<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Çin &#8211; Yörünge Dergisi</title>
	<atom:link href="https://www.yorungedergi.com/etiket/cin/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://www.yorungedergi.com</link>
	<description>&#34;Türkiye’nin Entelektüel Aklının Buluşma Noktası&#34;</description>
	<lastBuildDate>Wed, 13 Jan 2021 12:58:39 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.6.10</generator>

<image>
	<url>https://www.yorungedergi.com/wp-content/uploads/2020/05/cropped-logo-favico-32x32.png</url>
	<title>Çin &#8211; Yörünge Dergisi</title>
	<link>https://www.yorungedergi.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Çin Gibi</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/cin-gibi/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/cin-gibi/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Mehmet HATUNOĞLU]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 13 Jan 2021 06:56:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[Dünya]]></category>
		<category><![CDATA[Türkiye]]></category>
		<category><![CDATA[Yaşam]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<category><![CDATA[Teknoloji]]></category>
		<category><![CDATA[yazılım]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.yorungedergi.com/?p=16573</guid>

					<description><![CDATA[Mobil İşletim Sistemleri, (Android, İos)Sosyal Ağlar, (Facebook, Twitter)Yazışma Uygulamaları.(Whatsapp, WeChat, Telegram, Bip ) Dünyada iki tür işletim sistemi var.Biri, bir firmaya bağlı olup ücret karşılığı veya bedava verilen işletim sistemleri yani Windows, İos gibi.Diğeride Anonim olan ve açık kaynak işletim sistemleri.Linux, Android, LineageOS gibi. Bunların içinde Android Linux açık kaynak (Anonim) olmasına rağmen google tarafından geliştirilen ve birçok alanı kapalı olan bir işletim sistemiAynı bizim Pardus İşletim Sistemi gibi. Bir elektronik cihazın canı ve ruhu işletim sistemidir.İşletim sistemi olmadan bir bilgisayar veya mobil cihaz sadece elektronik parçalardan ibarettir.İskelettir.İşletim sistemi diğer yazılımlarında yüknenip çalıştırılacağı bir çekirdek yapıdır .Yani Google&#8217;nin Andorid işletim sistemine sahip bir telefonuz varsa ona Facebook, Whatsapp gibi uygulamalar yükleyebilirsiniz.Ana çekirdek Android işletim sistemidir.Google Android işletim sistemleri tüm telefon üretici firmalara veriyor ve onlarda ürettikleri telefonlara bu işletim sistemini yükleyip piyasaya sürüyorlar.Bu işletim sistemi ücretsiz ama telefon üreten firmalar yani Samsung, Huewai gibi firmalardan destek alıyorlar ve onların taleplerine göre yazılımı geliştiriyorlar.Hatta google yakın zamana kadar üretip piyasa sürdüğü kendine ait bir cep telefonu yoktu bu işletim sistemini yaparken .Google yenilerde Pixel marka bir cep telefonu sürdü piyasaya ama ülkemizde satışı yok . Apple firması İos işletim sistemini sadece kendi telefonları için yazıyor yani İos iPhone telefonlarda kullanılabiliyor ve &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p>Mobil İşletim Sistemleri, (Android, İos)<br>Sosyal Ağlar, (Facebook, Twitter)<br>Yazışma Uygulamaları.<br>(Whatsapp, WeChat, Telegram, Bip )</p>



<p>Dünyada iki tür işletim sistemi var.<br>Biri, bir firmaya bağlı olup ücret karşılığı veya bedava verilen işletim sistemleri yani Windows, İos gibi.<br>Diğeride Anonim olan ve açık kaynak işletim sistemleri.<br>Linux, Android, LineageOS gibi.</p>



<p>Bunların içinde Android Linux açık kaynak (Anonim) olmasına rağmen google tarafından geliştirilen ve birçok alanı kapalı olan bir işletim sistemi<br>Aynı bizim Pardus İşletim Sistemi gibi.</p>



<p>Bir elektronik cihazın canı ve ruhu işletim sistemidir.<br>İşletim sistemi olmadan bir bilgisayar veya mobil cihaz sadece elektronik parçalardan ibarettir.<br>İskelettir.<br>İşletim sistemi diğer yazılımlarında yüknenip çalıştırılacağı bir çekirdek yapıdır .<br>Yani Google&#8217;nin Andorid işletim sistemine sahip bir telefonuz varsa ona Facebook, Whatsapp gibi uygulamalar yükleyebilirsiniz.<br>Ana çekirdek Android işletim sistemidir.<br>Google Android işletim sistemleri tüm telefon üretici firmalara veriyor ve onlarda ürettikleri telefonlara bu işletim sistemini yükleyip piyasaya sürüyorlar.<br>Bu işletim sistemi ücretsiz ama telefon üreten firmalar yani Samsung, Huewai gibi firmalardan destek alıyorlar ve onların taleplerine göre yazılımı geliştiriyorlar.<br>Hatta google yakın zamana kadar üretip piyasa sürdüğü kendine ait bir cep telefonu yoktu bu işletim sistemini yaparken .<br>Google yenilerde Pixel marka bir cep telefonu sürdü piyasaya ama ülkemizde satışı yok .</p>



<p>Apple firması İos işletim sistemini sadece kendi telefonları için yazıyor yani İos iPhone telefonlarda kullanılabiliyor ve başka telefon markalarına vermiyor.<br>Bu tür cihazlarda asıl beyin İşletim Sistemidir..<br>Asıl bilgi ve güvenlik oradadır.<br>Samsung Marka bir telefonuz varsa Google &#8216;un Android işletim sistemi ile birlikte gelir.<br>Android sizin tüm bilgilerinizi alır.<br>Mesala sizi dinler, kameradan sizin resim ve videolarını çekebilir.<br>Whatsapp konuşmalarınızı, resimlerinizi, maillerinizi hepsi Android işletim sistemindedir yani Google&#8217;da.</p>



<p>Google bu bilgileri aldığını, hatta Cia İstihbaratı ile paylaştığını geçmişte defalarca duyurdu.<br>Apple Firmasıda bu bilgileri Cia&#8217;ye verdiğini duyurdu.<br>Hatta Cia için bir şifre yazdıklarını bu şifreyle giren Cia yetkililerin herşeyi görebilecekleri bir yapı ayarladıklarını tüm dünya ile paylaştılar..</p>



<p>Hem Android hemde İos işletim sisteminde bir ses kaydetme robotu var.<br>İos&#8217;ta Siri,<br>Siri, yapay zeka bir yazılım, konuşulan herşeyi dinliyor ve ona göre kendisini geliştiriyor.<br>Yani siz sohbet ederken, telefonla konuşurken o sizi sürekli dinliyor ve kendisini geliştiriyor.<br>Aynısı Android&#8217;te de var..<br>Google firması bu konuşma, yazışma ve paylaşımlardan elde ettiği bilgileri reklam gösteriminde kullanıyor .<br>Yani siz evde otururken Pizza yiyelim dediniz.<br>Telefonuzu elinize aldığınızda hangi uygulamaya girseniz size Pizza reklamı gösteriyorlar.<br>İşte bu telefon dinlemesi, konumunuzu takip etmesi, aramalarınızı kaydetmeleri sayesinde oluyor.<br>Hatta size en yakın pizzacıları sıralayı veriyor.<br>Bunu bilgileri google kendi alıyor da başka yere veriyor mu?<br>Cia&#8217;dan başlayarak her yere satıyor.<br>Yani Facebook&#8217;a da, Twitter&#8217;de anlık robotlarla bilgi paylaşıyor anlaştığı yerlerle.<br>Yani birbirleriyle paslaşıyorlar.<br>Peki Whatsapp ne yapıyor.<br>Aslında Whatsapp&#8217;ta aynısını yapıyor.<br>Bizim yazışma, konuşma ve paylaşımlarımızı takip eden bir robotla reklam gösterimi yapıyorlar .<br>Bunların hemen hemen tamamı ABD firmaları ve bilgileri birbirlerine satıyorlar .<br>İlk başta masumane gibi görünüyor ama sizin banka bilgilerinizde aslında google ve ios&#8217;ta kayıtlı<br>Hatta banka size şifre doğrulamak için sms gönderdiğinde oda sizden önce onlarda..<br>Telefonunuzda ne varsa önce onlarda.<br>Konuştuğunuz bir konuşma, konuştuğunuz kişiye sesiniz ulaşmadan önce onlara ulaşıyor.<br>Yazdıklarınızda öyle.<br>Telefonuzdan ne konuşup yazışmışsanız sonrada silmişsenizde yine onlarda.<br>Onlardan hiçbirşey silinmiyor.<br>Bu tehlikeli mi ?<br>Şöyle düşünün iki firma var büyük bir ihaleye giriyorlar .<br>CİA bunu biliyor .<br>İstediği firmaya ihaleyi alabilir mi?<br>Alabilir.<br>Evet ama ne yapılabilir.<br>Yapılacak çok şey var ama buna bir an önce başlamak gerekiyor .<br>Ne kadar geç o kadar kötü.<br>Çin başladı.<br>Bizimde mutlaka bir yerlerden başlamamız gererekiyor.<br>Buna devlet eliyle değil firmalarla başlamak gerekiyor .<br>Çin gibi.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/cin-gibi/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Çin &#8211; Hindistan Krizinin Perde Arkası: Küresel Gelişmelerden Bağımsız Değil</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/cin-hindistan-krizinin-perde-arkasi-kuresel-gelismelerden-bagimsiz-degil/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/cin-hindistan-krizinin-perde-arkasi-kuresel-gelismelerden-bagimsiz-degil/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Cengiz Topel MERMER]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 22 Jun 2020 07:31:18 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Dış Politika]]></category>
		<category><![CDATA[Dünya]]></category>
		<category><![CDATA[Savunma]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<category><![CDATA[Hindistan]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.yorungedergi.com/?p=14917</guid>

					<description><![CDATA[Çin ve Hindistan sınırındaki egemenlik tartışmaları askeri gerilime dönüştü. Onlarca Hint ve Çin askerinin ölmesi ile sonuçlanan kriz sonrası, her iki ülkenin Himalaya Dağları&#8217;nın batısındaki Ladakh bölgesine çok sayıda mühimmat ve birlik sevk etmesi kaygıları da arttırdı&#8230;. Koronavirüs salgını tüm dünyayı etkisi altına almışken, Çin ve Hindistan arasında büyük bir askeri gerilim yaşanıyor. Dünyanın en kalabalık nüfuslarını barındıran ve nükleer güç olan iki ülkenin sınırlarında yaşanan bu gerilimde onlarca asker hayatını kaybederken, gözler bölgedeki sıcak gelişmelere çevrildi. Peki bu kriz nasıl patlak verdi? İki ülke arasında yaşanan sorunların perde arkasında ne var? Uzmanlar, sınır anlaşmazlığı ve tarihsel rekabetin öne çıktığı gerilimin, ABD&#8217;nin Çin&#8217;e yönelik başlattığı soğuk savaş sürecinden bağımsız olmadığını düşünüyor.Çin ve Hindistan sınırındaki egemenlik tartışmaları askeri gerilime dönüştü. Onlarca Hint ve Çin askerinin ölmesi ile sonuçlanan kriz sonrası, her iki ülkenin Himalaya Dağları&#8217;nın batısındaki Ladakh bölgesine çok sayıda mühimmat ve birlik sevk etmesi kaygıları da arttırdı. Peki, Hindistan ve Çin arasındaki krizin perde arkasında ne var? Bu askeri gerilimin kaynağı ne?Yeni Şafak&#8217;a değerlendirmelerde bulunan Güney Asya uzmanı Dr. Cengiz Topel Mermer, &#8220;Hindistan ve Çin arasındaki sınır anlaşmazlığı toprak temelinden çıktı, ancak sorunun tarihi bir zemini var. Sorunun temelinde, Çin İmparatorluğu, Rus Çarlığı ve İngiliz Hindistan’ı arasında 19. asırda Himalayalar’da &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p>Çin ve Hindistan sınırındaki egemenlik tartışmaları askeri gerilime dönüştü. Onlarca Hint ve Çin askerinin ölmesi ile sonuçlanan kriz sonrası, her iki ülkenin Himalaya Dağları&#8217;nın batısındaki Ladakh bölgesine çok sayıda mühimmat ve birlik sevk etmesi kaygıları da arttırdı&#8230;.</p>



<p><strong>Koronavirüs salgını tüm dünyayı etkisi altına almışken, Çin ve Hindistan arasında büyük bir askeri gerilim yaşanıyor. Dünyanın en kalabalık nüfuslarını barındıran ve nükleer güç olan iki ülkenin sınırlarında yaşanan bu gerilimde onlarca asker hayatını kaybederken, gözler bölgedeki sıcak gelişmelere çevrildi. Peki bu kriz nasıl patlak verdi? İki ülke arasında yaşanan sorunların perde arkasında ne var? Uzmanlar, sınır anlaşmazlığı ve tarihsel rekabetin öne çıktığı gerilimin, ABD&#8217;nin Çin&#8217;e yönelik başlattığı soğuk savaş sürecinden bağımsız olmadığını düşünüyor.</strong><br><br>Çin ve Hindistan sınırındaki egemenlik tartışmaları askeri gerilime dönüştü. Onlarca Hint ve Çin askerinin ölmesi ile sonuçlanan kriz sonrası, her iki ülkenin Himalaya Dağları&#8217;nın batısındaki Ladakh bölgesine çok sayıda mühimmat ve birlik sevk etmesi kaygıları da arttırdı.</p>



<p><strong>Peki, Hindistan ve Çin arasındaki krizin perde arkasında ne var? Bu askeri gerilimin kaynağı ne?</strong><br><br>Yeni Şafak&#8217;a değerlendirmelerde bulunan Güney Asya uzmanı Dr. Cengiz Topel Mermer, &#8220;Hindistan ve Çin arasındaki sınır anlaşmazlığı toprak temelinden çıktı, ancak sorunun tarihi bir zemini var. Sorunun temelinde, Çin İmparatorluğu, Rus Çarlığı ve İngiliz Hindistan’ı arasında 19. asırda Himalayalar’da yaşanan rekabet yatar. Bunların yanında yeni krizin ABD’nin Çin’e karşı başlattığı soğuk savaş ile net bir bağı var. 2000’li yılların başından itibaren ABD Çin’e karşı Hindistan’ı denge unsuru olarak görüyor ve her alanda destekliyor. Bu da Çin’ e karşı güvenlik endişesi taşıyan ve 1962 savaşında toprak kaybeden Hindistan’ı cesaretlendiriyor&#8221; ifadelerini kullandı.<br><br><br><strong>ABD Hindistan&#8217;ı Denge Unsuru Olarak Görüyor</strong><br><br>&#8220;Bu kriz ABD&#8217;nin Çin&#8217;e yönelik baskı politikasının bir parçası mı yoksa gelişmelerden bağımsız mı?&#8221; sorusuna yanıt veren Topel, &#8220;Yeni krizin ABD’nin Çin’e karşı başlattığı soğuk savaş ile net bir bağı var. 2000’li yılların başından itibaren ABD Çin’e karşı Hindistan’ı denge unsuru olarak görüyor ve her alanda destekliyor. Bu da Çin’ e karşı güvenlik endişesi taşıyan ve 1962 savaşında toprak kaybeden Hindistan’ı cesaretlendiriyor. Nitekim son krizin altında; ABD’nin desteği ile hareket eden Hindistan’ın Ladak Bölgesi’nde başlattığı yol. inşa ve alt yapı geliştirme çalışmaları yatıyor&#8221; ifadelerini kullandı.</p>



<p><strong>Çin ve Pakistan İlişkisi Hayati Önemde</strong><br><br>Çin ve Pakistan arasında güçlenen ilişkilerin bu askeri gerilimden bağımsız olmadığını vurgulayan Topel, şöyle devam etti:<br><br>&#8220;Çin ve Pakistan&#8217;ın ittifak ilişkisi her ikisi için de hayati önem taşıyor. Çin finansmanı ile 2002 yılında geliştirilmeye başlanan Pakistan’ın Belucistan Eyaleti sahilindeki Gwadar Limanı’nın, ÇPEK (Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru) Projesi ile Şincan Uygur Özerk Bölgesi başkenti Kaşgar’a uzanması iki ülkeye de ticari, idari, askeri vs birçok alanda büyük değer katarken Hindistan’ı da aksi yönde dezavantajlı kılıyor. Çin, 1962 savaşında işgal ettiği Ladak bölgesindeki Aksai Chin Çölü’nün yüksek noktalarında gözetleme noktaları inşa ederek, Pakistan-Şincan-Tibet bağlantı yollarını güvence altına alma noktasında taktik saha avantajı kazanmış durumda. Hindistan, Ladak Bölgesi’nde başlattığı yol. inşa ve alt yapı çalışmaları ile Çin ile Pakistan’ın fiziki irtibat kurduğu Karakurum Geçidi’ne ulaşım sağlamayı hedefliyor, Şimdiki krizin temeli de aslında bu. Son krizin başlangıcına yönelik detaylar ortaya çıktıkça; Hindistan’ın 1962 yılında yaşadığı kaybın zafiyetini gidermeye çalıştığı, ancak bunun Çin askerleri tarafından engellendiği anlaşılıyor.&#8221;</p>



