce ilk teşebbüsler başarısızlıkla sonuçlandı. Ancak bu çekişmeler farklı bir yaklaşımı doğurdu. Simyacıların yeni keşifleri hesabı, kripto paraları üçüncü elden piyasaya sürme düşüncesi ağırlık bastı.

İlk kripto para Bitcoin doğuyor…

Flooz, Beenz ve DigiCash uygulamalarının dumura uğraması tabi kripto paracıları yıldırmadı. Simyacılar bu işi en az 3 bin sene götürmüştü. Kriptocular da en az simyacılar kadar bu işin üzerinde durmaya kararlıydılar. Nitekim ilk kripto para Bitcoin 2009 yılında arzı endam etti. Mucidi Satoshi Nakamoto olarak biliniyor. Ancak kimliği konusunda simyacılar gibi bilinmezlik fazla. Japon olup olmadığı, hatta kadın ve erkek olduğu da meçhul. Ancak kripto para gibi takma isim olduğu kesin. Tek bilinen bir şey var… 2008 yılında projeyi ortaya attı. 2008 Kasım ayında “Cryptography Mailing List” ile yayınladığı sayfa ile Bitcoin protokollerini yayınladı. Parayı buldu, çok para kazandı ve kripto paralarla ilgisini kesti. Şimdi nerede, ne yapıyor belli değil. Nakamoto’nun hükümet için çalıştığını dahi iddia edenler var.

İlk kripto para Bitcoin’in güvenli tabi en fazla sorulan soru ama diğer paralar da ortaya çıktı. Ethereum ve Litecoin bunlardan birkaçı. Kripto paralarda işlemin gerçekleşebilmesi için sistemin her parçasının onay vermesi gerekiyor. Bu işlemler blockchain aracılığıyla yapılıyor ve böylece her işlem sistemdeki herkes tarafından görülebiliyor. Bütün transfer işlemleri gönderici ve alıcının cüzdan adresleri ve yollanılacak miktar bilgileriyle gerçekleşir. Tabi takas ya da gönderi işlemi gönderen tarafından doğrulanmalı ve daha sonra sistem tarafından onaylanması gerekiyor. İşin başka ayağı daha var. Onaylama işlemi sadece madenciler tarafından kriptografik bir bulmaca çözülerek gerçekleştirilebiliyor. İşlem onaylandığı takdirde geri döndürülemiyor. Tabi bu sistemin hack’lenme olasılığı da mümkün. İşin güvenliği nasıl sağlanıyor, henüz bu konuda da fazla bilgi yok.

Kripto para konusunda dünya kararsız

Kripto paraların kanuni  ve geçerli olması ülkeden ülkeye değişiyor. Ancak çoğu ülkede kripto paralara iyi gözle bakılmıyor.  Kriptocular da işi simyacılar gibi madenciliğe dökmüşler. Diyorlar ki, “Kripto para üreticiliği, yani madencilik yapmak suç değil…” Binlerce yıl önce simyacılar da tepkilerle karşılaşınca aynı sözü kullanmışlar ve işi madenciliğe kadar götürmüşler.

Bugün itibariyle kripto para piyasası engelsiz çalışıyor. Dünya simyacıların işlevi misali kripto para dünyasının nereye gideceğini, daha doğrusu nerede duracağını merak ediyor. Bana sorarsanız kripto paralardaki süreç çok fazla uzun olacak. Dolayısıyla dünya kripto paraların gelişimini daha çok uzun yıllar beklemek zorunda kalacak.

Bitcoin, Libra ile yeniden hareketlendi

Dünya küresel kriz veya global resesyona doğru giderken bugünlerde kripto para piyasasında yeniden hareketlenmeler oluyor.  Geçen hafta sonu Bitcoin 15 ay sonra ilk defa 10 bin dolar seviyesini aşarak 10 bin 907 doları gördü. İlgi çekici taraf şu… Bitcoin son 24 saatte dolar karşısında yüzde 11 değer kazandı. İşin Türkçesi simyacıların madenleri altın yapması gibi kripto paracılar da kısa zaman zarfında sanal paraları altına çevirmeye çalışıyorlar.

