Bu ölümün, 4 Şubat 2019’da Ermeni Kilisesi‘nin Vatikan’daki Temsilcisi Başepiskopos Khajag Barsamyan ve Eçmiadzin Kiliselerarası İlişkilerden Sorumlu Kıdemli Rahip Şahe Ananyan’ın Ankara’da Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu‘nu ziyaret etmeleri ve görüşmede Patrik seçimlerinin de gündeme gelmesinin hemen ardından gerçekleşmesi dikkat çekici.

Ermeni kaynaklarına göre 4 Şubat 2019’da yaklaşık bir saat süren samimi diyalog esnasında Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Devlet’in Patrik Seçimi sorunu ile ilgilendiğini ve gelişmeleri takip ettiğini dile getirerek çözüme ulaşılabilmesi için sabırlı olunmasını belirtti. Bu  ziyaret ve temasın  Ana Taht S. Eçmiadzin’i temsilen gerçekleştiği de gelen bilgiler arasında.

Patrik Mutafyan öldü mü? Yaşamasına rağmen öldüğü açıklanmış olabilir mi?

Türkiye Ermeni Patrikliğinin resmi açıklamasına göre Mutafyan öldü.

Patrik II. Mesrob‘un  8 Mart 2019 günü öğle saatlerinde kalp krizi sonucu hayatını kaybettiğini, Ermeni Vakıflar Birliği ve Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi Vakfı Başkanı Bedros Şirinoğlu, 8 Mart 2019 Cuma günü açıkladı.

4 Şubat 2019’da Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu‘nu ziyaret eden bir gün sonra 5 Şubat 2019 Salı günü Ermeni Kilisesi’nin Vatikan’daki Temsilcisi Başpiskopos Khajag  Barsamyan, Yedikule Surp Pırgiç Hastanesi’nde tedavisi süren Patrik Mesrob II’yi ziyaret etti.

Barsamyan’la birlikte Başpiskopos Aram Ateşyan ve Eçmiadzin Kiliselerarası İlişkilerden Sorumlu Kıdemli Rahip Şahe Ananyan da ziyarete katılmıştı.

Ermeni Cemaati için büyük bir krize dönüşen yeni patrik seçiminin bir an önce gerçekleştirilmesi için Mutafyan’ın eceliyle ölmesinden başka çözüm görülmüyordu.

Ancak bir iddia kafamı karıştırdı. Mutafyan’ın Türkiye Ermeni toplumunda krize dönüşen patrik seçiminin Uluslararası bir krize dönüşmemesi için ölmüşgösterilebileceği söylentisi mevcut.

Bu söylentinin, komplo teorisi olmaktan öte şansı yok. Çünkü Mutafyan, 10 yılı aşkın süredir frontal demans rahatsızlığı nedeniyle tedavi görmekteydi.

Demans rahatsızlığının Alzheimer düzeyinde  olması durumunda Alzheimer son evresine ulaşan hastalara, 2 ile 8 yıl arasında yaşam süresi öngörülmektedir.

Bu süre ise, bu evrede hastanın tamamen başkasına bağımlı olarak yaşamasından ve yatalak duruma gelmesinden kaynaklı.

Dolayısıyla Mutafyan’ın hastalığından dolayı ölme olasılığı yüksek gibi.

Patrik seçimi ve Patrik adayları…

Ekim 2017’de Türkiye Ermenileri Patriklik Kaymakamı Başepiskopos Karekin Bekçiyan, 85. patrik seçimi hazırlıkları kapsamında olası patrik adayı ruhanilere mektup yazmıştı.

Patrik adaylarının, şahsen veya aileden Türkiye doğumlu olması gerekiyor.

Bu kritere göre patrik adayı olabilen 11 ruhaninin ismi gündeme gelmişti.

Aday olabilme statüsüne sahip isimler:

Amerika Doğu Bölgesi Ruhani Önderi Başepiskopos Khajag Barsamyan,

Amerika Doğu Bölgesi Washington Temsilcisi Başepiskopos Viken Aykazyan,

Şirag Ruhani Önderi Başepiskopos Mikael Açabahyan,

Kukark Ruhani Önderi Başepiskopos Sebuh Çulciyan,

Kudüs Patrikliği’nden Lusararabed Başepiskopos Sevan Ğaribyan,

Başepiskopos Aram Ateşyan,

Avustralya ve Yeni Zelanda Ruhani Önderi Episkopos Haygazun Nacaryan,

Brezilya Ruhani Önderi Episkopos Nareg Berberyan,

Yerevan Ruhani Önderi Başepiskobos Navasart Gıcoyan,

Ruhani Kurul Başkanı Episkopos Sahak Maşalyan

ve Patrik Kaymakamı Başepiskopos Karekin Bekçiyan olarak açıklanmıştı.

Yeni Patrik kim olacak? 

Diyarbakır Silvanlı Patrik Genel Vekili Aram Ateşyan mı?

Ermeni Kilisesi’nin Vatikan Temsilcisi Başepiskopos Khajag Barsamyan mı?

Ayakkabı tamircisi bir babanın oğlu olarak 1954 yılında Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde doğan Patrik Genel Vekili Aram Ateşyan ile 4 Temmuz 1951 Arapgir doğumlu, Ermeni Kilisesi’nin Vatikan Temsilcisi Başepiskopos Khajag Barsamyan, Patriklik seçiminde ön planda olan iki önemli isim.

Ermeni Kilisesi’nin Vatikan Temsilcisi Başepiskopos Khajag Barsamyan kimdir?

Bugün, ABD ve Kanada’da yaşayan, yaklaşık bir milyon Ermeni’den biri.