<p><strong>Koronavirüs Süreci Gelişmelerde Etkili Oldu</strong><br><br>Bunun yanında küresel gelişmeler de sorun üzerinde oldukça etkili. Pandemi mücadelesinde büyük can kayıpları yaşayan Batı dünyasının, pandeminin çıkışındaki rolü nedeniyle Çin’i baskı altına almaya başladığı bir dönemde çıkan Çin-Hint sınır krizi tesadüfî değil. Pandemi nedeniyle üzerine gelecek baskıyı gören Çin şimdiden önleyici tedbirler almaya çalışıyor. Çin, pandemi ile mücadelenin ilk safhasını başarı ile atlatmış durumdayken Hindistan’ın pandemi sürecinin ilk safhasını halen tamamlayamadığı ve süreci başarılı yürütemediğini de dikkate almak gerekir.</p>



<p><strong>Hindistan Müslümanları Ötekleştirmeye Devam Ediyor</strong><br><br>Pandemi sürecine iç ayrışma ve şiddet olaylarıyla giren Hint Yönetimi Müslümanları ötekileştirme politikasına devam ederken fay hatlarını ısıtmayı da sürdürüyor Keşmir’i yarı açık cezaevi halinde tutmaya devam eden Modi İktidarı Babri Mescid’in yerine yapılması planlanan Ram Tapınağı inşa sürecini de başlatmış durumda. Daha da ötesinde Hindistan, pandemi sürecinin yarattığı kırılganlıklara yeni hassasiyetler ekliyor. Modi ve BJP, Hindu milliyetçiliği idealinde yoluna devam ederken toplumsal muhalefeti güçlendirmeye hizmet ettiğinin de farkında görünmüyor.<br><br><br><strong>&#8220;Çin Sıranın Tibet&#8217;e Geleceğini Düşünüyor&#8221;</strong><br><br>Çin’in, daha önce iç güvenlik sorunu yaşadığı sorunlu bölgelerdeki Batı ve Hint istihbarat örgütlerinin rolünün farkında olduğunu düşünüyorum. ABD’nin ticaret savaşlarıyla başlattığı soğuk savaşın devam edeceği ve Hindistan’ın bu stratejide kilit rol üstleneceğinin bilincinde olan Çin, sıranın Tibet’e geleceğini de görüyor. Çin, bu bağlamda şimdiden Tibet hattını ve Pakistan bağını güçlendirmeye çalışıyor. Bu kriz sürecinde yaşanan gelişmelerden; Çin’in, Tibet sınırlarının delinmesi ve Tibet ayrılıkçılığının desteklenmesinde rol alması muhtemel bir Hint Sınır Yolu projesine izin vermemeye kararlı olduğunu anlamak mümkün. Hindistan’ın, ABD desteğini arkasına alarak, kendisinin çevrelenmesi stratejisinin alt yapısını hazırlamaya çalıştığını düşünen Çin; Ladak Bölgesi başta olmak üzere, Himalayalar’da taviz vermeyeceğinin mesajını veriyor. Pakistan’daki ekonomik yatırımları da düşünüldüğünde; Çin, bu bağlantıdaki taktik saha avantajlarını zaafa uğratabilecek Hint adımlarına müsaade etmemekte kararlı olduğu görünüyor.</p>



<p><strong>&#8220;Çin Hindistan&#8217;a Zayıf Noktalarını Hatırlatıyor&#8221;</strong><br><br>Çin, Batı Sektörü’nde (Ladak Bölgesi) kendisi inisiyatif alarak gelişmeleri yönlendirirken Orta Sektör’de Nepal’i de olaylara dahil ediyor. Çin’in Nepal’i de bu krize dâhil etmesi ve Nepal üzerinden mesajlar vermesi önemli. Zira Çin, Hindistan’ın sorun alanını genişletmenin yanı sıra Hindistan’a askeri alandaki zayıf noktalarını da hatırlatıyor. Büyük bir bölümü tropik bir coğrafyada yaşayan Hint insanının, Himalayalar’ın sert coğrafyasında bırakın askeri hizmet yapmayı yaşaması bile çok zordur. Bu nedenle Hint Ordusu bu coğrafyada Nepal kökenli askerleri (Gurkhalar) ve ayrılıkçılık sorunlarının hala canlı olduğu Kuzeydoğu eyaletlerinden askerleri kullanır. Çin Hindistan’a, bu askerlerin kimlikleri üzerinden bölgenin hassas yapısını hatırlatırken, vekiller üzerinden yeni sorunlar çıkarabileceği mesajı veriyor.&#8221;</p>



<p><strong>Bölgedeki Krizin Tarihsel Süreci</strong><br><br>İki ülkenin yaşadığı sınır sorununun 1962 yılından sonra kronikleştiğini belirten Topel, bölgedeki Çin ve Hindistan arasındaki tarihsel rekabeti şöyle anlattı:<br><br>&#8220;Batı Himalayalar’da Rus tehdidini kontrol altına alan İngilizler, 1890-1895 yılları arasında yapılan görüşmeler neticesinde Ruslar ile Küçük Pamir dağları üzerinde sınırları tespit etmiştir. Doğu Himalayalar’da bir rakibi olmayan İngiliz İmparatorluğu, ancak I Dünya savaşı öncesinde Çin İmparatorluğu ile masaya oturmuştur. İngiliz Hindistan’ı Dışişleri Bakanı ile Çin temsilcisi arasında, Hindistan’ın kuzeyindeki Simla şehrinde, Temmuz 1914 ayında yapılan görüşmelerde; İngiliz Hindistan’ı ile Çin sınırını belirleyecek esaslar üzerinde oluşan mutabakat Simla anlaşması ile kayıt altına alınsa da, I. Dünya Savaşının yaklaşması nedeniyle Çin Yönetimi tarafından resmi olarak onaylanmamıştır. Anlaşmanın mimarı olan İngiliz Hindistan’ı Dışişleri Bakanı McMahon’un adı ile anılan (McMahon Hattı) Simla Anlaşması İngiltere bölgeden çekilinceye kadar ciddi bir sorun yaşanmadığı için gündeme gelmemiştir. Çin ve Hindistan’ın, 20. asır ilk yarısı sonunda bağımsızlıklarına kavuşunca İngiliz mirası bu sorun ile yüzleşmek zorunda kalmıştır.<br><br>1949 yılında kurulan Mao Çin’i, Çin’in tarihi mirasına sahip çıkmış ve McMahon Hattını kabul etmemiştir. İngiliz Hindistan’ının devamı olduğunu savunan Hindistan’ın McMahon Hattını sahiplenmesi ile zamanla kriz ilerlemiş ve savaşa neden olmuştur. Çin’in 08 Eylül 1962’de yaptığı baskın tarzında bir saldırı sonrasında Çin ordusu Hindistan’ın Arunachal Pradesh Eyaleti ve Ladak bölgelerindeki bazı stratejik noktaları işgal etmiştir. Çin, 21 Kasım 1962’de tek taraflı ateşkes ilan ederek savaşa son verirken, Ladak Bölgesi’nde işgal ettiği Aksai Çin Çölü’nü ülkesine katmış, Arunachal Pradesh Eyaleti’nde işgal ettiği alandan ise geri çekilmiştir. Bu savaştan günümüze değin, Himalaya sınırları üzerinde taraflar anlaşamadığı gibi tarihi hak iddiaları nedeniyle sürekli yeni krizler yaşanmıştır. Milenyuma güçlenerek giren iki ülke de güç politikalarına eğilim gösterince son on yılda sorun daha da çetrefilli bir hal almıştır. Çin’in gelişme potansiyelinin küresel hegemonyasını tehdit edeceğini değerlendiren ABD’nin, ÇHC’nin yükselişini dengeleme noktasında, Hindistan’ı kaldıraç olarak görmesi ve cesaretlendirmesi de krize ivme kazandırmıştır.&#8221;&nbsp;</p>



<p>Kaynak: Yeni Şafak</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/cin-hindistan-krizinin-perde-arkasi-kuresel-gelismelerden-bagimsiz-degil/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Corona Mağdurları Devlet Aleyhine Dava Açabilir mi?</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/corona-magdurlari-devlet-aleyhine-dava-acabilir-mi/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/corona-magdurlari-devlet-aleyhine-dava-acabilir-mi/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Cüneyt Toraman]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 15 May 2020 15:10:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[Dünya]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<category><![CDATA[Dava]]></category>
		<category><![CDATA[korona]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.yorungedergi.com/?p=14438</guid>

					<description><![CDATA[2019 yılının sonlarında, Çin&#8217;in Wuhan kentinden yayılmaya başlayan corona virüsü (covid-19), hızla yayılmaya, bütün dünyayı etkilemeye başladı. DSÖ, bu virüsü pandemi (küresel salgın) ilan etti. Dünyanın pek çok ülkesinde, onbinlerce kişi yaşamını yitirdi, çok sayıda kişi tedavi görmeye devam ediyor. Corona virüsü (covid-19) bu virüsün mağdurlarının zararını gündeme getirdi. Corona mağdurları, maruz kaldıkları zararlarının tazmini için dava açabilirler mi? Kime veya kimlere karşı dava açabilirler? Devletlere (devlet tüzel kişiliklerine) karşı dava açabilirler mi? Bu soruların cevapları, esas itibariyle, milletlerarası hukukun alanına girdiği için, önce, Milletlerarası hukukun hükümlerine göz atmamız gerekiyor. &#8220;Corona mağdurları&#8221; kavramı, bu virüsten doğrudan doğruya ve dolaylı olarak zarar girenleri kapsıyor. Doğrudan doğruya zarar görenler, virüs bulaşan, hastaneye yatan, tedavi gören, işinden gücünden kalanları, bu virüs nedeniyle vefat edenlerin mirasçılarını, virüs tehdidi nedeniyle işyerini kapatmak zorunda kalanların maddi ve manevi zararlarını kapsıyor. Dolaylı olarak zarar görenler işe, corona virüsü önlemleri nedeniyle, ise gidememe, hak ve özgürlüklerin kısıtlamaların maruz kaldıkları dolaylı zararları kapsıyor. Dünyadaki (yerel) hukuk sistemlerinin, dolaylı zarar görenlerin tazminat taleplerine sıcak bakmadığını belirtelim. Corona virüsünün mağdurlarının belli olduğunu söyleyebiliriz. Bir zarar ve tazminat talebi söz konusu olduğuna göre, bu zararın &#8220;failini&#8221; belirlememiz gerekiyor. Bu zararın faili (zarar veren), devlet, devlet kurumu veya özel (özel/tüzel) kişi olabilir. Zarar &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p>2019 yılının sonlarında, Çin&#8217;in Wuhan kentinden yayılmaya başlayan corona virüsü (covid-19), hızla yayılmaya, bütün dünyayı etkilemeye başladı. DSÖ, bu virüsü pandemi (küresel salgın) ilan etti. Dünyanın pek çok ülkesinde, onbinlerce kişi yaşamını yitirdi, çok sayıda kişi tedavi görmeye devam ediyor. Corona virüsü (covid-19) bu virüsün mağdurlarının zararını gündeme getirdi. Corona mağdurları, maruz kaldıkları zararlarının tazmini için dava açabilirler mi? Kime veya kimlere karşı dava açabilirler? Devletlere (devlet tüzel kişiliklerine) karşı dava açabilirler mi? Bu soruların cevapları, esas itibariyle, milletlerarası hukukun alanına girdiği için, önce, Milletlerarası hukukun hükümlerine göz atmamız gerekiyor.</p>



<p>&#8220;Corona mağdurları&#8221; kavramı, bu virüsten doğrudan doğruya ve dolaylı olarak zarar girenleri kapsıyor. Doğrudan doğruya zarar görenler, virüs bulaşan, hastaneye yatan, tedavi gören, işinden gücünden kalanları, bu virüs nedeniyle vefat edenlerin mirasçılarını, virüs tehdidi nedeniyle işyerini kapatmak zorunda kalanların maddi ve manevi zararlarını kapsıyor. Dolaylı olarak zarar görenler işe, corona virüsü önlemleri nedeniyle, ise gidememe, hak ve özgürlüklerin kısıtlamaların maruz kaldıkları dolaylı zararları kapsıyor. Dünyadaki (yerel) hukuk sistemlerinin, dolaylı zarar görenlerin tazminat taleplerine sıcak bakmadığını belirtelim. Corona virüsünün mağdurlarının belli olduğunu söyleyebiliriz. Bir zarar ve tazminat talebi söz konusu olduğuna göre, bu zararın &#8220;failini&#8221; belirlememiz gerekiyor. Bu zararın faili (zarar veren), devlet, devlet kurumu veya özel (özel/tüzel) kişi olabilir. Zarar görenleri dava açma hakkı ve yetkisi, buna göre değişecektir.</p>



<p>Corona virüsünün Çin’in Wuhan kentindeki bir laboratuvardan yayıldığı, yaygın bir iddia olsa da, bu husus henüz kanıtlanabilmiş değil. Bu iddiayı önce ABD dile getirdi, bu açıklamanın ardından, bazı Avrupa ülkeleri de aynı yönde açıklamalar yapmaya başladı. Bir başka iddia, corona virüsünün, Wuhan kentindeki bir hayvan pazarından yayıldığı. Bu iddianın kanıtlanması durumunda, bazı devletlerin tazminat talepleri anlam taşımayacaktır. Zira Hayvanlarda çok çeşitli virüsler bulunduğu, bu virüslerden bazılarının insanların ölümüne sebebiyet verdiği bilinmektedir. Bu olay &#8220;doğal bir olay&#8221; olup, hiç kimse, hiçbir devlet, bu tür doğal olaylardan dolayı hiç kimseyi veya devleti sorumlu tutamaz.</p>



<p>Corona (covid-19) virüsünün, Çin&#8217;in Wuhan kentindeki, bu virüsler konusunda araştırma yapan bir laboratuvardan sızdığını ve tüm dünyaya buradan yayıldığını varsayalım. Bu laboratuvara karşı dava açılabilmesinin ön koşulu, bu laboratuvarın &#8220;özel bir kişiye&#8221; ait olmasıdır. Bu laboratuvar, özel bir kişiye (kuruluşa) ait ise, bu virüsten zarar görenler, bu laboratuvarın sahibine karşı tazminat davası açabilir. Bu olayda, haksız fiil, fail ve mağdur, farklı ülkelerde olduğundan, &#8220;yabancılık unsuru&#8221; mevcuttur ve yetkili mahkemenin, milletlerarası sözleşmeye göre belirlenmesi gerekir. Milletlerarası sözleşme, haksız fiillerde, haksız fiilin meydana geldiği ülkenin hukukuna tabi olduğunu belirtmektedir. (Türkiye, bu sözleşmeye uygun olarak 5718 sayılı MÖHK çıkartmıştır.) Çin mahkemeleri, bu konuda hangi ülke hukuku yetkili ise o ülkenin hukukunu uygulayacaktır. Bazen zarar, haksız fiilin meydana geldiği ülkede gerçekleşmeyebilir. Yani zarar, (haksız fiilin olduğu yerde değil de) başka bir ülkede meydana gelmişse, zararın meydana geldiği ülke hukuku yetkili olacaktır. Örneğin, zarar Türkiye&#8217;de meydana gelmişse, bu konuda hangi hukukun uygulanacağına, Türk mahkemeleri karar verecektir. Haksız fiilden doğan borç ilişkisi, başka bir ülke ile daha sıkı bir ilişki içerisinde ise, (bu laboratuvarın bağlı olduğu şirketin merkezi, ABD, Fransa’da olması gibi) bu ülke hukuku uygulanır. Uyuşmazlık özel hukuka tabi olduğundan, taraflar, karşılıklı olarak anlaşmak suretiyle, uygulanacak hukuku seçebilir. Bu dava hangi ülkede görülürse görülsün, hangi ülkenin hukuku uygulanırsa uygulansın, ispat hukukunun genel hükümleri geçerli olacaktır. Yani, davacı, önce zarar gördüğünü, bu zarara da muhatap firmanın sebebiyet verdiğini ispat etmek zorunda kalacaktır.</p>