Kripto para niçin 15 ay sonra birden tekrar gündeme girdi? Açıklaması zor değil. Facebook’un kripto para piyasasına gireceğini resmen açıklamasından sonra kriptocular zannediyorum, cesaret buldular. Şimdi dünyada Facebook’un Libra’sı konuşuluyor. Gelecek yıl mayıs ayında her 4 yılda bir olduğu gibi Bitcoin madenciliği ödüllerinin yarı yarıya düşürülmesi hedefleniyor. Piyasadaki enflasyonu kontrol altına almayı hedefleyen bu uygulmayla genelde piyasada arz eksikliği baş gösterdiğinden Facebook’un Libra’sı gözaltına alınmış durumda. Söz konusu beklenti de Bitcoin’de talebi yükseltiyor.

Analistlerin Bitcoin’in yükselişiyle ilgili yorumu daha farklı. Onlara göre, ABD, Avustralya ve Avrupa merkez bankalarının faiz indirim sinyallerinin ülke tahvil getirilerini düşürmesi piyasa oyuncularını Bitcoin’e yönlendiriyor.

Tevfik Fikret’in dediği gibi “Beşerin böyle dalaletleri var… Putunu kendi yapar, kendi tapar…”

Sedat Yılmaz/Analiz Gazetesi

Dijital para dendiğinde akla ilk gelen Bitcoin oluyor çünkü piyasaya ilk çıkan ve dijital paralar içerisinde en önemli paya sahip olanı Bitcoin. Her ne kadar Bitcoin en fazla yatırım yapılan dijital paralardan olsa da dünyada dolaşımda olan yaklaşık 1.500 farklı kripto para bulunuyor. Görsel 1’de dünyadaki en değerli ilk 10 dijital para sıralaması yer alıyor. Dünyada işlem gören dijital paraların değeri ise yaklaşık 600 milyar dolar seviyesine kadar yükseldi ve oynaklık seviyesi yüksek olmasına rağmen her geçen gün yükselmeye devam ediyor. Bunlar arasında en meşhur olanı ve piyasada en çok kullanılanı Bitcoin’den piyasada yaklaşık 18 milyon adet bulunuyor. Fakat Bitcoin 21 milyon sınırına dayanınca artık daha fazla Bitcoin üretebilmek mümkün olmayacak. Yani yaklaşık %80’i şu anda işlem görüyor. Kalan kısmı ise bilgisayarlar ile çözülmeye devam ediyor. Bu dijital para üretme işlemine de coin madenciliği deniyor. Bazıları bunu gerçekten bir maden işi sanıyor fakat işin aslı hiç de öyle değil. Coin madenciliği tamamen bilgisayarlar üzerinden yapılan bir iş.

Fakat bu iş görüldüğü kadar kolay bir iş değil. Oldukça maliyetli. Hatta günlük kullandığımız bilgisayarlar ile coin üretmek hiç de mantıklı bir iş değil. Günümüzde kullanılan bilgisayarın işlemci teknolojisi ile tüm bilgisayarların işlemcisi birleşse ve devamlı işlem yapsa, en son bitcoinin çözülmesi için 40 yıllık bir süreç gerekli olduğu söyleniyor. Çünkü her coin bulunduktan, başka bir tabirle her coinin şifresi çözüldükten sonra diğer coinin şifresini çözmek ondan daha uzun bir süreyi alıyor. Eğer süreç bu şekilde devam edecek olursa dijital paraların saklandığı ve dolaşımını sağlayan internet ağ sistemlerinde bir sıkıntı çıkmadıkça iktisattaki arz kanunun açıkladığı gibi azalan şeyin değeri artar mantığı ile uzun vadede coinlerin değerinin yükselebileceğini söylemek yanlış olmaz. 