4 Temmuz 1951 Arapkir doğumlu. 6 yaşında,  babası çocuklarının Ermeni kilisesine gitmesi ve Ermeni okulunda eğitim almalarını istediği için, ailece İstanbul’un Gedikpaşa semtine 1957’de taşındılar.

1971’de o tarihte ABD’de bulunan Ermeni ruhanilerinden Sırpazan Torkom Manugyan’ın gözetiminde eğitimine devam etti. Daha sonra Yafa ve Hayfa’da görev aldı.

ABD’de ilahiyat yüksek lisansını tamamladı.

Minneapolis’te St. John Üniversitesi, ardından İngiltere’de Oxford Üniversitesi’ne bir dönem devam etti.

Roma’da ikinci yüksek lisansını ve doktorasını yaptı. ABD’ye döndüğünde TorkomSırpazan’ın yardımcısı olarak görev aldı.

1990’da Torkom Sırpazan, Kudüs’e Badriark seçilince, yerine geçti. Ve o tarihten itibaren de bu görevde bulundu.

Khajag Barsamyan, “İstanbul’un Fethi Ermenilerin önünü açtı” diyor!

Khajag Barsamyan Nisan 2017’de bir söyleşide  sadece Türkiye’de değil, Fransa ve ABD’de de Ermenice bilmeyen, Ermenilerin olduğunu belirtmişti.

Ona göre; İstanbul’un fethinden sonra Ermeniler, Osmanlı İmparatorluğudöneminde önemli mevkilere geldiler.

Ermeni Cemaatine Kudüs’teki hakları o dönemde verildi.

Dışişleri eski Bakanlarından Ahmet Davutoğlu ve Diyanet İşleri eski Başkanlarından Mehmet Görmez ile tanışıyor…

14 Mart 2011’de Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Değişim Liderleri Zirvesi için Türkiye’de bulunan ABD Ermeni Kilisesi Doğu Yakası Başpiskoposu Khajag Barsamyan‘ı kabul etmişti.

Değişim Liderleri Zirvesi için Türkiye’de bulunan Barsamyan, görüşmede, kendi talebi üzerine Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Mehmet Görmez ile görüştüğünü ve görüşmesinin olumlu geçtiğini Davutoğlu’na aktarmıştı.

Amerika Kuzeydoğu Ermeni Kilisesi Dini Lideri Başpiskopos Khajag Barsamyan, Türkiye’nin New York Başkonsolosluğu müdavimlerinden…

Başpiskopos Khajag Barsamyan; 17 Mayıs 2011’de Türkiye Cumhuriyeti New York Başkonsolos Yardımcısı Ayşe Uzer’in görevinin sonlanması nedeniyle düzenlenen resepsiyona katıldığı için eleştirilmişti.

Türkevi’nde gerçekleştirilen resepsiyona, başpiskopos Khajag Barsamyan, Süryani Kadim Kilisesi’nin Amerika Doğu Yakası Metropoliti Mor Kirilos Afram Kerim, Hollanda Metropoliti Mor Poliskarpos Evgin Aydın başta olmak üzere Türk ve yabancı birçok konuk katılmıştı.

Khajag Barsamyan, Malatya Arapgir’de ayin düzenlemişti!..

6 Mayıs 2018’de Amerika Kuzeydoğu Ermeni Kilisesi Dini Lideri Başepiskopos Khajag Barsamyan, Arapgir’de Ermeni Mezarlığında yapılan ayini yönetmişti.

Arapgir’de yaşayıp daha sonra İstanbul’a yerleşen 20 kişilik Ermeni grubu ile Amerika’da yaşayan 70 Ermeni, Arapgir’e gelerek Ermeni mezarlığındaki ayine katılmıştı.

Khajag Barsamyan Yahudi din adamı Haham Arthur Schneier tarafından kurulan ‘The Appeal of Conscience Foundation’ üyesi…

Khajag Barsamyan, kendisiyle yapılan bir söyleşide Yahudi din adamı tarafından kurulan, ‘The Appeal of Conscience Foundation’ üyesi olduğunu belirtmişti.

Ayrıca, “Biz, Yahudi, Hristiyan ve İslam dininden ruhaniler, bu çatı altında bir araya geliyoruz. İnsanlar Allah’a olan inancını istedikleri şekilde yaşasın istiyoruz. The Appeal of Conscience Foundation’, İstanbul’da da iki konferans yaptı. Tüm dini liderler, İstanbul’da buluştular. Türkiye Diyanet İşleri Başkanı da konferansta bulundu. Azerbaycan Şeyhülislamı, benimle Türkçe konuştu. Kendisiyle arkadaş olduk.” açıklamasını yapmıştı.

The Appeal of Conscience Foundation/ Vicdan Temyiz Vakfı ve Haham Arthur Schneier!..

1965 yılında Haham Arthur Schneier tarafından kurulan Vicdan Temyiz Vakfı, dünyanın her yerinde dini özgürlük ve insan hakları adına çalışıyor.

Dinler arası diyalog ve işbirliği ile dini liderler arasındaki barış, hoşgörü ve etnik ihtilaf çözümünü teşvik ediyor.

Vicdan Temyiz heyetleri Arnavutluk, Arjantin, Ermenistan, Bulgaristan, Çin Halk Cumhuriyeti, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Küba, Çek Cumhuriyeti, El Salvador, Almanya, Holy See, Macaristan, Endonezya, İrlanda, Japonya, Fas, Panama, Polonya, Romanya, Rusya, Slovakya, İsviçre, İspanya, Türkiye, Ukrayna, İngiltere, eski Yugoslavya ve Hindistan’da dini ve hükümet liderleriyle bir araya geldi.