<p>Çin&#8217;in Wuhan kentindeki laboratuvar, özel bir kişiye (kuruma) değil de, bir &#8220;devlete&#8221; (somut olayda, Çin Halk Cumhuriyeti&#8217;ne) ait ise, bu konuda uygulanacak hukuk da değişkenlik gösterecektir. Devletlerarasındaki uyuşmazlıklar, milletlerarası hukuka tabidir. Milletlerarası hukukta, her devlet, diğer devletlerle eşit haklara ve egemenlik hakkına sahip olduğundan, yargı bağışıklığına sahiptir. Bu kurala göre, hiçbir devlet, kendi mahkemelerinde, başka bir devlet aleyhine dava açamaz. (Türkiye&#8217;de, başka devletler aleyhine açılan davalarda, mahkemeler, devletleri yargılama yetkisi olmadığından, yargı bağışıklığı nedeniyle davaların reddine karar vermiştir.) Yerel mahkemelerin yargı yetkisi, ceza hukukunda, mülkilik (ülke sınırları içi) ve vatandaşlık bağı ile sınırlıdır. (Bunun istisnası, Adalet Bakanlığı&#8217;nın izniyle insanlık aleyhine islenen suçlardır.) Özel hukuka tabi konularda ise, devletlerin özgür iradeleriyle imzaladıkları, milletlerarası sözleşmeler ile onay verdikleri konularda, başka ülkelerin mahkemeleri yetkili olacaktır. Bu konuda devletler, çok sayıda milletlerarası sözleşme imzalamıştır. Milletlerarası hukukta, devletlerin kendi aralarındaki uyuşmazlıklarda, BM Adalet divanı yetkilidir. Zarara maruz kaldığını iddia eden devlet, bu zararın tazmini için BM Adalet divanında başvurabilir. Muhatap devlet itiraz etmezse, Adalet divanı yargılama yapar, bu konuda bir karar verir. Adalet divanının, devletlerarasındaki uyuşmazlıklarda çok sayıda kararı bulunmaktadır.</p>



<p>Milletlerarası hukukun açık hükümlerine rağmen, bazı devletlerin, kendi ülkelerindeki mahkemelerde, başka devletler veya başka ülke vatandaşları aleyhine davalar açtığına tanık olmaktayız. Milletlerarası hukuka göre, bu mahkemelerin yargı yetkisi olmadığından, verdikleri ve verecekleri kararlar, hukukun temel ilkelerine açıkça aykırıdır ve yok hükmündedir. (Konuya ilgi duyanlar, Yörünge dergisinde yayınlanan, Halkbank genel müdürü Hakan Atilla aleyhine Amerika’da açılan davada, &#8220;Amerika&#8217;da Türkiye&#8217;nin egemenlik hakkı yargılanıyor&#8221; başlıklı makalemize bakabilir.)</p>



<p>Konunun özüne gelecek olursak, haksız fiil Türkiye’de meydana gelseydi, fail özel bir kişi olsaydı, zarar da Türkiye&#8217;de meydana gelseydi, zarar gören, haksız fiilin filine, kendisinin ikamet ettiği yer mahkemesinde (maddi ve manevi) tazminat davası açabilirdi. Ancak somut olayda haksız fiil, başka bir ülkede (Çin&#8217;de) meydana gelmiş, laboratuvarın devlete mi özel bir kişiye mi ait olduğu belirsizdir. Türk mahkemeleri, yargı yetkisi olmadığından, böyle bir davaya bakamaz. Bu davaya bakıp karar verse bile istinaf mahkemesi ve Yargıtay bu kararı bozar. Bu karar kesinleşse bile, böyle bir kararın icra ve infaz kabiliyetinin olmadığı, her türlü izahtan varestedir. Bazı avukatların, corona virüsü nedeniyle Çin (devleti) aleyhine dava açılabileceğine ilişkin beyanları, milletlerarası hukuka da, Türk hukukuna da aykırıdır.</p>



<p>Yukarıda açıkladığımız engele rağmen, dileyen herkes, dilediği mahkemede, devlet veya özel kişiler aleyhine, dilediği miktarda tazminat davası açabilir. Dava açma özgürlüğü (dava açmanın izne tabi olmaması), dava açan herkesin, hukukun himaye ettiği bir hakkının olduğu anlamına gelmiyor. Corona virüsünden dolayı, çok sevdiklerini kaybedenler var. Bu kimselerin, bu konuda yeterli bilgiye sahip olduğunu da söyleyemeyiz. Bu kişiler, maruz kaldıkları zararını tazmin edecekleri beklentisiyle, dava açması için avukatlara vekaletname verebilir, yeteri kadar masraf avansı ve bir miktar vekalet ücreti avansı verebilir. Corona mağdurlarının acısının istismar edilmemesi için, Adalet Bakanlığı bu konuda bir açıklama yapsa çok iyi olur diye düşünüyorum.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/corona-magdurlari-devlet-aleyhine-dava-acabilir-mi/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Minik virüs, büyük Türkiye</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/minik-virus-buyuk-turkiye/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/minik-virus-buyuk-turkiye/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Yörünge Haber]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 31 Jan 2020 07:44:44 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[Dış Politika]]></category>
		<category><![CDATA[Dünya]]></category>
		<category><![CDATA[Düşünce]]></category>
		<category><![CDATA[Haberler]]></category>
		<category><![CDATA[Köşe Yazısı]]></category>
		<category><![CDATA[Türkiye]]></category>
		<category><![CDATA[Yaşam]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<category><![CDATA[koca yusuf]]></category>
		<category><![CDATA[virüs]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://www.yorungedergi.com/?p=13552</guid>

					<description><![CDATA[Operasyon var, “Koca Yusuf” adı verildi. 1800’lerin sonunda, Avrupa ve ABD’yi titreten cihan pehlivanı Koca Yusuf’un gölgesi, bu defa Çin’in üzerine düşecek… Harekete geçti Türkiye. Koca Yusuf adı verilen askeri kargo uçağı ambulansa dönüştürüldü. Korona virüsü paniği yaşayan Çin’e doğru havalandı. 35 Türkiye Cumhuriyeti ve 10 Azerbaycan vatandaşı ülkeye getirilecek. Çünkü, Türkiye Cumhuriyeti Devleti, Anadolu’dan çok daha büyük. Azerbaycanlı kardeşlerimiz de bizim parçamız. Gördük işte; İran Azerbaycan’ında yaşananları. Onların Traktör Sazi futbol takımı, Elazığ Depreminin ardından stadyumu inletti: “Azerbaycan var olsun, Türkiye başın sağ olsun…” Statlarda 100 bin kişi izliyor o takımın maçlarını. Traktör Sazi, Türk Dünyasının en çok seyirci toplayan takımı unvanına sahip. Azeri, Tatar, Türkmen, Özbek, Kırgız, Kazak, Uygur ve diğer Türk boyları ile büyük bir aileyiz biz. Bir de gözünü üzerimize dikmiş, umudunu bize bağlamış, koca İslam Dünyası var. Türkiye Cumhuriyeti Başkanı Erdoğan, uluslararası toplantılarda “Dünya Beşten Büyüktür” dediğinde, görüyoruz gözlerindeki ışığı. Balkanlar bize bakıyor. Ortadoğu bizden yardım bekliyor. Kafkaslar ve Orta Asya öz kardeşlerimizle dolu. Afrika ve Uzakdoğu’daki mazlumlar, “kurtarıcı” olarak bizi görüyor. Sorumluluğumuz büyük bizim! *** Bu durumun farkında olmayanlar oldukça çok tabii… Eziklik psikolojisi içinde, atılan her adımı küçümseyip sürekli olarak “Biz mi?” diyorlar. Evet biz! Dünyada dengeler değişir ve yeni bir dünya kurulurken, Türkiye’nin yıldızı da parlıyor. Koskoca Çin’in düştüğü durum ortada işte: Sadece mikroskop altına görülebilecek küçücük bir virüs, koskoca Çin’i ne hallere düşürdü! 1,5 milyarla dünyanın en büyük nüfusu ve ikinci büyük topraklarına sahip bir ülke, acz içinde kıvranıyor. Havaalanları, garlar ve terminaller, çaresizlik içinde kendini naylon torbalar &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="row shaperin1alt1">
<div class="newsdetailwrap">
<div class="imagewrapper">
<div class="texts">
<p>Operasyon var, <strong>“Koca Yusuf”</strong> adı verildi. <strong>1800</strong>’lerin sonunda, <strong>Avrupa</strong> ve <strong>ABD</strong>’yi titreten cihan pehlivanı <strong>Koca Yusuf</strong>’un gölgesi, bu defa Çin’in üzerine düşecek…</p>
<p>Harekete geçti <strong>Türkiye</strong>. <strong>Koca Yusuf</strong> adı verilen askeri kargo uçağı ambulansa dönüştürüldü. Korona virüsü paniği yaşayan Çin’e doğru havalandı. <strong>35 Türkiye Cumhuriyeti</strong> ve <strong>10 Azerbaycan </strong>vatandaşı ülkeye getirilecek. Çünkü, <strong>Türkiye Cumhuriyeti Devleti</strong>, <strong>Anadolu</strong>’dan çok daha büyük. <strong>Azerbaycanlı</strong> kardeşlerimiz de bizim parçamız.</p>
<p>Gördük işte; İran Azerbaycan’ında yaşananları. Onların <strong>Traktör Sazi</strong> futbol takımı, <strong>Elazığ Depreminin</strong> ardından stadyumu inletti:</p>
<p><strong>“Azerbaycan var olsun, Türkiye başın sağ olsun…”</strong></p>
<p>Statlarda <strong>100 bin kişi</strong> izliyor o takımın maçlarını. <strong>Traktör Sazi, Türk Dünyasının</strong> en çok seyirci toplayan takımı unvanına sahip.</p>
<p><strong>Azeri, Tatar, Türkmen, Özbek, Kırgız, Kazak, Uygur</strong> ve diğer <strong>Türk</strong> boyları ile büyük bir aileyiz biz. Bir de gözünü üzerimize dikmiş, umudunu bize bağlamış, koca İslam Dünyası var.</p>
<p><strong>Türkiye Cumhuriyeti Başkanı Erdoğan</strong>, uluslararası toplantılarda <strong>“Dünya Beşten Büyüktür”</strong> dediğinde, görüyoruz gözlerindeki ışığı.</p>
<p><strong>Balkanlar</strong> bize bakıyor. <strong>Ortadoğu</strong> bizden yardım bekliyor. <strong>Kafkaslar</strong> ve <strong>Orta Asya</strong> öz kardeşlerimizle dolu. <strong>Afrika</strong> ve <strong>Uzakdoğu</strong>’daki mazlumlar, <strong>“kurtarıcı”</strong> olarak bizi görüyor.</p>
<p>Sorumluluğumuz büyük bizim!</p>
<p><strong>***</strong></p>
<p>Bu durumun farkında olmayanlar oldukça çok tabii… Eziklik psikolojisi içinde, atılan her adımı küçümseyip sürekli olarak <strong>“Biz mi?”</strong> diyorlar.</p>
<p>Evet biz!</p>
<p>Dünyada dengeler değişir ve yeni bir dünya kurulurken, <strong>Türkiye</strong>’nin yıldızı da parlıyor. <strong>Koskoca Çin</strong>’in düştüğü durum ortada işte: Sadece mikroskop altına görülebilecek küçücük bir virüs, koskoca Çin’i ne hallere düşürdü! 1,5 milyarla dünyanın en büyük nüfusu ve ikinci büyük topraklarına sahip bir ülke, acz içinde kıvranıyor.</p>
<p>Havaalanları, garlar ve terminaller, çaresizlik içinde kendini naylon torbalar içine hapseden insanlarla dolu.</p>
<p>Bakın, minicik bir virüs dünyayı nasıl sallıyor!</p>
<p>Koca <strong>Büyük Roma İmparatorluğu</strong>’nun yok olduğu, dev gibi <strong>Osmanlı</strong>’nın çöktüğü bir dünya üzerinde yaşıyoruz biz. Yakın geçmişte <strong>“olmaz”</strong> denilen oldu, <strong>Sovyetler Birliği</strong> dağıldı. O yüzden yarının ne getireceği belli değil.</p>
<p>Her türlü gelişmeye karşı hazırlıklı olmak zorundayız.</p>
<p><strong>***</strong></p>
<p><strong>“Karışmayalım, aman etliye sütlüye dokunmayalım”</strong> diyenlerin aksine, karışmalı ve dokunmalıyız.</p>
<p><strong>“Ne işimiz var bizim oralarda”</strong> diyenlere kulak asmadan, gereken her yere ayak basmalıyız.</p>
<p><strong>“Bize ne, bırakalım ne yaparlarsa yapsınlar”</strong> söylemlerine aldırmadan, ilkeli ve duyarlı politikamızı sürdürmeliyiz.</p>
<p>Önümüzde iki yol var:</p>
<p>Ya küresel bir aktör olacak, <strong>A</strong> sınıfında yöneten ve yönlendirenler arasındaki yerimizi alacağız. Ya da <strong>B</strong> ve <strong>C </strong>kategorilerindeki idare edilenler olmaya rıza gösterip teslim olacağız.</p>
<p>Saldırırlarmış bize!..</p>
<p>Saldıracaklar tabii. Bunu her alanda ve sürekli olarak yapıyorlar zaten. <strong>Ekonomi ve Maliye Bakanı Berat Albayrak</strong> ne demişti <strong>Davos</strong>’ta:</p>
<p><strong>-Öldürmeyen saldırılar bizi güçlendirir.</strong></p>
<p>Öyle de oluyor zaten. Teslim olmuyoruz, saldırıyorlar, sonuçta her geçen gün daha fazla güç ve direnç kazanıyoruz.</p>
<p>Emin Pazarcı/Akşam</p>
</div>
</div>
</div>
</div>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/minik-virus-buyuk-turkiye/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Türkiye’nin Asya Açılımı: Fırsatlar ve Meydan Okumalar</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/turkiyenin-asya-acilimi-firsatlar-ve-meydan-okumalar/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/turkiyenin-asya-acilimi-firsatlar-ve-meydan-okumalar/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Gökhun Göçmen]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 30 Sep 2019 20:22:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Haber Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[ABD]]></category>
		<category><![CDATA[Asya]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://www.yorungedergi.com/?p=12628</guid>