Dijital paraların kullanılmaya başlanmasıyla yeni bir şey daha ortaya çıktı. Blockhain (blok zincir) kısaca birbirine bağlı olan ve kırılamayan işlemlerin bütünü demek. Önümüzdeki yıllarda bankaların uluslararası para transferlerinde kullanmayı düşündükleri Blockhain teknolojisi ile yıllık transfer maliyetlerinin 15-20 milyar dolar azalacağı tahmin ediliyor. Sadece bankalar değil aslında tüm sektörlerde kullanılabilir. Hatta önümüzdeki yıllarda seçimler bile Blokhain teknolojisi kullanılarak zaman ve para maliyetine katlanmadan masrafsız bir şekilde yapılabilir.

Dijital paralara dönecek olursak dijital parayı, bir yazılımcı (hacker) tarafından elektronik ortamda oluşturulmuş, şifrelenmiş ve saklanmış bir dijital para birimi olarak tanımlayabiliriz. Bu para birimini bilinen diğer para birimlerinin aksine kimse tarafından kontrol edilemeyen, dolar veya euro gibi basılamayan ve çoğaltılamayan ayrıca tek bir merkezden yönetilmesi ve kontrol edilmesi de mümkün olmayan dijital bir para olarak ifade edebiliriz. Bunların en ünlüsü olan Bitcoini tam olarak bilinmemekle birlikte Satoshi Nakamoto (Wikileaks Kurucusu Julian Assange olduğu iddia edilen) takma adlı kişinin ürettiği iddia ediliyor.

Peki, insanlar neden dijital paralara yöneliyor? Çünkü dijital paralar diğer ödeme sistemlerine göre daha kolay kullanılma özelliği taşıyor, sahiplerinin kim olduğu belli değil, uygulama açısından tamamen şeffaf bir yapıya sahipler, işlem ücretleri yok denecek kadar az, çok hızlı aktarım özelliği bulunuyor. En önemlisi de yatırımcılar dijital paraların uzun vadede çok daha değerli hale geleceklerini düşünüyor.

Peki, bu dijital paraların riskleri yok mu? Tabii ki var. Dijital paraların değerinin aşırı derecede oynak olması, devletler tarafından yasal bir mevzuata kavuşmamış olması, hepsinin rakiplerinin olması, henüz hiçbir güvenlik ve teminat mekanizmasının olmaması ve servis sağlayıcıların ve dijital para cüzdanlarının hacklenebilir olmasını en önemli riskler arasında sayabiliriz. Bu da demek oluyor ki bir sabah uyandığınızda artık Bitcoinlerinizin olmadığını ve dijital hırsızlar (hackerlar) tarafından hacklenildiğinizi fark edebilirsiniz. Bu hacklenme olayı 2018 yılında Güney Kore’de ve diğer bazı ülkelerde gerçekleşti. Hacklenme olaylarından sonra değeri önemli oranda düşen dijital paralar hâlâ eski seviyelerine geri dönemedi.

Görsel 2’de dijital paralar arasında en popüler olan Bitcoin’in Türk Lirası cinsinden fiyat hareketleri görülüyor. 1 Bitcoin 2017 yılında 75.000 TL seviyelerine kadar yükseldi. 2018 yılında düşmeye başlayan Bitcoin’in fiyatı dijital para cüzdanı denilen yani dijital paraların saklandığı hesapların hacklenmesi ile hızlı bir değer kaybı yaşadı. Bu dönemde 1 Bitcoin’in fiyatı 30.000 TL seviyelerine kadar geriledi. 2018 yılının son aylarında ise 1 Bitcoin 20.000 TL’nin de aşağısına gelerek yatırımcısını oldukça üzdü. Bitcoin fiyatının 2019 yılında da eski seviyelerini yakalaması pek olası görülmüyor fakat uzun vadede ne olacağını kim bilebilir ki?

Dijital paralara daha çok ABD, Japonya, Güney Kore ve AB ülkeleri gibi gelişmiş ülkelerin para birimleri üzerinden işlem yapılıyor. Görsel 3’te Bitcoin ile en çok hangi ülke para birimleri üzerinden işlem yapıldığı tam olarak görülüyor. İlk sırayı grafikte görüldüğü gibi %48 ile ABD almış görünüyor. İkinci sırayı %45 gibi yüksek bir oranla Japon Yen’i alırken diğer ülke para birimleri üzerinden çok daha düşük oranlarda bir işlem gerçekleşiyor. Grafikte dikkat çeken bir nokta Türk Lirası’nın düşük bir oranda olsa da en çok Bitcoin işlemi yapılan 8. para birimi olması.