Vakfın kurucusu Haham Arthur Schneier, dini özgürlük, insan hakları ihlalleri konusunda Çin, Rusya, Orta Avrupa ve Balkanlar’a özel ilgi gösteriyor.

20 Mart 1930‘da Avusturya’nın Viyana kentinde doğan Rabbi Schneier, İkinci Dünya Savaşı sırasında Budapeşte’de, Nazi işgali altında yaşadı ve 1947‘de Amerika Birleşik Devletleri’ne geldi. Evli, Elisabeth Nordmann Schneier ile evlendi.

1965 yılında Haham Arthur Schneier tarafından kurulan Vicdan Temyiz Vakfı, “barış, hoşgörü ve etnik ihtilaf çözümü”nü teşvik etmek için bir araya gelen tüm inançların temsil edildiği kurumsal ve manevi liderlerin dinler arası ortaklığıdır.

Gruptan delegasyonlar, dünya genelinde barış ve demokrasiyi destekleyen dini ve hükümet liderleriyle bir araya geliyor. Vakıf ayrıca, Amerikan dini yaşamının çeşitliliği ve sivil topluma katkıları hakkında bilgi vermek için yurt dışından gelen heyetlere ev sahipliği yapıyor.

Ermeni Kilisesi’nin Vatikan’daki Temsilcisi Başepiskopos Khajag  Barsamyan’ı Türkiye’deki temasları için Eçmiadzin’deki Katolikos Karekin II görevlendirdi…

Katolikos Karekin II Ermeni Kilisesi’nin Vatikan’daki Temsilcisi Başepiskopos Khajag  Barsamyan’ın Türkiye’deki temaslarında yanına çok iyi İngilizce bildiği gerekçesiyle Eçmiadzin Kiliselerarası İlişkilerden Sorumlu Kıdemli Rahip Şahe Ananyan’ı görevlendirdi.

Eçmiyazin ya da bazen kullanılan şekliyle Eçmiadzin, Erivan’dan batıya doğru 20 kilometre mesafede bulunan Ermenistan’ın Armavir İdari Bölgesi’ne bağlı bir şehir.

Eçmiadzin, Ermenistan`ın en eski Hristiyanlık mabedlerinin bulunduğu Ermeniler için kutsal sayılan dini mekânlardan. Eçmiadzin şehrinde Ermeni Apostolik Kilisesi’nin yönetim merkezi ve Tüm Ermeniler Gatoğigosunun ikametgahı yanı sıra, Sp. Gayane ve Sp. Hripsime kiliseleri mevcut.

Yedikule Surp Pırgiç Hastanesi Vakfı başkanı Bedros Şirinoğlu, Türkiye devletinin ABD’deki konsolosluk vasıtası ile Başepiskopos Khajag  Barsamyan’ın patrik adaylığı konusunda nabzını yoklamıştı. Hatta Başepiskopos Karekin Bekçiyan da aynı öneriyi bir mektupla kendisine iletmişti

Khajag  Barsamyan’ın tavrı “istemem yan cebime koy” şeklinde açıklanabilir.

Patrik Vekili Aram Ataeşyan’la arası pek iyi değil!

Juliet İnan 12 Nisan 2017’de Agos’ta yayımlanan söyleşide;  Khajag  Barsamyan’a,“Başepiskopos Aram Ateşyan‘ın tüm bu süreçteki tutumunu nasıl değerlendiriyorsunuz?” sorusunu yönelmişti.

Verilen cevap ilginçti:

“Orada olmadığım için bilmiyorum. Ama bazen, kızgınlıkla, bazı adımlar atarız. O adımlar, ateşin üzerine yağ dökmek gibi bir etki yaratır ve ateşi alevlendirir.

 Burada kimsenin tarafını tutmuyorum. Hepsi benim ruhani kardeşlerimdir. Tek isteğim, Ermeni toplumunun kendi Patriğini seçmesidir.”

– “Patrik seçimlerinde adaylığınızı koymayı düşünüyor musunuz?”

– “Hayır, ben adaylığımı koymayı düşünmüyorum. Türkiye’den 50 yıl önce ayrıldım. Türkçeyi unuttum. Ben, dışarıda daha faydalı olacağıma inanıyorum.  Her kim Patrik seçilirse, onun yanındayım. Çünkü o çok önemli bir koltuktur. Benim içinİstanbul Ermeni Cemaati, çok değerli bir cemaattir.”

Ermenilere göre  Patrik seçimi, bir tür “Game of Thrones” / Taht Oyunları…

Edvin Minassian’ın  07 Mart 2017’de Agos’da patriklik seçimiyle ilgili değerlendirmesi günümüze ışık tutabilir.

Ona göre; İstanbul Patriklik makamı üzerinde dönen, deyim yerindeyse ‘Game of Thrones’ yani ‘Taht Oyunları’.

ABD’den özellikle Diaspora’nın kalesi Los Angeles Ermeni Cemaati  geneldeTürkiye Ermeni toplumunun sorunlarını, uğraştığı zorlukları az çok biliyor.

Bu nedenle de Türkiye Ermeni toplumunun liderlerinden beklentileri gerçekçi.

Fakat bilindiği gibi Patrik Genel Vekili Aram Ateşyan üslubu ve eylemlerinden ötürü, ABD Ermeni toplumunun geneli tarafından “Ermeni tarihini dolayısıyla kendi tarihini inkâr eden bir kişilik” olarak tanımlanıyor.

“Kraldan çok kralcı” terimi Ateşyan için ABD Ermeni toplumunda en sık kullanılan ifadelerden birisi. Patriklik seçimiyle ilgili ABD’li Ermenilerden en çok duyabileceğiniz söz: “Ateşyan olmasın da kim olursa olsun!”