					<description><![CDATA[Financial Times gazetesi kapsamlı çalışmalar neticesinde yayımladığı “Asya Yüzyılı Başlamak Üzere” isimli makalede “Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın belirttiği gibi Asya ekonomisi dünyanın geri kalanının toplamından 19. yüzyıldan bu yana ilk kez daha büyük olacak. Rakamların gösterdiğine göre Asya yüzyılı seneye başlıyor.” ifadesini kullandı. Bundan tam 600 yıl öncesine geri gidebilseydik muhtemelen Çin imparatorluğunun yaşadığı zenginlik gözlerimizi kamaştırırdı. Tarihçi Niall Ferguson, “Uygarlık” isimli kitabında 1400’lü yıllarda Pekin’den İstanbul’a uzanan hattaki yaşam kalitesinin İpek Yolu sayesinde eşsiz bir seviyeye ulaştığını aktarmıştı. Buna karşın 15. yüzyılın sonlarına gelindiğinde Avrupa’nın yelkenlerini okyanusa aşması “Batı çağının” başladığı haber vermişti. 1913 yılına gelindiğinde Avrupa kökenli devletler, Amerika kıtasını da sömürgeleştirmeleri sayesinde dünya topraklarının yüzde 58’i, dünya nüfusunun yüzde 57’si ve küresel Gayrisafi Hasıla’nın (GSH) yüzde 79’unu oluşturur hale gelmişti. Gelecek Geçmişin mi? Tarihçiler her ne kadar geleceğe ilişkin projeksiyon tutmayı sevmeseler de ekonomistlerin ve siyaset bilimcilerin kayda değer çoğunluğu bugün uluslararası güç dengesinde geçmişe dönüşü tartışıyor. Financial Times gazetesi kapsamlı çalışmalar neticesinde yayımladığı “Asya Yüzyılı Başlamak Üzere” isimli makalede “Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın belirttiği gibi Asya ekonomisi dünyanın geri kalanının toplamından 19. yüzyıldan bu yana ilk kez daha büyük olacak. Rakamların gösterdiğine göre Asya yüzyılı seneye başlıyor” ifadesini kullandı. Asya’nın lokomotif gücü &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Financial Times gazetesi kapsamlı çalışmalar neticesinde yayımladığı “Asya Yüzyılı Başlamak Üzere” isimli makalede “Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın belirttiği gibi Asya ekonomisi dünyanın geri kalanının toplamından 19. yüzyıldan bu yana ilk kez daha büyük olacak. Rakamların gösterdiğine göre Asya yüzyılı seneye başlıyor.” ifadesini kullandı.</strong></p>
<p class="p1">Bundan tam 600 yıl öncesine geri gidebilseydik muhtemelen Çin imparatorluğunun yaşadığı zenginlik gözlerimizi kamaştırırdı. Tarihçi Niall Ferguson, “Uygarlık” isimli kitabında 1400’lü yıllarda Pekin’den İstanbul’a uzanan hattaki yaşam kalitesinin İpek Yolu sayesinde eşsiz bir seviyeye ulaştığını aktarmıştı. Buna karşın 15. yüzyılın sonlarına gelindiğinde Avrupa’nın yelkenlerini okyanusa aşması “Batı çağının” başladığı haber vermişti.</p>
<p class="p1">1913 yılına gelindiğinde Avrupa kökenli devletler, Amerika kıtasını da sömürgeleştirmeleri sayesinde dünya topraklarının yüzde 58’i, dünya nüfusunun yüzde 57’si ve küresel Gayrisafi Hasıla’nın (GSH) yüzde 79’unu oluşturur hale gelmişti.</p>
<p class="p1"><b>Gelecek Geçmişin mi?</b></p>
<p class="p1">Tarihçiler her ne kadar geleceğe ilişkin projeksiyon tutmayı sevmeseler de ekonomistlerin ve siyaset bilimcilerin kayda değer çoğunluğu bugün uluslararası güç dengesinde geçmişe dönüşü tartışıyor. Financial Times gazetesi kapsamlı çalışmalar neticesinde yayımladığı <b>“Asya Yüzyılı Başlamak Üzere”</b> isimli makalede “Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın belirttiği gibi Asya ekonomisi dünyanın geri kalanının toplamından 19. yüzyıldan bu yana ilk kez daha büyük olacak. Rakamların gösterdiğine göre Asya yüzyılı seneye başlıyor” ifadesini kullandı.</p>
<p class="p1">Asya’nın lokomotif gücü Çin Halk Cumhuriyeti ise şimdiden birçok alanda 20. yüzyılın sahibi olarak anılan Amerika Birleşik Devletleri’ni geride bırakmış durumda. Wayne M. Morrison <b>“Çin’in ekonomik yükselişi: Tarih, trendler, meydan okumalar ve ABD’ye etkileri”</b> isimli kitabında Çin’in 1979’dan 2017’ye kadarki süreçte yılda ortalama 9,5 gibi rakamla büyüdüğünü kaydetmiş ve üretimin 2015 senesinde ABD’yi geride bıraktığını vurgulamıştır.</p>
<p class="p1">Satın alma gücü paritesi bakımından da Çin’in dünya ekonomisindeki payı 1980 yılında yüzde 2,3 iken 2017’de bu oran yüzde 18,3’e taşınmıştır. Aynı yıllar arasındaki karşılaştırmada Amerika ise yüzde 24,3’ten yüzde 15,3’e gerilemiştir.</p>
<p class="p1">Benzer şekilde iki ülke arasındaki ticarette de ibre Pekin yönetimini göstermektedir. Geçtiğimiz sene yayımlanan Çin Gümrük İdaresi raporuna göre, Beijing Washington ile olan ticaretinde 282,1 milyar dolar fazla vermektedir.</p>
<p class="p2"><b>Asya’nın “İri ve Diri” ittifakları</b></p>
<p class="p1">Asya’nın ticaretteki dinamizmi kadar kıtada kurduğu ittifaklar da küresel sahnede değişen güç dengesini gözler önüne sermektedir.</p>
<p class="p1">Asya ülkeleri çok sayıda platformda bir araya gelse de Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN), Asya Alt Yapı Kalkınma Bankası öne çıkarken güvenlik başlığında ise Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) göze çarpıyor.</p>
<p class="p1">Dünyanın en büyük 5 ekonomisine ev sahipliği yapan ve 2.8 trilyon dolar barındıran ASEAN toplamda 10 ülkeyi içinde barındırırken, Uluslararası Para Fonu’na (IMF) rakip olarak bilinen Asya Altyapı Kalkınma Bankası da 69 ülkenin kredilendirme kuruluşuna dönüştü. 2015 yılı sonunda faaliyete geçen bankayı domine eden devlet ise 30 milyar dolar sermaye yatırımıyla Çin Halk Cumhuriyeti.</p>
<p class="p1">1996 yılında Çin, Rusya, Tacikistan, Kırgizistan ve Kazakistan’ın katılımı ile “Şanghay Beşlisi” adıyla tarih sahnesine çıkan Şanghay İşbirliği Örgütü ise 2017 yılında Pakistan ve Hindistan’ı içine alarak genişleyerek güvenlik konularında Asya’nın ana aktörlerinden biri haline gelmiştir.</p>
<p class="p1"><b>Açılıma Giden Yol</b></p>
<p class="p1">Asya’daki muazzam ivmenin yarattığı etkinin Türkiye’de yankı bulması gecikmemiş <b>Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2016 senesinde Türkiye’nin kendisine Şanghay Beşlisi içinde yer edinmek istediğini </b>şöyle dile getirmişti:</p>
<p class="p1">“Mesela, ‘Şanghay Beşlisi içerisinde Türkiye niye olmasın?’ diyorum. Bunu Sayın (Rusya Devlet Başkanı Vladimir) Putin’e olsun, (Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan) Nazarbayev’e olsun, şu anda Şanghay Beşlisi’nin içerisinde olanlara da söyledim.</p>
<p class="p1">Başlangıçta beş ülkenin kurduğu Şanghay İşbirliği Örgütü’ne daha sonra Özbekistan, Pakistan, Hindistan gibi ülkeler de dahil oldu. İran da girmek istiyor. Sayın Putin, ‘Bunu değerlendiriyoruz’ gibi bir ifade de kullandı. Temenni ederim ki orada olumlu bir gelişme olması halinde, yani Türkiye’nin Şanghay Beşlisi içerisinde yer alması, bu konuda çok daha rahat hareket etmesini sağlayacaktır diye düşünüyorum.”</p>
<p class="p1">Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Şanghay İşbirliği Örgütü’ne ilişkin açıklamaları Pekin ve Moskova’da da gündeme gelmiş, Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Geng Şuang, Türkiye’nin ŞİÖ’ye üyelik başvurusu yapması durumunda bu başvuruyu değerlendirmekte istekli olduklarını açıklamıştı. Moskova’dan gelen yanıtta ise Türkiye’nin NATO üyeliği hatırlatarak katılım için Avrasya Ekonomik Birliği işaret edilmişti.</p>
<p class="p2"><b>“Asia New” ya da Yeniden Asya</b></p>
<p class="p1">Türkiye, 2002 senesinde dönemin bürokratı Öztürk Yılmaz’ın Dışişleri Bakanlığı bünyesinde hazırladığı <b>“Asya Pasifik Açılım Belgesi”</b> örneğinde olduğu gibi coğrafyaya ilgisiz kalmasa da kurumsal olarak Türkiye’nin yönelimi 2019’un Ağustos ayında ilan edilmiştir. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu 11.Büyükelçiler Konferansı’nda <b>“Asya Açılımı”</b>nı şu ifadelerle duyurmuştur:</p>
<p class="p1">“21. yüzyılda ekonomide ve diplomaside, sahada ve masada etkili olmak, Asya ile el-ele olmayı gerektirir. Asya dünyanın ekonomik merkezi haline gelmektedir. Uluslararası toplum Asya’da daha fazla yer almak için bir rekabet halindedir. Türkiye’nin Asya politikası başarılı olmuştur. Şimdi ise, mevcut yaklaşımımızı zamana uyduracak ve geleceğe taşıyacak yeni bir açılıma ihtiyaç vardır. Asya’nın farklılıklarını gözeten, ancak bölgeye bütüncül bakabilen yeni bir politikayı oluşturma zamanı gelmiştir. ‘Yeniden Asya’ (Asia Anew) adını verdiğimiz açılımı bugün buradan ilan ediyoruz. İlişkilerimizi, bundan sonra bütüncül bir çerçeve dâhilinde daha da ilerleteceğiz.”</p>
<p class="p2"><b>Amerika ile Kendi Sahasında Karşılaşmak</b></p>
<p class="p1">Çavuşoğlu, Asya Açılımı’nın “eksen kayması” olarak yorumlanmaması gerektiğini vurgulamasına rağmen konuşmanın Ankara ve Washington hattındaki Münbiç ve S-400 tartışmaları gölgesinde gerçekleşmesi tartışmaları beraberinde getirdi. Benzer şekilde Cumhurbaşkanı Erdoğan da Şanghay önerisini sunduğu konuşmasının içinde Avrupa Birliği’nin Türkiye ile yaşadığı anlaşmazlıkları hatırlatarak “AB Türkiye için hiçbir zaman hayırlı rüya görmedi” diye konuşmuştu.</p>
<p class="p1">Asya Açılımı sonrasında da Türkiye’nin Batı ile hesaplaşmasının bu kez kendi coğrafyasında değil aksine Washington’ın kendi oyun sahası olarak gördüğü Asya Pasifik bölgesinde devam etmesi bekleniyor. Zira kendisini “Pasifik ulusu” olarak tanımlayan Amerika, Beyaz Saray’da kimin olduğundan bağımsız olarak özellikle 2010 yılından beri hesaplaşma alanını Asya olarak belirlemiş durumda.</p>
<p class="p1">Eski ABD Dışişleri Hillary Clinton 2010 yılının Mayıs ayında yazdığı “Amerika’nın Pasifik Yüzyılı” isimli makalesinde Asya’nın yükselen ekonomilerinin ABD’nin çıkarları için hayati önemde olduğunu belirttikten sonra Washington’ın politikalarının merkezinde Irak ya da Afganistan değil, Asya Pasifik olacağının altını çiziyordu.</p>
<p class="p1">2012 yılına gelinde de Clinton’ın Foreign Affairs dergisinde taslak olarak duyurduğu plan Amerika’nın Ulusal Güvenlik Belgesi’nde kurumsallaşıyor ve güvenlik yönelimi olarak istikamet Asya Pasifik’i gösteriyordu.</p>
<p class="p1">Eski ABD Başkanı Barack Obama’nın Ortadoğu’da “ulus inşasına” son vererek askerlerini Afganistan ve Irak’tan geri çekmek istemesinin de altında yatan en önemli neden buydu.</p>
<p class="p2"><b>Trump’ın Obama’dan Devraldığı Bayrak</b></p>
<p class="p1">Obama yıllarında kendisini hissettiren bu yönelim kendisinin “anti tezi” olarak bilinen Donald Trump döneminde de vites artırarak kendisine Beyaz Saray’da yer buldu. 2017 yılında yayımlanan Ulusal Güvenlik Bölgesi’nde Çin “meydan okuyan revizyonist güç” olarak tanımlanırken Washington yönetimi Pekin’e uyguladığı baskılama ve çevreleme (kuşatma) siyasetine yeni bir sayfa ekledi.</p>
<p class="p1"><span class="s1">Ticaret ve teknoloji savaşı Pekin ve Washington arasındaki doğrudan gerilimi teşkil ederken taraflar Kuşak ve Yol İnisiyatifi’nin geleceği, Hong Kong’daki gösteriler, Güney Çin Denizi’ndeki egemenlik tartışması, Taiwan adasına yapılan tarihi büyüklükteki askeri yardım, Keşmir krizi, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti’nin nükleer silahlardan arındırılması, bölgeye yerleştirilmek istenen orta menzilli füzeler gibi sayısız başlıkta karşı karşıya gelmektedir.</span></p>
<p class="p1">Öte yandan Amerika bir yandan Çin’i baskılama ve kuşatma siyasetini hayata geçirmeye çalışırken diğer yandan da müttefikleri arasındaki ihtilaflar ile uğraşmaktadır. Japonya ve Güney Kore arasındaki İkinci Dünya Savaşı dönemindeki eski defterlerin açılması ile başlayan hesaplaşma ticaret savaşına dönüşmüş ve taraflar birbirlerini “imtiyazlı ticaret ortakları” listesinden çıkarmıştır. Bununla Tokyo yönetimi, Güney Kore’ye akıllı telefonların üretiminde kullanılan nadir bulunan ürünlerin ihracatını kısıtlarken Güney Kore ise Japonya’nın karanlık sömürgeci tarihi ile mücadele etmeye hazır olduğunu vurgulamıştır.</p>
<p class="p2"><b>Asya’dan Gelen Tarihi Fırsat</b></p>
<p class="p1">Amerika ve Çin Halk Cumhuriyeti arasında devam eden ve sayfalarca üzerine kalem oynatılabilecek rekabet, Asya Açılımı bağlamında değerlendirildiğinde Türkiye’ye çok sayıda fırsat sunmaktadır. Ankara’nın Asya açılımındaki en önemli fırsat ise şüphesiz Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in 2013 senesinde dünyaya duyurduğu Kuşak ve Yol İnisiyatifi’dir.</p>
<p class="p1">Pekin’in 40 milyar dolarlık fon ile kurduğu inisiyatif, dünya nüfusunun yüzde 65’ini ve küresel gayrisafi hasılanın yüzde 40’ını kapsayan 900’ün üzerindeki projeden oluşmaktadır. ABD’nin ünlü Marshall Planı’na 130 milyar dolarlık yatırım yapılırken Kuşak ve Yol’a şimdiye kadar 1 trilyon dolar paraca harcandığını anımsamak inisiyatifin büyüklüğünü açıklamak açısından faydalı olacaktır.</p>
<p class="p2"><b>Türkiye’nin Eşsiz Konumu</b></p>
<p class="p1">Çin’i İran körfezi, Orta Asya, Hint Okyanusu ve Akdeniz üzerinden Avrupa’ya bağlamak üzere tasarlanan İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl İpek Yolu Deniz Kuşağı olmak üzere iki hattan oluşan devasa projenin “Orta Koridor’ bölümündeki Türkiye ise oldukça önemli bir noktada yer alıyor.</p>
<p class="p1">Modern İpek Yolu Dergisi’ne konuşan uluslararası danışmanlık şirketi Reanda International’ın yöneticisi Tayfun Zaman, Türkiye’nin inisiyatifteki eşsiz konumunu şu ifadelerle açıklıyor:</p>
<p class="p1">“Türkiye hem ekonomik hem de deniz ipek yolu kuşaklarının birleştiği, Asya ve Avrupa arasında doğal, kültürel, ticari ve ekonomik bir kesişim noktasında olmak avantajının yanı sıra Avrupa Gümrük Birliği üyesi olmak, Karadeniz Ekonomik İş Birliği Anlaşması gibi bölgesel ticaret anlaşmalarına taraf olmak, Asya Altyapı Kalkınma Bankası’nın kurucu üyelerinde olmak ve 80 milyona yaklaşan dinamik nüfusu ile Kuşak ve Yol üzerindeki en yüksek potensiyelli pazarlardan biri olması gibi birçok avantaja sahip.”</p>
<p class="p1"><b>Yapılması Gerekenler</b></p>
<p class="p1">Komşu ülkelerdeki çatışma ortamının sona ermesiyle bölgenin yeniden geleceğini belirleyecek olan Türkiye’de ise henüz Kuşak ve Yol’un önemi hem devlet hem de kamuoyu düzeyinde yeterince anlaşılabilmiş değil. Örneğin geçtiğimiz sene Çin’de düzenlenen Kuşak ve Yol’un ikinci zirve toplantısına Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İtalya Başbakanı Giuseppe Conte, Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Avusturya Başbakanı Sebastian Kurz gibi liderler katılırken Türkiye’yi ise Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Cahit Turhan temsil etti.</p>
<p class="p1">Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Çin medyası için kaleme aldığı makalede Kuşak ve Yol İnisiyatifi’ni “Çin ve Türkiye’nin ortak rüyası” olarak tanımlasa da atılması gereken çok sayıda adım olduğu ortadır.</p>
<p class="p1">Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması’nın gereği olan uygulamaların hayata geçirilmesi, Orta Kuşak hattındaki alt yapının güçlendirilmesi, e gümrük ve ticaret pencesi gibi uygulamaların devreye sokulması gibi adımların atılması şüphesiz Türkiye’nin Kuşak ve Yol’daki pozisyonu güçlendirecektir.</p>
<p class="p2"><b>Asya’daki İki Düğüm Noktası: Keşmir ve Sinciang</b></p>
<p class="p1">Dünya ticaretinin güzergahını yeniden tanımlayacak Kuşak ve Yol İnisiyatifi Türkiye’ye sunduğu fırsatlar kadar kimi meydan okumaları da beraberinde getirmektedir. Bunlardan Keşmir ve Uygur konusu Türkiye’de anlaşılır biçimde duygusal biçimde ele alınmasına karşılık jeopolitik gerçekler bizleri Kuşak ve Yol hattındaki ABD ve Çin rekabetine götürmektedir.</p>
<p class="p1">Zira, Uygur Bölgesi’nin Kaşgar şehrinden Batı’ya açılan Kuşak ve Yol İnisiyatifi 3 bin kilometrenin sonunda Pakistan’ın Gwadar limanı üzerinden denize inmektedir. Çin nihai olarak Gwadar’a ayırdığı 62 milyar dolar neticesinde ABD denetimindeki Malaka Boğazı’nı aradan çıkarmayı hedeflemekte ve günlük 13 milyon dolarlık petrol geçisinin yaşandığı Hürmüz Boğazı’na yakın olmayı amaçlamaktadır.</p>
<p class="p1">Tersten bakacak olursak Kuşak ve Yol’un kalbi olarak adlandırılan hattaki istikrarsızlık günün sonunda Amerikan statükosunun devamı anlamına gelecektir. Bu bağlamda Suriye’deki radikal unsurların Çin’e komşu ülkelere sevk edilmesi, Beyaz Saray’dan Pakistan’a giden tehditler ya da Trump yönetiminin Keşmir’i terörize eden Hindistan’ı “Ana Savunma Ortağı” ilan etmesi önem kazanmaktadır. Trump yönetimi 2017 tarihli Ulusal Strateji Belgesi’nde Asya Pasifik bölgesini Hint-Pasifik olarak değiştirmesi ve Hindistan’ı staretejik ortak olarak tanımlaması uzun vadeli bir gerilimin ipuçlarını vermektedir.</p>
<p class="p1">Bu tablo içinde Türkiye’nin bir yandan etik sorumluluklarını yerine getirirken diğer yandan da ülkelerin egemenlik haklarını vurgulaması gelecekteki en iyi senaryo olarak değerlendirilebilir. Nitekim Cumhurbaşkanı Erdoğan Çin gezisinde, Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu ise 57.ASEAN Zirvesi sırasında Ankara’nın Uygur konusundaki tutumunu “Çin’in egemenliği altında Uygurların mutluluğu” ifadesi ile formüle etmiştir.</p>
<p class="p2"><b>Uzaklığın Sağladığı Kolaylık</b></p>
<p class="p1">Asya Açılımı’nda Kuşak ve Yol İnisiyatifi ya da Washington ve Pekin hattındaki yüksek tansiyon hesaba katılmak zorunda olmasına rağmen bahsi geçen iki unsurun tek belirleyen olmadığı ortadır.</p>
<p class="p1">Türkiye için Asya’ya olan uzaklığının (kulağa garip gelse de) Ankara’nın hanesine artı olarak dönmesi muhtemeldir.</p>
<p class="p1">Asya’ya “jeopolitik bir aç gözlülükle” ile yaklaşmayan Türkiye hem Batı’nın bir parçası hem de Avrasya’nın en güçlü aktörü Rusya’nın partneri olması sebebiyle bölgede güvenilir bir ortak imajını tesis edebilir. Bunun içinse yapılması gereken Asya Açılımı’nın kağıt üstünde kalmaması ve elçilik açmaktan öteye gitmesidir.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/turkiyenin-asya-acilimi-firsatlar-ve-meydan-okumalar/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>İran-Çin İlişkileri: ABD’nin Genişleyen “Ötekiler” İttifakı</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/iran-cin-iliskileri-abdnin-genisleyen-otekiler-ittifaki/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/iran-cin-iliskileri-abdnin-genisleyen-otekiler-ittifaki/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Yörünge Haber]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 02 Sep 2019 14:32:37 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[Dış Politika]]></category>
		<category><![CDATA[Dünya]]></category>
		<category><![CDATA[Politika]]></category>
		<category><![CDATA[ABD]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<category><![CDATA[İran]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://www.yorungedergi.com/?p=12359</guid>