Görsel 4’te dünyadaki Bitcoin ATM sayılarına baktığımızda ABD hariç Bitcoin işlemlerinin yapıldığı para birimi sıralamasında önemli bir değişiklik olduğu görülüyor. Yani aslında Bitcoin işlemlerinin büyük bölümü Amerikan Doları ve Japon Yen’i üzerinden yapılıyor olsa bile Japonların pek de Bitcoin ATM’si kullanmaya gerek duymadığını söyleyebiliriz. Tıpkı Türkiye gibi. Türk Lirası, Bitcoin işlemi yapılma sıralamasında 8. olsa bile Türkiye’de aktif kullanılan sadece 1 tane Bitcoin ATM’si mevcut. Anlaşılan o ki; Bitcoin işlemi yapılan para birimi ile ülkelerdeki ATM sayısı arasında ABD hariç çok fazla ilişki yok.

Geçen sene İsveçli Riksbank yöneticisi ve Basel Komitesi Başkanı Stefan Ingves, 2017 yılının sonunda hızla artan dijital para yatırımcılarına uyarıda bulunmuştu. Ardından Alman Deutsche Bank 2018’in en büyük finansal risklerinden biri olarak Bitcoin’i gösterdi. Aynı zamanda Başbakan Yardımcısıyken Mehmek Şimşek, Bitcoin’in finans tarihinin en büyük balonu olabileceğini söyleyerek yatırımcılara uyarılarda bulunmuştu. 2019 yılına gelindiğinde bu öngörülerin kısmen gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Fakat buna rağmen dijital paraların çeşidi, yatırımcı sayısı ve kullanım alanları artmaya devam ediyor. Anlaşılan son dönemde dünyada faizlerin artma eğilimine girmesi, likiditenin azalması, ticaret savaşları ve korumacılık uygulamaları başta Bitcoin olmak üzere dijital paraları vurdu diyebiliriz.

Tüm bunlara rağmen bazı ülkeler ve finansal piyasalar tam dijital paraları yasal bir standarda oturtacakken vazgeçiveriyorlar çünkü insanlar gibi devletler ve ekonomik yapılar da bilmediklerinden korkuyor. Devletler de bu işin nereye gideceğini tam olarak kestiremiyor, o nedenle hâlâ beklemedeler. Fakat emin oldukları anda Bitcoin’i New York Borsası’nda görmemize hiçbir engel yok. O nedenle yazılım şirketlerinin ve yazılımcıların herhangi bir gideri olmayan bu işe odaklanması ve gelecekte çok önemli değeri olabilecek bu fırsatı kaçırmaması gerekir.

Dijital paraların gelecekte değerini arttıracak en önemli faktör, kullanımım alanları ve kullanım oranlarıdır. Özellikle e-ticarette dijital paraların bir ödeme aracı olarak işlem görmesine imkân sağlanmasıdır. Şu anda bazı ürün ve hizmetleri satın almak için kullanılan dijital paralar, bazı internet alışveriş sitelerinde ve uçak bileti işlemlerinde de kullanılabiliyor. Tüm bu olumlu taraflarının yanı sıra tehlikeli ve önlem alınması gereken kısım dijital paraların kara para aklama, terörün finansmanı, uyuşturucu ticareti ve kaçakçılık gibi yasa dışı işlemler amacıyla kullanabilir olmasıdır. Tüm bu olumlu ve olumsuz tarafları beraber düşünüldüğünde dijital paraların gelecekte hayatımızda çok daha önemli bir yer tutacağını söylemek mümkün görünüyor.

O nedenle şimdiden geleceğin dijital para birimine hazırlıklı olmamız gerekir. Tabii bu geleceğin tam olarak hangi zaman dilimine denk geleceğini kestirmek oldukça zor.