Eçmiadzin’den Katolikos II. Karekin’in devreye girip, protokolü “dini gelenek ve göreneklere aykırı” bularak tüm Patrik adaylarını Yerevan’a çağırması kafaları karıştırdı.

“İstanbul Patrikliği özerk bir kurumdur. Neden Eçmiadzin’in müdahelesine göz yumuluyor?” gibi tenkitler başladı.

“Acaba Sahak Maşalyan, Eçmiadzin’in adayı mı?.. İstanbul’daki ‘taht oyunları’nda daha büyük tahtın parmağı mı var?” soruları sıkça sorulmaya başladı. 

Eçmiadzin (Sovyet/Avrasya çizgisi) ile Kilikya (ABD/Avrupa çizgisi) arasında her zaman var olan rekabetin üzerine; günümüzdeki Kudüs Patriği ile Eçmiadzinarasında devam eden şiddetli gerilimi de eklersek; Ermeni Kilise hiyerarşisinde önemli bir rolü olan İstanbul Patriği makamına kimin seçileceği  kayda değer bir konu.

Diasporanın Patrik adayı Kilikya çizgisindeki Khajag Barsamian…

Amerikan kuruluşu Near East Relief’in (Yakın Doğu Yardım Örgütü) Kilikya Kutsal Makamı Katalikosu”nun kuruluşundaki nüfuzu ve katkısı biliniyor.

Günümüzde de Kilikya Katalikosluğu, Atlantikçi ve Avrupacı çizgisinden şaşmış değil.

Türk düşmanlıkları sürüyor.

Nitekim Kilikya Ermeni Katolikosu, 1. Aram;  Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’a Fransa’da 24 Nisan’ı Ermeni Soykırımı’nı resmi anma günü ilan ettiği için teşekkür mektubu sunmuştu.

Diaspora Ermenilerinin patrik adayı hiç şüphesiz Khajag Barsamian. ABD Doğu Eyaletleri Dini Önderi (Eçmiadzin’e bağlı olan) Malatya doğumlu Khajag BarsamianDiaspora Ermenileri arasında çok sevilen ve sayılan bir ruhani lider.

Şimdiye kadar kendisi aday olmadığını söylese de sürpriz isim olarak öne çıkabilir. Ancak Diasporanın seçime ilgili ve müdahalesine Türk devletinin sessiz kalmasısöz konusu olmaz.

Diaspora tetikçilerine göre; 154 yıl önce II. Abdülhamid’in babası Sultan Abdülmecid’in, Ermeni halkının kendi Patriğini kendi iradesiyle seçmesine destek vermiş olması, günümüzde Türkiye’yi yönetenler için de örnek olmalı.

Dikkat!.. Fener Rum Patrikhanesinin Ukrayna Kilisesi’ne Otosefal Statü Vermesinden Sonra Türkiye Ermeni Patrikliğine Atlantikçi Bir İsmin Gelmesi Kara Gün Dostu Rusya İle Aramızı Açabilir!

Ukrayna Kilisesi’ne, otosefal statüsü verilmesi Lozan Anlaşmasının ilgili hükümlerinin yürürlükten kalkması olduğu gibi delinmesidir.

Ermeni Patrikliği ile ilgili Lozan’da bir hüküm yok. Ancak Türkiye Ermeni Patrikliğine, ABD/Avrupa çizgisinde diasporanın kontrol ettiği bir ismin gelmesi,Türkiye’nin Avrasya politikasını olumsuz etkileyebilir.

Dolayısıyla, Fener’in bu tasarrufu Türk makamları nezdinde meşru kabul edilemez.

Lozan Anlaşmasına ters düşen, Amerika, Avrupa Birliği ile Vatikan’ın ekmeğine yağ süren bu karar zor zamanlar müttefiki,  kara gün dostu Rusya ile aramızı açabilir!

Kaderin cilvesine bakın Eçmiadzin’deki Katolikos Karekin II ile Kilikya Ermeni Katolikosu 1. Aram Khajag Barsamian isminde mutabık!

Hadi Kilikya Kutsal Makamı Katalikosluğunun Amerikancı Atlantikçi çizgisi biliniyor. Eçmiadzin’deki Katolikos Karekin II’ye ne oluyor?

Onlarda mı ABD/Avrupa çizgisine dümen kırdı?

Galiba öyle.

Çünkü Ermenistan’ın mevcut yönetimi Cumhurbaşkanı ve BaşbakanıAmerikancı/Avrupacı bir anlayışta.

Armen Sarkisyan, Ermenistan’da neredeyse ittifakla Cumhurbaşkanı seçilmiş olsa daRus yanlısı Ermeniler için o bir “The West’s man” yani “Batı’nın adamı”.

Nikol Paşinyan da aynı projenin rollendirilmiş aktörlerinden.

ABD Büyükelçisi Richard Mills ile Avrupa Birliği Büyükelçisi Pyotr Svitalski’nin,Paşinyan’la görüşmeleri Ermenistan’ın yol haritasını anlama çabasının ötesinde bir girişimdi.

Nitekim Birleşik Krallık (İngiltere) Amerika ve Avrupa İşlerinden Sorumlu Devlet BakanıSir Alan Duncan, Ermenistan başbakanı seçilmesi vesilesiyle Nikol Paşinyan’ı kutlamakta gecikmemesi de dikkat çekmişti.

Eçmiadzin ve Kilikya ittifakına karşı çözüm İstanbul: Aram Ateşyan…

Türkiye Ermenileri Patrikliğine, Ermeni Kilisesi’nin Vatikan’daki Temsilcisi Başepiskopos Khajag Barsamyan seçilirse Atlantikcilerin zaferi olur.