					<description><![CDATA[ran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, 25 Ağustos 2019 tarihinde Pekin’e yapacağı ziyaret öncesinde kaleme aldığı makalede, “ABD’yle yaşadığı ekonomik savaşta Çin’i destekliyoruz. İran, Çin’in ‘Tek Çin’ politikasını da ciddi ve güçlü bir şekilde savunmaktadır” ifadesini kullandı. ABD’nin Tahran’a yönelik petrol yaptırımlarıyla birlikte İran-Çin ilişkilerinde görülen yakınlaşma, Zarif’in Pekin ziyaretiyle yeni bir boyut kazandı. Bu gelişmeler ışığında Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM), İran ve Çin arasındaki siyasi ve ekonomik yakınlaşmanın ne anlama geldiğini ve ABD’nin söz konusu yakınlaşmada nasıl bir rol oynadığını değerlendirmek üzere alanının önde gelen uzman ve akademisyenlerinden alınan görüşleri dikkatlerinize sunmaktadır. Prof. Dr. Hacı DURAN (Emekli Öğretim Üyesi) İran-Çin ilişkilerinin sadece siyasi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Hacı Duran, “İki ülke arasındaki ilişki kültürel ve sınai ilişkiler kapsamında çok uzun bir geçmişe dayanmaktadır. Türkiye’nin sanayisi, eğitim politikaları nasıl ki Batı Dünyası ve oradaki sosyal ve ticari ağlarla bağlantılıysa; İran’ın sanayisi, ticareti ve politik aktörlerin sosyal ağları, coğrafi yakınlık sebebiyle uzun zamandan beri Çin’le bağlantılıdır. Dolayısıyla Tahran-Pekin arasındaki mesafe her açıdan yakındır.” ifadelerini kullandı. Duran, “Son günlerde ABD-Çin arasındaki ticaret savaşlarında İran’ın açıkça Çin’den yana tavır alması, zaten var olan ittifakı diplomatik olarak deklare etmek anlamına gelmektedir. İran Dışişleri Bakanı’nın 24-26 Ağustos 2019 tarihinde Fransa’da düzenlenen &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>ran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, 25 Ağustos 2019 tarihinde Pekin’e yapacağı ziyaret öncesinde kaleme aldığı makalede, “ABD’yle yaşadığı ekonomik savaşta Çin’i destekliyoruz. İran, Çin’in ‘Tek Çin’ politikasını da ciddi ve güçlü bir şekilde savunmaktadır” ifadesini kullandı. ABD’nin Tahran’a yönelik petrol yaptırımlarıyla birlikte İran-Çin ilişkilerinde görülen yakınlaşma, Zarif’in Pekin ziyaretiyle yeni bir boyut kazandı.</p>
<p>Bu gelişmeler ışığında Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM), İran ve Çin arasındaki siyasi ve ekonomik yakınlaşmanın ne anlama geldiğini ve ABD’nin söz konusu yakınlaşmada nasıl bir rol oynadığını değerlendirmek üzere alanının önde gelen uzman ve akademisyenlerinden alınan görüşleri dikkatlerinize sunmaktadır.</p>
<h4><strong>Prof. Dr. Hacı DURAN (Emekli Öğretim Üyesi)</strong></h4>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignright size-thumbnail wp-image-24195 jetpack-lazy-image jetpack-lazy-image--handled" src="https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/09/hac%C4%B1-duran-150x150.jpg" sizes="(max-width: 150px) 100vw, 150px" srcset="https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/09/hacı-duran-150x150.jpg 150w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/09/hacı-duran-300x300.jpg 300w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/09/hacı-duran-420x420.jpg 420w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/09/hacı-duran.jpg 512w" alt="" width="150" height="150" data-attachment-id="24195" data-permalink="https://ankasam.org/iran-cin-iliskileri-abdnin-genisleyen-otekiler-ittifaki/haci-duran/" data-orig-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/09/hacı-duran.jpg" data-orig-size="512,512" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="hacı duran" data-image-description="" data-medium-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/09/hacı-duran-300x300.jpg" data-large-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/09/hacı-duran.jpg" data-lazy-loaded="1" />İran-Çin ilişkilerinin sadece siyasi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Hacı Duran, “İki ülke arasındaki ilişki kültürel ve sınai ilişkiler kapsamında çok uzun bir geçmişe dayanmaktadır. Türkiye’nin sanayisi, eğitim politikaları nasıl ki Batı Dünyası ve oradaki sosyal ve ticari ağlarla bağlantılıysa; İran’ın sanayisi, ticareti ve politik aktörlerin sosyal ağları, coğrafi yakınlık sebebiyle uzun zamandan beri Çin’le bağlantılıdır. Dolayısıyla Tahran-Pekin arasındaki mesafe her açıdan yakındır.” ifadelerini kullandı.</p>
<p>Duran, “Son günlerde ABD-Çin arasındaki ticaret savaşlarında İran’ın açıkça Çin’den yana tavır alması, zaten var olan ittifakı diplomatik olarak deklare etmek anlamına gelmektedir. İran Dışişleri Bakanı’nın 24-26 Ağustos 2019 tarihinde Fransa’da düzenlenen G7 Zirvesi’ne katılması, burada ABD’yle yeniden bir tartışma içine girmesi ve Çin’den yana tavır aldığını göstermesi, Tahran-Pekin yakınlığını diplomatik arenalarda pekiştirmiştir. Bu açıdan İran-Çin yakınlaşması yeni bir durum olarak değerlendirilmemelidir.” dedi.</p>
<p>İran’ın silah sanayisinin belli bir noktaya ulaşmasında Rus ve Çinli teknisyenlerin payının büyük olduğunu hatırlatan Duran, “Böyle bir geçmişin de var olmasından yola çıkarak, İran ve Çin’in uluslararası arenada kendilerini bir müttefik olarak ortaya çıkarmaları, var olan gücün diplomatik alana taşınması demektir. Çin’in Afrika’da da ciddi ticari yatırımları olduğu bilinmektedir. Bu bağlamda İran’ın bölgedeki dini aktörleri de Çin’in ticari yatırımlarının altyapısında çok etkili olmuştur. Afrika’da, Yemen ve Sudan üzerinden etkinliklerini sürdüren İran’a bağlı dini aktörler bulunmaktadır. Bu açıdan İran, Çin’in Afrika’daki ticari yayılımını da desteklemektedir.” diye konuştu.</p>
<p>Çin’in Kuşak-Yol Projesi kapsamında İran faktörüne de değinen Duran, “Pekin’in son 50-60 yıl içerisindeki bilim, eğitim ve teknoloji atılımları değerlendirildiğinde bu projeye bir nevi ihtiyaç duymuştur. Çin’e bu noktada avantaj sağlayan şey nüfusudur. Batı ülkelerinin başka coğrafyalara aktarabileceği bir nüfusu bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu ülkeler, sadece mali yönden ve elitler aracılığıyla sömürüyü sürdürebilmektedir. Ancak Çin, gittiği yerlere nüfusunu da götürebilen bir ülkedir. Ürettiği ürünleri de tarihinde yaptığı gibi başka ülkeler üzerinden değil, eski tarihi yolunu, yani İpek Yolu’nu kullanarak satacaktır. İran ve çevre coğrafyasının buradaki görevi, yeni yol üzerinde yer alarak ticarete yön veren ülkeler olmalarıdır. İran, doğal olarak Çin’in söz konusu beklentisine hazır bir vaziyettedir. ABD’nin Afganistan’da bulunmasının bir nedeni de söz konusu yeni yolu kapatmak ve Çin’in ekonomik gücünü Atlantik dışına taşınmasını engellemektir. Dolayısıyla İran, Çin için bölgedeki en güçlü alternatif olarak öne çıkmaktadır.” sözleriyle konuşmasını sonlandırdı.</p>
<h4><strong>Dr. Dinmuhammed AMETBEK (ANKASAM Avrasya Masası Başkanı)</strong></h4>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignright size-thumbnail wp-image-10565 jetpack-lazy-image jetpack-lazy-image--handled" src="https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2018/09/dinmuhammed-haber-analiz-150x150.jpg" sizes="(max-width: 150px) 100vw, 150px" srcset="https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2018/09/dinmuhammed-haber-analiz-150x150.jpg 150w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2018/09/dinmuhammed-haber-analiz-300x300.jpg 300w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2018/09/dinmuhammed-haber-analiz-421x420.jpg 421w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2018/09/dinmuhammed-haber-analiz.jpg 513w" alt="" width="150" height="150" data-attachment-id="10565" data-permalink="https://ankasam.org/tahran-zirvesi-sonrasinda-turkiye-rusya-iliskileri-nasil-bir-gelecek/dinmuhammed-haber-analiz/" data-orig-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2018/09/dinmuhammed-haber-analiz.jpg" data-orig-size="513,512" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="dinmuhammed-haber analiz" data-image-description="" data-medium-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2018/09/dinmuhammed-haber-analiz-300x300.jpg" data-large-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2018/09/dinmuhammed-haber-analiz.jpg" data-lazy-loaded="1" />ABD-Çin ticaret savaşlarının ve Washington’un Tahran’a uyguladığı baskının İran-Çin işbirliğini zorunlu hale getirdiğini ifade eden Dr. Dinmuhammed Ametbek, “Ancak söz konusu işbirliğinde her iki taraf da kendi çıkarlarını ön planda tutmaktadır. Örneğin ABD, Çin’e ‘İran’ı desteklemeyi bırakması’ karşılığında önemli bir taviz verirse; Pekin, Tahran’la işbirliğinden vazgeçebilir. Zira, İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin Nisan 2019 tarihli Kuşak-Yol Zirvesi’ne gitmemesi, Tahran-Pekin ilişkilerindeki güvensizliğin belirtisi olarak yorumlanmıştı. Fakat ABD-Çin arasındaki ticaret savaşlarının devam etmesi ve Çin’in İran’dan petrol alımını durdurmaması, Tahran-Pekin işbirliğini güçlendirmiş olabilir. Dolayısıyla ABD-Çin ticaret savaşında Tahran’ın Pekin’i desteklemesi, İran’ın Washington’u dengeleme girişimi olarak değerlendirilmelidir. Diğer bir ifadeyle, İran’ın Çin’e ihtiyacı vardır.” şeklinde değerlendirdi.</p>
<p>Ametbek, “Çin açısından bakıldığında 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) anlaşmasından sonra Pekin-Tahran hattında açık bir hayal kırıklığı yaşanmıştır. Çin, KOEP sonrası İran’ı desteklemiş, hatta Şi Cinping yaptırımların kalkmasından sonra İran’ı ziyaret eden ilk devlet başkanı olmuştur. Buna rağmen İran, ülkedeki yatırımlar konusunda önceliğini Çin’e değil, Avrupalı şirketlere vermiştir. Bu durum iki ülke arasında güven sorununa yol açmaktadır. Diğer bir ifadeyle, her iki taraf da önceliğini değiştirme ve karşı tarafla kurulan işbirliğini pazarlık konusu yapma olanağına sahiptir. Bu bakımdan Zarif’in yapmış olduğu Çin’e destek açıklaması, iki ülke arasındaki güveni tazeleme girişimidir.” yorumunda bulundu.</p>
<p>Çin’in “Tek Çin” politikasına da değinen Ametbek, “Bu politika esasen Pekin’in Tayvan’a yönelik uyguladığı bir politikadır. Ancak, gelinen noktada bu konu Hong Kong’daki olaylar sebebiyle daha da önem kazanmıştır. Çin, Tayvan bir yana Hong Kong konusunda dahi sorunlar yaşamaktadır. Sonuçta Hong Kongluların demokrasi anlayışı Çin’den tamamen farklıdır. ABD’nin bu farklılıklar üzerinden Çin’e karşı oyun oynamak istediği bir dönemde İran’ın, Çin’in ‘Tek Çin’ politikasını desteklemesi, kuşkusuz İran’a Çin nezdinde itibar kazandırmıştır.” açıklamasında bulundu.</p>
<h4><strong>Dr. Ümit ALPEREN (Süleyman Demirel Üniversitesi-Uluslararası İlişkiler)</strong></h4>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignright size-thumbnail wp-image-21852 jetpack-lazy-image jetpack-lazy-image--handled" src="https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/05/%C3%BCmit-alperen-150x150.jpg" sizes="(max-width: 150px) 100vw, 150px" srcset="https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/05/ümit-alperen-150x150.jpg 150w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/05/ümit-alperen-300x300.jpg 300w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/05/ümit-alperen-420x420.jpg 420w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/05/ümit-alperen.jpg 512w" alt="" width="150" height="150" data-attachment-id="21852" data-permalink="https://ankasam.org/abd-cin-hattinda-huawei-krizi-ticaret-savasi-artik-cepte/umit-alperen/" data-orig-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/05/ümit-alperen.jpg" data-orig-size="512,512" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="ümit alperen" data-image-description="" data-medium-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/05/ümit-alperen-300x300.jpg" data-large-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/05/ümit-alperen.jpg" data-lazy-loaded="1" />İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif’in yapmış olduğu Çin’e destek açıklamasının temel mantığının “Düşmanımın düşmanı dostumdur” olduğunu ifade eden Dr. Ümit Alperen, “ABD’nin ağır baskıları karşısında İran, doğal olarak bir çıkış yolu aramaktadır. Bu çıkışı da Batı’da değil, Doğu’da arama yoluna gitmektedir. İran, ABD’nin Çin’e yönelik devam eden baskılarından istifade etmektedir. Bundan dolayı İran, Washington’un ekonomik baskılarına karşı ‘kaderdaşlık’ üzerinden Çin’den bir destek arayışı içerisindedir. Yani Zarif’in ifade etmeye çalıştığı şey, ‘düşmanımız ortaktır ve bu ortak düşmana karşı dayanışma içerisinde olmalıyız.’ düşüncesidir. Bu bağlamda İran, Çin’in hassas olduğu ve yumuşak karnı olarak ifade edebileceğimiz ‘Tek Çin’ politikasını desteklemektedir Ayrıca ABD-Çin ticaret savaşında Pekin’in yanında yer almaktadır. Diğer taraftan geçtiğimiz temmuz ayında, ağırlıklı olarak demokratik 22 ülke Birleşmiş Milletler’e (BM) mektup yazarak Çin’in Uygur politikasını eleştirmişti. Buna karşılık, son rakamlarla 50 kadar ülke de Çin’e destek vermişti. Çin’in Uygur politikasına destek veren ülkeler arasında İran da yer almaktadır. İran’ın ‘tek taraflı’ Çin’e destek açıklamaları, Trump yönetiminin İran’a yönelik yaptırımları arttırmasıyla hız kazanmıştır.” şeklinde değerlendirdi.</p>
<p>İran’ın Çin’e destek açıklamaları ya da çabalarının “Doğuya Bakış” (Looking East) politikasının ötesinde olduğunu söyleyen Alperen, “İran, jeoekonomik, jeopolitik ve hatta ulusal kimlik bağlamında Asya’nın bir parçasıdır. Örneğin ekonomik açıdan Türkiye toplam dış ticaretinin yüzde 50’den fazlasını Avrupa ülkeleriyle gerçekleştirirken; İran toplam dış ticaretinin yaklaşık yüzde 70’ini Asya ülkeleriyle yapmaktadır. Dolayısıyla, ağır politik ve ekonomik yaptırımlar altındaki İran’ın önceliği mevcut siyasi sisteminin devam edebilmesidir. İran’ın Çin’e yakınlaşmaya çalışması da ekonomik ya da politik bir tercih değil, varoluşsal bir zorunluluktur. Bu çerçevede İran sadece Çin’in değil, aynı zamanda Hindistan’ın da desteğini almak istemektedir.” açıklamasında bulundu.</p>
<p>Alperen, “İran’ın açıklamaları her ne kadar Çin’in hoşuna gitse de, bunun politik bir sonuç doğurmasını beklemek çok iyimser bir bakış olacaktır. Çin-İran ilişkileri, Çin’in lehine asimetrik olarak gelişmektedir. Özellikle ikili ilişkiler bağlamında Çin, İran’la birlikte görünmemeye dikkat etmektedir. Çin dış politikasında İran öncelikli olarak yer almamaktadır. Soğuk Savaş’ın sona ermesinden günümüze kadar geçen süreye bakıldığında Çin dış politikasında İran daha çok ABD’nin bazı politikalarına (örneğin Tayvan) karşı bir denge unsuru olarak yer almaktadır. Her ne kadar Çin küresel bir güç görüntüsüne kısmen ulaşmış olsa da dış politika öncelikleri daha çok bölgeseldir. Fakat Çin, İran için ABD’yle ilişkilerini riske atmaktan da özellikle kaçınmaktadır. Çin-İran ilişkilerinin en yakın olduğu dönemlerde bile Çin, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde (BMGK) hiçbir zaman İran lehine oy kullanmamış ya çekimser kalmış ya da aleyhine oy kullanmıştır. Zaten Çin’in, ABD’yle ilişkileri kötü olan ve yaptırım altında olan İran’dan isteyip de alamayacağı bir şey yoktur. Bu çerçevede de İran, ABD’nin baskılarına ve uluslararası yaptırımlara daha fazla maruz kaldıkça Çin’e daha çok ilgi gösterecektir. Ama Çin’den aynı ölçüde destek alıp alamayacağı muğlaktır.” diyerek açıklamalarını sonlandırdı.</p>
<h4><strong>İrfan Sapmaz (Gazeteci-CNN Türk Haber Koordinatörü)</strong></h4>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignright size-thumbnail wp-image-15268 jetpack-lazy-image jetpack-lazy-image--handled" src="https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/01/irfan-sapmaz-son-150x150.jpg" sizes="(max-width: 150px) 100vw, 150px" srcset="https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/01/irfan-sapmaz-son-150x150.jpg 150w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/01/irfan-sapmaz-son-300x300.jpg 300w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/01/irfan-sapmaz-son-420x420.jpg 420w, https://3aqgax41dped10r2ji33sc1q-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2019/01/irfan-sapmaz-son.jpg 512w" alt="" width="150" height="150" data-attachment-id="15268" data-permalink="https://ankasam.org/rusyanin-suriye-imtihani/irfan-sapmaz-son/" data-orig-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/01/irfan-sapmaz-son.jpg" data-orig-size="512,512" data-comments-opened="1" data-image-meta="{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}" data-image-title="irfan sapmaz son" data-image-description="" data-medium-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/01/irfan-sapmaz-son-300x300.jpg" data-large-file="https://ankasam.org/wp-content/uploads/2019/01/irfan-sapmaz-son.jpg" data-lazy-loaded="1" />İran-Çin ilişkilerindeki son gelişmeleri değerlendirmek için öncelikle iki ülke arasındaki ticaret verilerine değinmek gerektiğini belirten Gazeteci İrfan Sapmaz, “Çin Genel Gümrük İdaresi’nin verilerine göre, iki ülke arasında 2018 Ocak ayında 3,83 milyar dolar olan ticaret hacmi, 2019 Ocak ayında yüzde 54 azalarak 1,73 milyar dolara gerilemiştir. 2018 yılının aynı döneminde Çin, İran’a 1,73 milyar dolar değerinde ihracat gerçekleştirirken; günümüzde bu rakam yüzde 58 düşüşle 722 milyon dolara gerilemiş durumdadır. Çin’in İran’dan ithalatı da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 51 azalarak 2,1 milyar dolardan 1,01 milyar dolar seviyesine düşmüştür. Bu rakamlar İran ve Çin arasındaki ekonomik ilişkilerin zayıflamaya yöneldiğini ortaya koymaktadır.” şeklinde açıkladı.</p>
<p>2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmayla İran’ın Çin’e olan ilgisinin azaldığını ifade eden Sapmaz, “Bu dönemde tek çıkış yolu olarak Batı görüldü. Ancak zamanla bunun ne kadar yanlış olduğu ve bütün yumurtaları bir sepete koymanın yanlış bir politika olduğu anlaşıldı. Özellikle Trump’ın nükleer anlaşmadan çekilmesiyle İran’ın yönünü sadece Batı’ya dönmesinin büyük bir stratejik hata olduğu görüldü. Bu arada Rusya’yla da siyasi ve ekonomik ilişkiler geriledi.” diye konuştu.</p>
<p>İran’ın Çin, Rusya ve komşusu Türkiye’yle olan ilişkilerinin bir denge unsuru olması gerektiğini belirten Sapmaz, “Bu çerçevede son dönemlerde yapılan Tahran-Pekin görüşmelerinde bir ivmenin kazanılmaya başlandığı görülmektedir. Çin, İran’la ilişkilerinin gerilemesinden duyduğu rahatsızlık sebebiyle Türkiye politikalarına daha fazla önem vermeye başlamıştır. Ankara da bu çerçevede gerek Rusya gerekse Çin’le özellikle savunma alanında daha güçlü ve tetikleyici politikalar üretme eğilimi göstermektedir.” şeklinde değerlendirdi. Son olarak İran’ın Çin, Rusya ve Türkiye’yle yakınlaşmaya başlamasının ve bu ilişkilerde görülen yükseliş ve kenetlenmenin Beyaz Saray’ı tedirgin ettiğini belirten Sapmaz, Trump’ın İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’yle görüşebileceğini açıklamasının da bununla bağlantılı olduğunu söyledi.</p>
<p>ankasam.org</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/iran-cin-iliskileri-abdnin-genisleyen-otekiler-ittifaki/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Yetmişinci Yılında Çin’in İki Zorlu Sınavı</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/yetmisinci-yilinda-cinin-iki-zorlu-sinavi/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/yetmisinci-yilinda-cinin-iki-zorlu-sinavi/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Gökhun Göçmen]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Sep 2019 13:29:02 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Haber Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<category><![CDATA[ticaret savaşı]]></category>
		<category><![CDATA[Trump]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://www.yorungedergi.com/?p=12340</guid>

					<description><![CDATA[ABD ve Çin arasındaki güç mücadelesi çok sayıda alana yayılsa da konunun genişliği itibariyle ticaret savaşının dışında kalan iki gerilim merkezine ışık tutmaya çalışacağız. Listenin başında Hong Kong yer alırken diğer fay hattını ise ittifaklar ilişkisi yer alıyor. Yetmişinci yılını kutlamaya hazırlanan Çin Halk Cumhuriyeti, çok sayıda meydan okuma ile karşı karşıya. Bunların en başında şüphesiz Amerika Birleşik Devletleri (ABD) yaşanan gerilim geliyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın başlattığı ticaret savaşları taraflar arasındaki çatışmanın en belirgin hali olsa da Washington yönetimi Ulusal Startejisi Belgesi’nde ‘revizyonist’ güç olarak tanımladığı Pekin’i her alanda baskılamak istiyor. Beyaz Saray’ın bu stratejisinin altında yatan neden ise Çin’in Amerika’yı tahtından etme ihtimalinin gün geçtikçe belirginleşmesi. Tukidides Tuzağı Pekin yönetimi her ne kadar “hegemon” olma niyeti taşımadığını beyan etse de uzmanlar tarihte “Tukidides tuzağı” olarak bilinen duruma işaret ediyorlar. Yükselen yeni bir gücün eski hakim kuvvette yaratacağı endişenin savaşları tetikleyeceğini savunan teori bugüne kadar 12 kez savaş sahasında kanıtlanmasına rağmen 4 kez barışçıl bir geçişin olduğu göze çarpmakta. ABD Başkanı Donald Trump’ın kişiliği göz önüne alındığında Washington ve Pekin arasındaki gerilimin alacağı şekil tahmin edilemese de iki ülke arasındaki mücadelenin devlet başkanlarından bağımsız olarak devam etmesine kesin gözüyle bakılıyor. Ticaret Savaşıyla Paralel İki Fay Hattı Zira; eski ABD &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>ABD ve Çin arasındaki güç mücadelesi çok sayıda alana yayılsa da konunun genişliği itibariyle ticaret savaşının dışında kalan iki gerilim merkezine ışık tutmaya çalışacağız. Listenin başında Hong Kong yer alırken diğer fay hattını ise ittifaklar ilişkisi yer alıyor.</strong></p>
<p class="p1">Yetmişinci yılını kutlamaya hazırlanan Çin Halk Cumhuriyeti, çok sayıda meydan okuma ile karşı karşıya. Bunların en başında şüphesiz Amerika Birleşik Devletleri (ABD) yaşanan gerilim geliyor.</p>
<p class="p1">ABD Başkanı Donald Trump’ın başlattığı ticaret savaşları taraflar arasındaki çatışmanın en belirgin hali olsa da Washington yönetimi Ulusal Startejisi Belgesi’nde ‘revizyonist’ güç olarak tanımladığı Pekin’i her alanda baskılamak istiyor.</p>
<p class="p1">Beyaz Saray’ın bu stratejisinin altında yatan neden ise Çin’in Amerika’yı tahtından etme ihtimalinin gün geçtikçe belirginleşmesi.</p>
<p class="p1"><b>Tukidides Tuzağı</b></p>
<p class="p1">Pekin yönetimi her ne kadar “hegemon” olma niyeti taşımadığını beyan etse de uzmanlar tarihte “Tukidides tuzağı” olarak bilinen duruma işaret ediyorlar. Yükselen yeni bir gücün eski hakim kuvvette yaratacağı endişenin savaşları tetikleyeceğini savunan teori bugüne kadar 12 kez savaş sahasında kanıtlanmasına rağmen 4 kez barışçıl bir geçişin olduğu göze çarpmakta.</p>
<p class="p1">ABD Başkanı Donald Trump’ın kişiliği göz önüne alındığında Washington ve Pekin arasındaki gerilimin alacağı şekil tahmin edilemese de iki ülke arasındaki mücadelenin devlet başkanlarından bağımsız olarak devam etmesine kesin gözüyle bakılıyor.</p>
<p class="p2"><b>Ticaret Savaşıyla Paralel İki Fay Hattı</b></p>
<p class="p1">Zira; eski ABD Başkanı Barack Obama ülkesinin Asya Pasifik karakterine vurgu yaparken, Obama dönemi Dışişleri Bakanı Hillary Clinton ise Foreign Policy’e yazdığı “Asia Pivot” isimli makalesinde Washington’ın gücünü Asya Pasifik’e kaydırması gerektiğini belirtmişti.</p>
<p class="p1">ABD ve Çin arasındaki güç mücadelesi çok sayıda alana yayılsa da makalemizde konunun genişliği itibariyle ticaret savaşının dışında kalan iki gerilim merkezine ışık tutmaya çalışacağız.</p>
<p class="p1">Listenin başında Hong Kong yer alırken diğer fay hattını ise ittifaklar ilişkisi olarak ele alacağız.</p>
<p class="p2"><b>Ticaret Savaşlarını Gölgede Bırakan Kriz: Hong Kong</b></p>
<p class="p1">Doğu’nun incisi olarak bilinen Hong Kong sokakları haziran ayından bu yana giderek artan eylemlere sahne oluyor.</p>
<p class="p1">Suçluların Çin’e iadesini öngören yasa süresiz olarak dondurulmasına rağmen sokakları terk etmeyen göstericiler yerel meclisten gelen diyalog çağrılarını reddediyor.</p>
<p class="p1">Batılı gözlemcilere göre “Pandora’nın kutusunun” açıldığı Hong Kong’da özellikle genç kuşak Çin’in değerler sistemini redderken bağımsız gözlemciler de halkın başta barınma olmak üzere çok sayıda sorunla boğuştuğuna dikkat çekiyor.</p>
<p class="p1"><b>Renkli Devrim Provası</b></p>
<p class="p1">Hong Kong’daki olayları renkli devrim provası olarak okuyan Çin Halk Cumhuriyeti ise 22 yıl önce “anavatana bağlanan” topraklara Amerikan tarafından müdahale edildiğinde ısrarcı.</p>
<p class="p1">Dış politikada temkinli tavrı ile bilinen Pekin yönetiminin doğrudan Washington’ı sorumlu tutacak kimi kanıtlara sahip olduğu da söylenebilir.</p>
<p class="p1">Amerikan istihbaratı CIA bağlantılı Ulusal Demokrasi Vakfı’nın (NED) milyonlarca dolar harcadığı ortaya çıkan Hong Kong’da eylemcilerin Amerikalı diplomat Julie Eliah ile otel lobisinde toplantı yaptığı da ortaya çıkmıştı. Bu toplantının, yapılan çok sayıda toplantıdan sadece biri olduğu belirtiliyor.</p>
<p class="p2"><b>Amerikan Bayrağı Taşıyan Protestocular</b></p>
<p class="p1">Yerel meclisi basan, Çin bayrağını gönderden indiren ve Amerikan bayrağı taşıyan grupları “çete” olarak tanımlayan Pekin yönetimi, Washington ile giriştiği enformasyon mücadelesinde ise bir dizi engelle karşılaşıyor.</p>
<p class="p1">Bunların başında Amerikan merkezli sosyal medya devlerinin uyguladığı yaptırımlar geliyor.</p>
<p class="p1">Geçtiğimiz ay Twitter binlerce Çin hesabını Hong Kong eylemlerinin politik itibarına zarar verdiği gerekçesiyle kapatırken Youtube da 210 kanalı kapattığını duyurdu.</p>
<p class="p2"><b>Trump Krizi Uluslararası Hale Getirme Niyetinde</b></p>
<p class="p1">Twitter üzerinden Çin’e yüklenmeye devam eden Trump ise, Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping ile Hong Kong konulu yeni bir müzakere sayfası açabileceğini belirterek krizi uluslararası hale getirmek istediğini saklamıyor.</p>
<p class="p1">Benzer şekilde Amerikan Başkan Yardımcısı Mike Pence de Hong Kong’daki durumun ticaret anlaşmasına varılmasını zorlaştıracağı belirterek krizin geniş bir alana yayılacağı sinyalini verdi.</p>
<p class="p1">Bu zamana değin Pekin ile sorunları farklı kompartımanlara ayıran Beyaz Saray’ın tüm kartlarını masaya yatırmaya başlaması Çin siyasetini anlatması bakımından önem kazanıyor.</p>
<p class="p1"><b>Pekin’in Kırmızı Çizgisi</b></p>
<p class="p1">Hong Kong’u kırmızı çizgi olarak tanımlayan Pekin, kamu düzenini kurmak için güç kullanmaya hazır olduğu defalarca vurgulamış olsa da bunun son seçenek olduğunu eklemeyi ihmal etmiyor.</p>
<p class="p1">“Barışçıl yükselen güç” imajına zarar vermek istemeyen Pekin yönetiminin ulusal egemenlik ve uluslararası imaj dengesi ile yeni bir formül aradığını söylemek yanlış olmayacaktır.</p>
<p class="p2"><b>İkinci Fay Hattı: İttifaklar Siyaseti</b></p>
<p class="p1">Dış politikada liberalizmi terk eden ABD yönetimi realizm ilkesi uyarınca ittifaklarını Çin merkezli olarak revize ediyor.</p>
<p class="p1">Son olarak Tayvan adasına yapılan tarihi büyüklükteki silah sevkiyatı bu durumun en çarpıcı örneğini teşkil ederken Washington yönetimi Çin’i kuşatma stratejisi gereği bölge ülkelerine füze yerleştirme planı yapıyor.</p>
<p class="p1">Planda kimlerin yer alacağı belirsizliğini korurken Çin’in Global Times gazetesi Güney Kore ve Japonya’nın ismini verdi.</p>
<p class="p1">Çin Komünist Partisi’nin gazetesine göre Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Anlaşması’ndan ayrılan Amerika’nın atacağı adım yeni bir silahlanma yarışını da beraberinde getirecek.</p>
<p class="p2"><b>Washington’un Bölgedeki Müttefikleri Arasında Çatlaklar</b></p>
<p class="p1">Washington, her ne kadar Asya Pasifik’te ateşe benzin dökecek türden adımlar atsa da dostları arasında yaşanan ayrılıklar yeni yönelimin önündeki en büyük engel olarak okunuyor.</p>
<p class="p1">Japonya ve Güney Kore arasındaki ticaret savaşı günden güne büyürken Avustralya ise ülkesine ABD füze sistemleri yerleştirilmesine sıcak bakmadığı kamuoyuna duyurdu.</p>
<p class="p1">Bununla birlikte kendisine Asya Pasifik’te yeni dostlar arayan Amerika’nın ne derece güvenilir bir ortak olduğu yanıtlanması bekleyen sorular içinde yer almaktadır.</p>
<p class="p1"><b>Çin’in Eli Güçlü</b></p>
<p class="p1">Trump yönetimi ile birlikte moral değerler konusundaki üstünlüğünü kaybeden Washington’a karşı Çin ise ittifaklar siyasetinde üstünlüğü elinde tutuyor.</p>
<p class="p1">Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in 2013 yılında ilan ettiği Kuşak ve Yol İnisiyatifi yeni ortaklıklar için önemli bir platform sunarken Pekin yönetimi Moskova ile dostluğa özel bir önem atfetmekte.</p>
<p class="p1">Putin’i “En iyi dostum” olarak tanımlayan Çin sadece ticari olarak değil askeri anlamda da Rusya’dan beklentilerini gizlemiyor.</p>
<p class="p1">S-400 hava savunma sistemleri gibi teknolojileri Moskova’dan temin eden Çin bu ülke ile yaptığı tatbikatların sayısını da artırmakta.</p>
<p class="p1"><b>Tersten Nixon Hamlesi</b></p>
<p class="p1">İki büyük güç ile aynı anda mücadele etmek istemeyen Washington’deki elitler ise Çin’le Rusya arasındaki dostluğa kama sokmanın yollarını arıyor.</p>
<p class="p1">The Economist dergisi son sayısında kapağa taşıdığı düşüncenin özünde Rusya’yı ABD yanına çekmek fikri yer alıyor.</p>
<p class="p1">Soğuk Savaş döneminde ABD Devlet Başkanı Richard Nixon’ın Rusya’ya karşı Çin ile yakınlaştığını anımsatan elitler şimdi ise bu durumun tersten uygulanabileceği konusunda ısrarcı.</p>
<p class="p1">Nitekim ABD Başkanı Trump’ın G7 zirvesine Rusya’yı dahil etme önerisi Beyaz Saray’ın deyim yerindeyse “tersten Nixon” siyasetinin parçası olarak göze çarpmakta.</p>
<p class="p2"><b>Trump Muhalifleri Bile G-7 Hamlesini Destekledi</b></p>
<p class="p1">Bu siyasetin Trump’a neredeyse her konuda muhalefet eden The New York Times tarafından dahi onaylanması dikkat çekici.</p>
<p class="p1">Buna karşın küresel düzlemde “oyun kurucu” rolü aşınan Amerika’nı “oyun bozucu” olması bugünkü şartlar itibariyle gerçekçi gözükmüyor.</p>
<p class="p1">Sonuç olarak bu makalemizde incelediğimiz iki fay hattının birinde ibre Washington yönetimini gösterirken uzun vadede belirleyiciliği bulunan ittifaklar zincirinde kozlar Pekin yönetiminin elinde bulunuyor.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/yetmisinci-yilinda-cinin-iki-zorlu-sinavi/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Ötekilerin Felsefe Tarihi: Eskil Çin Düşüncesi Üstüne</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/otekilerin-felsefe-tarihi-eskil-cin-dusuncesi-ustune/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/otekilerin-felsefe-tarihi-eskil-cin-dusuncesi-ustune/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ulaş Başar Gezgin]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Sep 2019 13:26:31 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Haber Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<category><![CDATA[Eskil Çin]]></category>
		<category><![CDATA[Felsefe Tarihi]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://www.yorungedergi.com/?p=12337</guid>