Geriye tek çözüm kalıyor, yerli ve milli Ermeni Patrik o da Aram Ateşyan.

.

Ömür Çelikdönmez

Türkiye Ermenileri Patriği Mesrop Mutafyan, “demans” teşhisi nedeniyle 2008 yılından beri görevini sürdüremiyordu. Bugün vefat etti.

Vekâleten Aram Ateşyan’ın patrikhaneyi yönetmesi, gerek yurt içinde gerekse yurt dışında yaşayan Ermeniler arasında tartışma konusuydu.

Hatta 5 Ocak 2019’da Ermeni Kilisesi’nin Vatikan’daki Temsilcisi Khajag Başpiskopos Barsamyan ve Eçmiadzin Kiliselerarası İlişkilerden Sorumlu Kıdemli Rahip Şahe Ananyan, Ankara’da Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu‘nu ziyaret etmiş, görüşmede Patrik seçimlerinin de gündeme geldiği belirtilmişti.

Türkiye Ermeni Cemaatinin yeni patrik seçiminin nasıl olacağı belli olmasına rağmen kim olacağı şimdilik meçhul.

Türkiye Ermenileri Patriği Mesrop Mutafyan öldü…

Mesrop Mutafyan, uzun süredir tedavi gördüğü Yedikule Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi’nde 63 yaşında bugün hayata veda etti.

Ermeni Vakıflar Birliği ve Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi Vakfı Başkanı Bedros Şirinoğlu, Mutafyan’ın bugün vefat ettiğini, cenaze detaylarının daha sonra açıklanacağını belirterek Ermeni cemaatine başsağlığı diledi.

Mesrob Mutafyan’ın bir tarafı Adapazarlı bir tarafı Yozgatlı!..

Türkiye Ermenileri 84. Patriği Mesrob Mutafyan, 16 Haziran 1956 İstanbul doğumlu. Büyük babası Minas Mutafyan‘ın  ailesi Adapazarlı.

Osmanlı ordusundaki askerlik görevini yaptıktan sonra büyükbabası Minas Mutafyan, İzmit’te Sivas’tan göç eden Ermenilerden müteşekkil   Bahçeçik’e (Bardizag)yerleşir.

İstanbullu Ermenilerin gözde yazlık mekânları arasında yer alan Bardizag, şimdiki ismiyle Bahçecik, Kocaeli ili Başiskele ilçesine bağlı semt. İzmit Körfezi’nin güneyinde, Samanlı Dağları’nın eteğinde yer alır.1915 yılından önce 10.000 nüfusunun tamamı Ermeniler‘den oluşuyordu.

Mesrop Mutafyan’ın dedesi Minas Mutafyan;  Bahçecik’te ekmek fırınında çalışır, tatlı sektörüne girer ve pişmaniye ustası olur.

Daha sonra İstanbul-Yeşilköy‘e göç eder.

Yeşilköy’de  en iyi  bildiği işi yapar fırın işletir. Minas Mutafyan aslen Yozgatlı olup Samatya’da yaşayan Aznif ile Samatya Surp Kevork Kilisesi’nde evlenir.

Bu evlilikten iki çocukları olur. Mesrop Mutafyan’ın babası Onnik ve halası Mari.

Onnik, Mari isminde Ermeni bir bayanla, halası Mari ise İstanbul doğumlu Krikor Değirmencioğlu ile evlenir. Onnik’in eşi Mari’nin annesi yarı Ermeni, yarı Rum olan Verjin Efzat Yeprakse Karakaşyan’dır.

Verjin’in babasının adı Boğos Karakaşyan, annesinin adı ise Olimpia’dır.

Mutafyan’ın anneannesi ikinci evliliğini Arapgir doğumlu Mehmet Ali Varoler ile 1944’te yapar. Mari halası ile kocası Krikor’un, Aris isminde erkek çocukları olur.Mesrop Mutafyan’ın büyükanneleri ve büyükbabaları Balıklı Ermeni Mezarlığı’nda gömülüdürler.

Mesrop Mutafyan’ın annesi Mari Mutafyan, 84 yaşında ve halen sağdır ve oğlu Ermeni Patriği’nin yasal vasisi.

Mesrop Mutafyan’ın öğrenim hayatı…

1963–1968 Taksim Esayan Ermeni İlkokulu, 1968– 1973 Nişantaşı İngiliz Erkek Lisesi, 1973-1975 Stuttgart Amerikan Lisesi (Almanya), 1975- 1979 University of Memphis (ABD) Sosyoloji ve Felsefe lisans eğitimini tamamladı.

1977-1979 arasında Sevvanee Anglican Seminary Memphis Extension Lisans Kursları’nda Teolojiye katıldı.

17 Temmuz 1977‘de Patrik I. Şnorhk‘in muvafakatıyla Üç Horan Ermeni Kilisesi‘nde, Episkopos Şahan Sıvacıyan tarafından Diyakos takdis olundu.

13 Mayıs 1979‘da Patrik I. Şnorhk tarafından Beyoğlu Üç Horan Ermeni Kilisesi‘nde Rahip takdis olundu.

1979-1982 Hebrew University of Jerusalem’de (İsrail) Lisansüstü eğitimini Eski Ahit Tarih ve Edebiyatı bölümünde yaptı.

Jerusalem University College‘de ise (eski Amerikan Enstitüsü) Kitab-ı Mukaddes Arkeolojisi konusunda lisansüstü eğitim aldı.

1979-81 yıllarında teoloji eğitimini Kudüs‘te tamamladı. 1979-1980 arasında Kudüs Ruhban Okulu’nda İngilizce ve Eski Ahit konularında öğretmenlik yaptı.

1982- 1983 arasında Patrik I. Şnorhk Hazretleri’nin sekreteri olarak çalıştı. 7 Mayıs 1983’te “Kitab-ı Mukaddes ve Gelenek” adlı çalışmasını tamamlayarak, Patrik I. Şnorhk‘den Beyoğlu Üç Horan Ermeni Kilisesi’nde Üsrahip (Vartabed) payesini aldı.

Kınalıada Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi‘nin vaizliğine atandı. 6 Haziran 1983’te Patrik Hazretleri tarafından Patrikhane Genel Sekreterliği’ne getirildi, Ruhani Meclis ve Danışma Kurulu üyeliklerine atandı.

Burdur 58. Topçu Tugayı’nda Topçu Er…

Mesrop Mutafyan, her Türk vatandaşı gibi 1983 Kasım’ından 1984 Şubat‘ına (11/1983-02/1984)  kadar Burdur 58. Topçu Tugayı‘nda (Günümüzde 58 Piyade Eğitim Alay Komutanlığı) kısa dönem askerlik görevini yaptı.

Ardından “İbrani Atalarının Mısır Köleliği Öncesindeki Dini” adlı çalışmasını tamamlayarak, Patrik I. Şnorhk’den Kınalıada Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi’nde Başrahip (Dzay. Vartabed) payesini aldı.

1986’da piskopos 1998’de Patrik seçildi…

1986‘da piskoposluk rütbesine yükseltildi.

1998‘de İstanbul Ermenileri Patriği II.Karekin Kazancıyan‘ın vefatı üzerine dinî ve dünyevı meclis tarafından patrik vekili seçildi.

Patriklik görevi esnasında kültürü, Türkçe ve İngilizceye hâkimiyeti ve Türk kamuoyu ve bazı resmî makamlarla kurduğu olumlu ve yapıcı diyalog sayesinde gerek Ermeni cemaati içinde, gerek cemaat dışında saygı topladı.

Mutafyan Türkçe, İngilizce, Klasik Ermenice, İbranice, İtalyanca ve Fransızca biliyordu.

Ermeni Patriği seçimi neden önemli?

Türkiye Ermenilerinin çoğunluğu İstanbul’da yaşıyor ve nüfusları 40.000 ile 76.000 arasında değişiyor.  Büyük çoğunluğu bağımsız bir Hristiyan mezhebi olan Ermeni Apostolik Kilisesi mensubu, çok küçük bir bölümü ise Roma Katolik Kilisesi müdavimi.

Ermenilerini 60 binin üzerinde gösteren Uluslararası Azınlık Hakları Organizasyonu, bu nüfusun 60 binini Apostolik, 2 binini ise Katolik olarak belirtir ve az sayıda Protestan Ermeni’den söz eder.

Türk vatandaşı olmayan ve yasadışı yollardan Türkiye’de kaçak işçi olarak çalışan sayıları on binlerle ifade edilen ama Türkiye vatandaşı Ermenilerinin nüfusuna dâhil edilmeyen Ermenistan vatandaşı kaçak işçiler de Ermeni cemaatinin ayinlerine katılıyor.

Türkiye Ermenileri, ABD ve Avrupa ülkelerinde yaşayan Ermeni diasporası ile Türkiye arasında köprü olduğu gibi Ermenistan ile Türkiye arasındaki bir asırlık sorununda çözümünde arabuluculuk misyonu üstlenebiliyor.

Kafkaslarda barışın tesisi öncelikle Ermenistan’ın işgal ettiği Dağlık Karabağ’ı boşaltmasından geçiyor ve Ermenistan ile Azerbaycan’ın savaş nedenlerinin ortadan kaldırılmasıyla birincil dereceden bağlantılı.

Vatikan dini önderleri sık sık Ermenistan’ı ziyaret ediyor ve Ermeni Soykırımı iddialarını destekliyor. Bu açıdan bakıldığında Türkiye Ermeni Patrikhanesinin kalıcı barışın tesis edilmesinde üstleneceği misyon,  Patrik seçimlerinden bağımsız sayılmaz.

Ruhaniler Genel Meclisi toplantısına başkanlık eden Episkopos Sahak Maşalyan’ın,“Biz Ermeni Ortodoks Apostolik Kilisesi’nin bir parçasıyız. Boş kalan patriklik makamı sadece bizi değil, tüm Ermeni Kilisesi’ni ilgilendirmektedir” açıklaması, Türkiye Ermenilerin Patrik seçimini, Türkiye sınırları dışındaki Ermenilerin de gündemine oturtmuştu.

Türkiye Ermenileri Patrikliği, uzun süredir devam eden patriklik seçimleriyle ilgili tarihi bir karara imza atmış, 2008 Mayıs ayında rahatsızlandığı için  Patrikhane’den alınarak Hastaneye yatırılan, 7 yıldan beri yoğun bakımda bulunan Patrik Mutafyan’ın, dini görevini yerine getirememesi nedeniyle, Türkiye Ermenileri Patrikhanesi Ruhaniler Genel Meclisi tarafından Patrik Mesrop II Mutafyan’ın emekli edilmesine karar verilmiş ve bu kararla seçim süreci resmen başlatılmıştı.

Episkopos Sahak Maşalyan bu sürecin başladığını; “Bütün Ermeniler Katolikosu, Kadasetli II. Karekin Hazretleri, Üst Ruhani Kurul ve Episkoposlar Meclisi çeşitli vesilelerle, sözlü ve yazılı olarak, patriklik seçimini ilgili kanun uyarınca talep etmişlerdir” beyanıyla duyurmuştu.

Türkiye Ermenileri Patrikhanesi Ruhaniler Genel Meclisi’nin gösterdiği adaylar kimler?