					<description><![CDATA[Devir, “Batı dışında da düşünce varmış” türünden, niyetine göre iyicil ya da kötücül keşifler devri. Felsefe tarihinin Kuzey Atlantik eksenli yazımı, yalnızca düşünsel bir sorun da değildi: Felsefesi en gelişkin olanın Batı olduğu türünden bir kesin kabulun uluslararası siyasetteki karşılığı, “o zaman dünyayı Batılıların yönetmesi, ‘gelişmemiş’ bölgelere uygarlık götürmesi en mantıklısı. Batı eşittir uygarlık” biçimindeydi. Biraz da, bu zihin sömürgeciliğine yönelik tepkilere bakalım. Eskil Çin felsefesi, Çin’in 21. yüzyıldaki yükselişine dek, felsefe tarihinde eskil Yunan merkezli felsefe tarih yazımlarına bir ek gibi görülüyordu ve sık sık bu felsefenin ‘Batı’nınki gibi çağdaş, ileri, gelişkin vb. olmadığı satır aralarından sezdiriliyordu. Her tür resmi tarihyazımının marazlarından felsefe tarihyazımı bile muaf değil. Batı, felsefe coğrafyalarından yalnızca biri olarak sunulmalıyken, ‘Batı ve diğerleri’ gibi bir çerçeveleme söz konusu idi. Yazımızın başlığındaki ‘öteki’ ifadesi tam da buna karşılık geliyor. Daha evrenselci bir bakışta ‘öteki’ kavramının kendisinin tedavülden kalkmış olması beklenir. Oysa biz tarihsel olarak bir geçiş dönemindeyiz. Devir, “Batı dışında da düşünce varmış” türünden, niyetine göre iyicil ya da kötücül keşifler devri. Felsefe tarihinin Kuzey Atlantik eksenli yazımı, yalnızca düşünsel bir sorun da değildi: Felsefesi en gelişkin olanın Batı olduğu türünden bir kesin kabulun uluslararası siyasetteki karşılığı, “o zaman dünyayı Batılıların yönetmesi, ‘gelişmemiş’ bölgelere uygarlık götürmesi &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Devir, “Batı dışında da düşünce varmış” türünden, niyetine göre iyicil ya da kötücül keşifler devri. Felsefe tarihinin Kuzey Atlantik eksenli yazımı, yalnızca düşünsel bir sorun da değildi: Felsefesi en gelişkin olanın Batı olduğu türünden bir kesin kabulun uluslararası siyasetteki karşılığı, “o zaman dünyayı Batılıların yönetmesi, ‘gelişmemiş’ bölgelere uygarlık götürmesi en mantıklısı. Batı eşittir uygarlık” biçimindeydi. Biraz da, bu zihin sömürgeciliğine yönelik tepkilere bakalım.</strong></p>
<p class="p1">Eskil Çin felsefesi, Çin’in 21. yüzyıldaki yükselişine dek, felsefe tarihinde eskil Yunan merkezli felsefe tarih yazımlarına bir ek gibi görülüyordu ve sık sık bu felsefenin ‘Batı’nınki gibi çağdaş, ileri, gelişkin vb. olmadığı satır aralarından sezdiriliyordu. Her tür resmi tarihyazımının marazlarından felsefe tarihyazımı bile muaf değil. Batı, felsefe coğrafyalarından yalnızca biri olarak sunulmalıyken, ‘Batı ve diğerleri’ gibi bir çerçeveleme söz konusu idi. Yazımızın başlığındaki ‘öteki’ ifadesi tam da buna karşılık geliyor. Daha evrenselci bir bakışta ‘öteki’ kavramının kendisinin tedavülden kalkmış olması beklenir. Oysa biz tarihsel olarak bir geçiş dönemindeyiz. Devir, “Batı dışında da düşünce varmış” türünden, niyetine göre iyicil ya da kötücül keşifler devri. Felsefe tarihinin Kuzey Atlantik eksenli yazımı, yalnızca düşünsel bir sorun da değildi: Felsefesi en gelişkin olanın Batı olduğu türünden bir kesin kabulun uluslararası siyasetteki karşılığı, “o zaman dünyayı Batılıların yönetmesi, ‘gelişmemiş’ bölgelere uygarlık götürmesi en mantıklısı. Batı eşittir uygarlık” biçimindeydi. Biraz da, bu zihin sömürgeciliğine yönelik tepkilere bakalım.</p>
<p class="p2"><b>İlk Tepki: Batı-Doğu Sınıflandırmalarının Silikliği</b></p>
<p class="p1">Bunlardan ilki, bu Kuzey Atlantik eksenli felsefe tarihyazımına, aslında Batı ve Doğu gibi sınıflandırmaların hiç de keskin olmadığını anımsatmaktır. (Uluslararası değil) Kültürlerarası ve bölgelerarası iletişim ve etkileşim, yeni bir olgu değil, sanıldığından çok geriye gidiyor. Tarih öncesinde, Mısır’da piramitlerin yapıldığı dönemde, hatta Neandertallere ve daha gerisine uzanan bir türsel etkileşim geçmişimiz var. O dönemki kültürleri niteleyen temel noktalardan biri, ölü gömme törenlerindeki farklılıklar ve bu farklılıkların bir arada var olduğunu gördüğümüzde, kültürlerarası etkileşimin oldukça eski olduğunu bir kez daha görmüş oluyoruz. İnsanlık tarihinin görece daha yakın dönemlerine gelirsek, bir kere iki en yaygın inanışın (ve Museviliğin) peygamberleri aynı coğrafyada, Mezopotamya’da çıkarlar ve orası Kuzey Atlantik eksenli tarihyazımında ‘Batı’ değildir. Bu, coğrafyanın Doğu, dinlerden ise yalnızca birinin Batı sayıldığı bir tutarsızlık örneğidir. Mezopotamyasız bir ‘Batı’lı tarihyazımı, bunu bilerek yaptığında sömürgeciliğin ekmeğine yağ sürüyor, bilmeyerek yaptığında büyük bir hatanın temsilcisi oluyor. Mezopotamya felsefe geleneği, iki yaygın inanışı da Sümer, Mısır, Babil gibi büyükleri de kapsayacak biçimde, ‘Batı’ felsefesinin dayanağını oluşturuyor.</p>
<p class="p1">Kuzey Atlantik eksenli tarihyazımında bir de Avrupa tarihinin dünyanın ortak tarihiymiş gibi yazılışını görürüz. Örneğin, çağlandırma biçimi, diğer bir deyişle tarihin tarihsel olaylara göre çağlara bölünmesi, neredeyse tümüyle Avrupa’da olan olaylar üstünden gerçekleştirilir. Böyle bir anlayışın dünyayı ‘ortadan’, eşit bir uzaklıkta ve uzaklıktan değil de Kuzey Atlantik’ten görmesi şaşırtmıyor; ancak bunun dünyasal/evrensel bir tarih anlayışı olarak sunulmasına itiraz ediyor olmalıyız.</p>
<p class="p1">Bu bakış, gerçekte sürekli olarak yanılan bir bakıştır; ancak kendini değiştirip güncellemez; çünkü böyle kalmasının Kuzey Atlantik için ideolojik bir yararı vardır: Az önce belirttiğimiz gibi, düşünsel-tarihsel üstünlüğün bugünkü dünya düzeninde hegemonik olma olanağı sağlaması söz konusu… Bu süreğen yanılmanın tipik bir örneği şudur: Batı, gelişmiş ve dinamik, Doğu ise, az gelişmiş (bu anlayışa göre bundaki kabahat elbette Batılı sömürgecilerde değil Doğuluların kendindedir) ve durağandır. “Doğu bir türlü kalkınmaz, çünkü tevekkül vardır; Batı ise sürekli olarak ilerleme kaydeder.” Dahası, “aklı olan, Batı’ya kapağı atmalıdır” vb. Son yıllarda bunun tersine, Doğu (Asya) sürekli olarak ekonomik açıdan büyürken, Batı (Kuzey Atlantik) büyümesi düşük düzeylerde. O durağan olan Doğu’da yalnızca renkli devrimler değil hakça bir düzen arayışında halk ayaklanmaları da oluyor. “Doğu eşittir durağanlık artı tevekkül” tümüyle geçersiz bir formül… Üstelik, asıl durağanlaşan, Batı. Batı’da çok az şey değişirken, değişimin ibresi coğrafi Doğu’ya kaymış durumda&#8230;</p>
<p class="p1"><b>Milet, Doğu; Atina, Batı Mı?</b></p>
<p class="p1">Kuşkusuz, eskil Yunan felsefesinin insanlık düşüncesine katkısı yadsınamaz, ancak orası katkıda bulunan coğrafyaların yalnızca biridir. Dahası, Yunanistan-Anadolu ayrımı da, Osmanlı’nın çöküşü ve Yunanistan’ın bağımsızlık ilanında kökleri bulunmakla birlikte, özellikle Kurtuluş Savaşımızdan sonra su yüzüne çıkmış yapay bir ayrım niteliğinde: Yunanistan, Batı; Anadolu, Doğu sayılıyor. Oysa felsefel düşüncede bunu ayırmak olanaksız. Sözgelimi, bu ayrımla bugün Aydın ilinde yer alan Milet’te üretilen, Doğu; Atina’da üretilen ise Batı düşüncesi olmuş oluyor. Aynı biçimde, Doğu kabul edilen Bizans’ın düşünsel mirası hep küçümsenir; bunun altında, Katolik Roma’nın Bizans’ı sapkın ve kendilerine rakip olarak görmesinin hâlâ etkilerini görüyoruz. Zaten Haçlıların 1204’te Konstantinopolis’i yağmalamaları da bunun açık ve net bir göstergesi idi. Bugün Osmanlı’nın yıktırdığı düşünülen birçok mimari yapının Haçlılarca yakılıp yıkıldığını öğrenmek, Batı-Doğu bağlamını daha incelikli bir açıdan anlamlandırabilmemiz için yararlı oluyor.</p>
<p class="p2"><b>Sultanahmet’ten İstanbul’a ve Türkiye’ye Genellemek</b></p>
<p class="p1">Asıl konumuza dönersek, bu Kuzey Atlantik eksenli felsefe tarihyazımına bir diğer tepki, dine ve dinsel felsefeye dönüş biçiminde oluyor. Böylelikle, “Doğu eşittir İslam” türünden bir savsöze dayanılmış oluyor. Oysa bu, oldukça yanıltıcı: Batı, Hıristiyanlıkla eşdeğer olmadığı gibi, Doğu’nun dinsel düşünce üstünden, üstelik de tek bir din üzerinden tariflenmesi, Doğu Asya’nın düşünce mirasının gözden kaçırılmasına neden oluyor. Sömürgecilerin ‘Ortadoğu’ adını taktığı coğrafya, daha nesnel bir ifadeyle ‘Güneybatı Asya’dır.</p>
<p class="p1">Asya’nın tek bir ucuna bakarak geneline ilişkin yorum yapmak, düşünsel düzlemde, Antalya’ya gezmeye gelen bir turistin Türkiye genelinde birtakım yorumlar yapmasına ya da Sultanahmet’i gezen bir turistin İstanbul geneline ilişkin ‘değerlendirme’lerde bulunmasına benzer. Çin’den bakınca Hindistan, Batı’dır; Avrupa ise ‘Uzak Batı’ olarak adlandırılır. Çin Budizmi’nin en önemli klasiklerinden biri, ‘Batı’ya Yolculuk’ olarak adlandırılır (filmi çekilip gişe rekorları kırmıştır), ki burada Batı’yla kastedilen, Çin Budizmi’ne kaynaklık etmiş olan Hindistan’dır. Bu tür ideolojik yüklü ve göreli coğrafi ifadeler yerine, yön-temelli tariflemeler daha uygun olacaktır: Örneğin ‘Uzakdoğu’ yerine ‘Doğu Asya’; ‘Batı Felsefesi’ yerine ‘Batı Avrupa Felsefesi’.</p>
<p class="p2"><b>Hiç Bir Düşünür, Çağından ve Uzamından Bağımsız Değil, Batılılar Hiç Değil</b></p>
<p class="p1">Bugün Çin, yükselişte; bu nedenle, Çin felsefesine ilgi artıyor. Fakat gerçekte bu karşıtlıklardan artık kurtulmamız gerekiyor. Batı felsefesinin Batı’nın kültürel ve siyasal bir ürünü olduğunu unutmamalıyız ve aynısı Çin felsefesi için de geçerli. Felsefeciler sık sık yaşadıkları toplumdan kopuk olmakla eleştirilir; ancak, gerçekte, toplumsal olarak en yalıtılmış düşünceleri ortaya atanlar bile, çağlarının toplumsal ve düşünsel gelişmelerinden etkilenir. Descartes’ın kendi çağında söylediklerinin birçoğu, bugün dikkate alınmayacak niteliktedir. Descartes ya da diğerleri bu çağda ve başka bir toplumda yaşasa başka bir felsefe ortaya çıkacaktı.</p>
<p class="p1">Dahası, felsefenin tekil düşünür bireyler üstünden kurgulanması ve tarihinin bu biçimde yazılması bile, gerçekte Kuzey Atlantik bireyciliğinin farkına bile varılmayan bir yansıması. Birçok örnekte, felsefe, Süpermen tarzında konumlandırılmış tek bir dahi bireyin değil, toplumların, toplulukların ve kurumların ürünüdür. Bir ülkenin toplumsal felsefesi tam da böyle oluşur. Ayrıca, Kuzey Atlantik felsefesinin kendisi bile ‘ünlü bir adam’ın (evet kadınlar bu tarihte çoğunlukla dışarıda bırakılmıştır) bir başkasının peşinden gelmesinin toplamından ibaret değildir. Etkileme ve etkilenme, çok yönlü, çok kişili ve kişilerarası olduğu kadar kişilerüstüdür de…</p>
<p class="p1">Ana akım felsefe tarihyazımının Kuzey Atlantik sömürgeciliğiyle çakıştığını akılda tuttuğumuzda, gözden kaçan bir gerçek daha ortaya çıkar: Felsefenin bir etkinlik olarak nasıl yapılacağı, kapsamı ve kabul edilebilirlik ölçütleri, geriye dönük olarak Batı’nın arzuladığı ve umduğu bir biçimde oluşturulmuştur. Bu nedenle, bugün Kuzey Atlantik hegemonyasına karşı çıkanlar bile Çin felsefesine Batı’dan bakmak zorunda kalmaktadır. Bunun tam tersi de olabilirdi. Batı’nın felsefesini çıkış noktası olarak almayıp daha evrenselci bir bakış geliştirdiğimizde ve ancak böylelikle Çin felsefesini daha derinlikli bir biçimde kavrayabiliyor olacağız.</p>