Türkiye Ermenileri Patrikhanesi Ruhaniler Genel Meclisi’nin gösterdiği adaylar renkli kişiliklere sahip.

Ankara, Keskinli Karekiyan, Ankara’nın bağlarını biliyor! Keskinli Hacı Taşan ve Neşet Ertaş dinliyor…

Örneğin Patrik adaylarından Almanya Ermenileri Ruhani Önderi Başepiskopos Karekin Bekçiyan, 2005’te, eski Diyanet İşleri Başkanı Lütfi Doğan’la eski Ermeni Patriği Şinork Kalustyan’ın kardeş oldukları  iddiasını ortaya atmış ama  bu iddiası bizzat müteveffa Şinork Kalustyan’ın ailesi tarafından yalanlanmıştı.

Karekin Bekçiyan, Ankaralıların hemşerisi. Vaftiz adıyla Dikran Bekçiyan, 21 Aralık 1942’de İstanbul’da doğsa da annesi Ankaralı, babası Keskin Madenli. Anne ve babasının İstanbul’da evlendikleri biliniyor.

Dikran, ilk ve ortaokulu İstanbul Pangaltı Mıhitaryan Ermeni Okulu’nda okudu. Din adamı olmak istediğinden, ailesinin de onayıyla -o zaman ismi Surp Haç Tıbrevank Ermeni Ruhban Okulu olan- Üsküdar’daki Surp Haç Ermeni Lisesi’ne geçti.

1960’da Vartavar Yortusu’nda Patrik Karekin Haçaduryan tarafından Tıbir (Muganni) takdis edildi. 1962 yılında bir yandan Ruhban Okulu’nda yeni açılan teoloji(Inzayaran) bölümüne devam ederken bir yandan da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine kabul edilerek sosyoloji ve tarih dallarında eğitim aldı.

Anadolu’dan gelen ve Ermenice bilmeyen öğrencilere Ermenice dersleri verdi. Almanya Bonn Üniversitesine kabul edildi. Bir sene sonra da Bochum Üniversitesi’ne geçti. Pedagoji ve psikoloji eğitimi yaptı.

Yüksek eğitimini 1970 yılında tamamladı ve Türkiye’ye döndü. 1970’te Patrik Şınork Kalustyan’ın elinden Vartabetlik (Rahiplik) asasını aldı.

Ermenice ve Fransızca “Kirk Antsanunneru“ “Livre Des Prenoms“başlıklı, isimler sözlüğünü hazırladı. Kitap 1988 yılında Beyrut’ta basılarak yayımlandı.

Bu dönemde ayrıca “Armenia“ adlı dergi için makaleler gönderiyordu. 1991 yılında Katolikos (Başpatrik) I. Vazken, Almanya’da yaşayan Ermenilerin artan nüfusunu göz önüne alarak Karekin’e Almanya’da Ruhani Önderlik (Araçnortaran) kurma görevini verdi.

Karekin; Kiliseler arası ilişkileri geliştirerek Almanya Ermeni Kilisesi’ni Almanya’daki Hıristiyan Kiliseler Birliği’ne (ACK) üye yaptı. Ermenice ve Türkçe dışında çok iyi derecede Almanca ve iyi derecede Fransızca bilen Karekin Başepiskopos, Kemal Yalçın’ın son yıllarda çok ses getiren “Seninle Güler Yüreğim” ve “Sarı Gelin”kitaplarını Ermeniceye tercüme etti.

Karekin Bekçiyan, “yapılacak yeni başvuruya patriklik seçimini düzenleyen ve bizim ananelerimize uygun, kısa ve öz şekilde yazılmış bir yönetmelik eklenmeli. Unutulmamalı ki devlet, Ermeni cemaatini geçmişte olduğu gibi milli bir topluluk olarak değil, dini bir azınlık olarak kabul etmekte.

Hazırlanacak olan yönetmelikte artık 1863 Nizamname’sini anmamak gerekiyor. Yönetmelik, sadece geleneksel bazı noktaları ve seçim ile ilgili bir rehber içermeli” görüşünde ve 1863 Nizamnamesi’nin yeniden yorumlanması gerektiğini söylüyor.

Oysa Ermenilerin, Ermeni Anayasası dedikleri bu nizamname, Ermenilere önemli ayrıcalıklar kazandırmıştır.

Her ne kadar Patriğin atanması ve nizamnamenin onaylanması gibi bazı hususlarda Padişahın ( yasal merci) onayı gerekiyor olsa da, Ermeniler, din işlerinden başkaeğitim, sağlık, vakıflar, vergi ve kısmen yargıda kendi işlerini kendileri bu nizamnameye göre seçilecek komisyonları eliyle yürütülmesini sağlıyor.

Karekin Bekçiyan’ın bu önerisi Patrikhane’nin Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin denetimi dışında bırakılmasını sağladığı gibi dış müdahalelere kapı aralıyor.

Malatyalı Gugark Bölgesi Ruhani Önderi Episkopos Sebuh Çulcuyan Sovyet askeri…

Diğer adaylardan Ermenistan’ın kuzeyinde, kuzeydoğusunda Türkiye güneyinde Gürcistan’la komşu, adını Gugars isimli Gürcü kabilesinden alan Gugark Bölgesi Ruhani Önderi Episkopos Sebuh Çulcuyan, Türkiye kökenli ve 24 Mart 1959 Malatya doğumlu.

İlköğrenimine İstanbul’daki Nersesyan Okulu’nda başlayan Çulcuyan, 1969’da ailesiyle birlikte Ermenistan’ın Gümrü şehrine göç etti. İlk ve ortaöğrenimini burada tamamladı. 1978’de, Eçmiadzin kentindeki ruhban okuluna kabul edildi.

1979’da Sovyet ordusundaki askerlik hizmetini, daha sonra ruhban okulundaki eğitimini tamamladı. Aralık 1985’te, diyakos olarak atandı.

Mart 1986’da, Harputlu Lucas’ın tercüme faaliyetlerini konu alan tezini sundu. Ruhban okulundan mezun olduktan sonra, Katolikos I. Vazken döneminde, Katolikosluk makamının sekreterliğine getirildi.

Çulcuyan, adaylığını, “Ermeni Apostolik Kilisesi’nin hizmetçisi olarak, aynı zamanda Malatya doğumlu biri olarak, Türkiye Ermeni Patrikliği seçimlerinde aday olacağım. Türkiye’nin dindar Ermeni halkına hizmet etmeye hazırım” sözleriyle duyurmuştu.

En Şanslı aday Diyarbakır Silvanlı mevcut Patrik Genel Vekili Aram Ateşyan…

Halen Türkiye Ermeni Patrikhanesi görevlilerinden ve mevcut Patrik Genel Vekili Aram Ateşyan da Türkiye Ermenileri Patrikhanesi Ruhaniler Genel Meclisi’nin aday listesinde bulunuyor.

Patrik Mutafyan’ın hastalığından dolayı 8 yıl boyunca patriklik görevini vekâleten Aram Ateşyan yerine getiriyordu.

Aram Ateşyan’ın, vaftiz adı Artin Ateş ve 1 Ocak 1954 Diyarbakır Silvan doğumlu.

1967’de Kudüs’e gitti.

Kudüs Jarankavorats (Ruhban) Okulu’nda toplam dokuz yıllık lise ve teoloji (Indzayaran) eğitimini başarıyla tamamladı.

Kudüs’te, ruhban okulundaki öğrenciliği sırasında, 1969’da Başepiskopos Hayrig Arslanyan tarafından Tıbirlik (kilisedeki okuyuculuk, muganni) dini rütbesini, 1971’de ise kıdem (uraragirlik) aldı.

Kudüs Sırpots Hagopyants Manastırı Katedrali’nde 1973 yılında yine Başepiskopos Hayrig Arslanyan’ın eli ile sargavak (diakon, şemmas) kendisine takdis edildi.

Adıyaman ve Diyarbakır’da yaşayan Ermeni cemaati üyesi çocukların İstanbul’a getirilerek buradaki cemaat okullarında öğrenim görmesini sağladı.

Türkiye Ermeni Toplumunun büyük bir kısmının, hükümetin isteklerine göre hareket ettiği iddiaları nedeniyle Patrik Genel Vekili Aram Ateşyan’a karşı olduğu özellikle Ermenistan basınında yer alıyor.

Aram Ateşyan, 7 Haziran’da Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a yazdığı bir mektupta, Almanya Federal Meclisinin 2 Haziran’da aldığı Ermeni Soykırımı kararı için üzüntülerini dile getirmişti.

İslam Peygamberi’ne hakarete karşı çıkan aday; Sahak Maşalyan…

Diğer aday Sahak Maşalyan, Agos gazetesi yazarlarından.  İstanbul Ermeni Patrikhanesi Dinler Arası İlişkiler Sorumlusu.

Hz. Muhammed hakkında Müslümanları inciten ifadeler kullandığı gerekçesiyle eleştirilen gazeteci Sevan Nişanyan’a İstanbul Ermeni Patrikhanesi’ne bağlı din adamlarından Episkopos Sahak Maşalyan da tepki göstermişti.

Nişanyan’ın sarf ettiği sözlerin toplumsal barışı rencide edecek ve kışkırtacak nitelikte olduğunu belirterek, kullanılan üslubu hiçbir şekilde tasvip etmediklerini kaydetmiş, ‘Allah ile kontak kurduğunu iddia eden’ peygamberlere inanmak ya da inanmamak hür bir seçimdir. Ancak onlarla ‘dalga geçmek’ bir ifade özgürlüğü olamaz’ demişti.

Değerlendirme…

Almanya Ermenileri Ruhani Önderi ve Türkiye Ermeni Patrikhanesi Patrik adayı Başepiskopos Karekin Bekçiyan’ın adaylığını özellikle Avrupa Birliği ülkelerinde yaşayan Ermeni Diasporasının desteklediği söylenebilir.

Avrupa Birliği, Ermeni Diasporası üzerinden Kafkaslardaki nüfuzunu artırmak peşinde ve bu sebeple Karekin Bekçiyan’ın patrik seçilmesini istiyor.

Türkiye’deki Ermeni toplumunun Karekin Bekçiyan’ın patrikliğine sıcak bakması söz konusu değil. Çünkü 1863 tarihli Nizamname-i Millet-i Ermeniyan’ın tedavülden kaldırılması istiyor.

Bu ise Türkiye Cumhuriyeti ile Ermeni toplumunun arasının açılmasına neden olacağı gibi uluslararası soruna dönüşebilir.

Benzer bir durum Ermenistan Gugark Bölgesi Ruhani Önderi Episkopos Sebuh Çulcuyan için de geçerli.

Sebuh Çulcuyan Ermenistan vatandaşı ve seçilmesi, Türkiye Ermenilerin Ermenistan ve Rusya’nın yörüngesine girmesiyle eş anlamlı.

Türkiye Ermenilerinin Aram Ateşyan ile Sahak Maşalyan arasında tercih kullanacakları söylenebilir.

Şahsi kanaatim mevcut Patrik Genel Vekili Aram Ateşyan’ın Türkiye Ermeni Cemaatinin yeni patriği olacağı yönünde.

Ermenilerin başı sağ olsun.

Ömür Çelikdönmez