<p class="p1">Kuzey Atlantik eksenli felsefe tarihyazımları, Çin felsefesinin sürekli olarak toplumsal olaylardan, işgallerden, bir hanedanlığın çöküşünden, bir diğerinin kurulmasından, savaşlardan, barışlardan büyük oranda etkilendiğini söyler söylemesine, ancak kendi felsefe dünyasına baktığında toplumsal koşulları sık sık görmezden gelir. Bu tarihyazımı, Batılı olmayana bireylik bile bahşetmez. “Batılı felsefeciler birey olarak toplumdan pek fazla etkilenmezler; Doğulular ise etkilenir” gibi yanlış bir düşünce, açık ya da örtük bir biçimde dolaşımdadır. Eskil Yunan felsefesinin köleci ve ataerkil bir toplumda varlıklı sınıfların can sıkıntısından yöneldikleri bir hobi olduğu gözden kaçar. Felsefenin toplumsal ve kültürel olduğu kadar sınıfsal kökleri de vardır. Bu toplumsal ve tarihsel boyutu dikkate alarak şimdi biraz da eskil Çin felsefesine bakalım.</p>
<p class="p2"><b>Eskil Çin Felsefesi: Felsefe ve Din İlişkisi</b></p>
<p class="p1">Çinli araştırmacı Fung Yu-Lan (1895-1990), ‘Çin Felsefesi Tarihi’ kitabına şöyle başlar:</p>
<p class="p1">“Felsefenin Çin Medeniyeti’nde işgal ettiği yer, diğer medeniyetlerde dinin işgal ettiği yerle karşılaştırılabilir. Çin’de felsefe, her eğitimli şahsın ilgilendiği bir şeydir. Eski zamanlarda, eğer bir adam ne olursa olsun eğitilecekse, onun alacağı ilk eğitim, felsefe hakkında olurdu.” (s.3)</p>
<p class="p1">Bu satırlardan anlaşılacağı üzere, Çin’de felsefe, yüzyıllarca, eğitimin bir parçası olmanın ötesinde temeli olmuştu(r). Batı’ya bakarak, felsefe, din ve bilim ilişkisinin belli bir türde olmasını beklerken, Çin felsefesi, Batı felsefesiyle yetişmiş kuşaklar için farklı bir bakış açısı sunuyor. Neydi o beklenti? İlk başta felsefe her şey; sonra içinden bilimler çıkıp felsefenin alanını küçültüyorlar; geriye kalanla din kimi zaman kesişip kimi zaman ayrılıyor. Sonrasında din de bilimselleşiyor; dinsel kurumlarda geleneksel biçimlerde aktarılırken, çağa ayak uydurup bir araştırma alanı olarak ilahiyata dönüşüyor. Böyle bir dönüşüm Çin’de baskın olmuyor. Bu durum, elbette, din-devlet ilişkileriyle yakından bağlantılı. Zaten din anlayışının da farklı olduğuna dikkat çeken yazar, şöyle devam eder:</p>
<p class="p1">“Çin halkının hayatına Konfüçyüsçülüğü nüfuz etmiş olarak gören Batılılar için<span class="Apple-converted-space">  </span>Konfüçyüsçülük, bir din olarak görünür. Ancak gerçekte Konfüçyüsçülük, mesela Platonculuk ya da Aristoculuk’dan daha fazla bir din değildir. Dört Kitabın [dört temel Çin felsefe kitabı kastediliyor], Çin halkının Kitab-ı Mukaddes’i ol­duğu doğrudur; ancak Dört Kitap’ta, ne yaratılış hikayesi ve ne cennet ne de cehennemin bir zikri vardır” (s.4).</p>
<p class="p2"><b>Ötedünyacılıkla Bilge Kralcılık Arasında</b></p>
<p class="p1">Çin felsefesindeki temel konulardan biri ötedünyacı, çileci eğilimlerle dünyevi bir bilge kralın kendisinin ve eğitiminin nasıl olması gerektiği üstünden ilerliyor. Bu, içsel olarak bilge olup dışsal olarak bir kralın niteliğine sahip bireyler yetiştirme meselesidir. Buradan, ruh-beden ve ruh-madde ayrımı yerine iç-dış ayrımına öncelik verildiğini çıkarsayabiliyoruz. Bir bilge krala öneriler gibi bir yapıt türünü, Makyavel’in Prens’i ve Nizamülmülk’ün Siyasetname’si gibi örneklerde de görüyoruz. “Kral neleri bilmelidir?”, “kime nasıl davranmalıdır?”, “yönetim biçimi ne olmalıdır, hangi temellere dayanmalıdır?” gibi noktalar öne çıkıyor.</p>
<p class="p2"><b>Çin Felsefesinin Maddi Temeli: Çiftçiler Ve Tüccarlar</b></p>
<p class="p1">Bir diğer karşıtlığı Dr. Fung başarılı bir biçimde ortaya çıkarır: Çin felsefesi çiftçilerle tüccarların yaşam biçimi ve eğilimlerini yansıtır. Çin, bir kara ülkesidir; bir ada ülkesi olan Yunanistan’dan daha farklı bir felsefe geliştirmesi, kültürel, sınıfsal, toplumsal, ekonomik etmenlerin yanında coğrafi farklara da bağlanabilir. Çiftçiler üretici sınıftır; tüccarlarsa aracı. Fakat her ikisinin de tümüyle emekçi sınıflar olmadığını not edelim. Bir eskil Çin kitabından şunları aktarır Dr. Fung:</p>
<p class="p1">“Çiftçiler, ilkel ve basit insanlardır ve bu yüzden de her zaman emirleri kabul etmeye<span class="Apple-converted-space">  </span>hazırdırlar. Bunlar, çocuk gibidirler ve masumdurlar; bu yüzden de özgecidirler. Maddi mülkiyetleri karmaşık ve taşınması zordur; bu yüzden de, tehlikede olduklarında ülkelerini terk etmezler. Öte yandan tüccarlar bozulmuşlardır; bu yüzden de, itaatkar değildirler. Haindirler ve bu yüzden de bencildirler. Taşınması kolay mülkiyetlere sahiptirler ve bu yüzden de, tehlikede olduklarında genellikle ülkelerini terk ederler. Bu sebeple, söz konusu bölüm, yalnızca tarımın ekonomik olarak ticaretten daha önemli olduğunu değil, çiftçilerin hayat tarzının, tüccarlarınkinden daha üstün olduğunu da iddia eder.” (s.24)</p>
<p class="p1">Elbette, ilerleyen yüzyıllarda bu anlayış büyük bir dönüşüm geçirecektir. Bugün Çin, en tüccar dostu ülkelerden biri; köylülük yine önemli, ancak daha geri planda. Felsefel açıdan birebir örtüşme yerine, iki baskın felsefenin, Taoculuk’un ve Kongçuluk’un (Konfüçyüs’ün asıl adı Kong Usta’dır) çiftçilik ve tüccarlıktan esintiler taşıdığı anlaşılır. Taoculuk’un doğayla bütünleşme ve doğal yaşam düşüncesi, gerçekte bir çiftçinin yaşamını tarifler.</p>
<p class="p2"><b>Sermaye Düzeninin Bunalımlarını Açıklamakta Bir Kaynak Olarak Çin Felsefesi</b></p>
<p class="p1">Bir diğer nokta ise, Çin felsefesinde döngüselliğe olan inanç. Bunun, Çinlilerin zorluklar karşısında daha dayanıklı, daha umutlu olmalarını sağladığı düşünülüyor. Günler hep karanlık olacak değildir, er ya da geç güneş doğacaktır. Ama doğduğunda da tedbiri elden bırakmamak gerekir, çünkü her iyi şey gibi bunun da bir sonu olacaktır. Bu diyalektik bakışın, çok sonra, Hegel’de ve Hegel’gil felsefede ve sermaye düzeninin bunalımlarını inceleyen ekonomi ve finans araştırmalarında kilit rolde olduğu biliniyor. Bu döngüselliğin bir açılımı, ortayolculuğa (“her şeyin ortası makbuldür”, “çoğu zarar, azı karar”, ‘ifrata kaçmama’ vb. düşünceleri) yönelecektir. Bu, yine ekonomide, “döngüsel bunalımlardan kaçış olanaksız ama döngünün boyunu küçültebiliriz” düşüncesine karşılık geliyor &#8211; ki bu da, işsizlik sigortası kavramının teknik gerekçelerinden biri. Bunalım zamanlarında işsizlik artar; işsizlere devlet para verirse, bu paraların harcanmasıyla ekonomi az da olsa canlanır, bunalım daha hafif hasarla atlatılır. Ekonomi, kaldıramayacağı kadar büyüdüğünde, diğer bir deyişle aşırı ısındığında ise, istihdam artışıyla işsiz sayısı düşecek, devletin işsizler için yaptığı toplam ödeme azalacak, bu da ekonomiyi dizginleyip dengeleyecektir.</p>
<p class="p2"><b>Aile Felsefesi: Dayının Eşiyle Amcanın Eşinin Ayrı Ayrı Adlarının Olması</b></p>
<p class="p1">Eskil Çin’de toplumun da felsefenin de temeli ailedir. Aslında, bunun daha sonra Kuzey Atlantik psikoloji araştırmalarında beklenmedik bir doğrulamasını görürüz: Çocuk ailede geliştirdiği ilişkileri dışarıya aktararak gelişir. Büyüklerine ve küçüklerine nasıl davranacağını orada öğrenir. Ailedeki ilk ilişkiler dışarıya genellenir. Dr. Fung durumu şöyle açıklar:</p>
<p class="p1">“Aile sistemi, Çin’in toplumsal sistemidir. Hükümdar ile tebaa, baba ile oğul, yaşlı ile genç kardeş, koca ile karı ve arkadaşla arkadaş arasında olan beş geleneksel toplumsal ilişkiden üçü,<span class="Apple-converted-space">  </span>ailevi ilişkidir. Geri kalan ikisi, ailevi ilişki olmasa da, aileye uygun olarak düşünüle­bilir. Bu<span class="Apple-converted-space">  </span>yüzden, hükümdar ile tebaa arasındaki ilişki, baba ve oğul arasındaki ilişkiye; arkadaşlar arasındaki ilişki de, büyük ve küçük kardeş arasındaki ilişkiye göre düşünülür. Ancak bunlar,<span class="Apple-converted-space">  </span>büyük aile ilişkileridir ve daha birçok ilişki vardı. Hıristiyan dönemden önceki bir dönemle<span class="Apple-converted-space">  </span>tarihlenen ve Çin dilinin en eski sözlüğü olan Erh Ya’da, fark­lı aile ilişkilerini ifade etmek için<span class="Apple-converted-space">  </span>yüzden fazla terim vardır. Bunların çoğunun, İngiliz dilinde (muhtemelen, bu tür ailevi yapı<span class="Apple-converted-space">  </span>bulunmayan hiçbir dilde de [ç.n.]) muadili yoktur” (s.27).</p>
<p class="p1">Bir örnek vermek gerekirse, İngilizce’de dayı ve amca için; Türkçe’de ise dayının eşi ve amcanın eşi için aynı sözcükler kullanılır. Çince’de yalnızca bunlar için değil daha uzak akrabalar için de özel sözcükler bulunur. Böyle bir toplum yapısından, toplumsal ilişkileri ailesel ilişki modeliyle yorumlamayan bir felsefenin çıkması herhalde şaşırtıcı olurdu. Eskil Çin’de temel toplumsal birim aile iken, Eskil Yunan’da bu, şehirdi. Şehir, ticaretin yapıldığı yerdi; bunun için matematiğin, kesin bir dil ve kavramların gelişmesi zorunluluktu. Aile şehre göre daha hiyerarşik olacaktı. Ayrıca, Çin felsefesinin bir kolu, doğayı işlemek yerine doğayla bütünleşmeyi yücelterek kapitalizmin ortaya çıkışını engellemiş olacak, ancak öte yandan bugün çok konuşulan ekolojik yaşam, yeşil ekonomi ve çevre dostu politikalar gibi kavramsallaştırmalara da öncülük edecekti. Doğa sevgisi Çin felsefesine içkinken, Batı felsefesinin ekolojik sorunlar karşısında aklı başına çok sonra gelecekti.</p>
<p class="p1">Mao dönemi ve sonrasında aile tanımı ve yapısı yenilenmektedir. Bu yenilenme bile ailenin etkisini tümüyle ortadan kaldırmaya yetmez. Çin, ne kadar kalkınırsa kalkınsın Avrupa türü toplumsal ilişkilere yönelmesi belki de hiç olanaklı olmayacaktır. İngiliz sömürgeciliği bile, Hong Kong’daki ve Singapur’daki aile yapısını tümüyle ortadan kaldıramamıştır. Avrupa tipi kapitalizm, otomatik olarak belli tür bir toplum yapısına yol açmıyor. Benzeri bir biçimde, geçtiğimiz onyıllarda, yurtdışında eğitim alıp ülkesine dönen Çinlilerin ülkeyi Batılılaştıracağını umanlar şimdi yanıldıklarını anlıyorlar; çünkü bu öğrenciler çoğunlukla ayrıcalıklı sınıfların çocukları. Batılılaşma, Çin’de varolan düzenin alt üst olması, toplumsal kartların yeniden karılması ve bugün ayrıcalıklı konumda olanların tahtlarından düşmesi anlamına geleceğinden, bu Batı eğitimli çocuklar var olan düzenin devamını yeğliyorlar.</p>
<p class="p2"><b>Çin Felsefe Tarihyazımı: Ağır Yükten Tarihsel Özgüvene</b></p>
<p class="p1">Dr. Fung, bu değerli kitabında, büyük olasılıkla Kuzey Atlantik’te aldığı eğitim ve çalışma yaşamı dolayısıyla, öz-kalıpyargılamaya (self-stereotyping) yöneliyor. O da Çin’in durağan, Batı’nın dinamik olduğu sanısına kapılıyor. Fakat bu yapıt yayınlandığı sırada Çin Halk Cumhuriyeti bağımsızlık bile ilan edememişti, kurtuluş savaşıyla iç savaş içiçe geçmiş bir biçimde sürüyordu. Dolayısıyla, Dr. Fung’un felsefe tarihyazımı da bir ölçüde dönemin Çin adına karamsarlığını yansıtıyor. Bu bakışa göre, Yunan felsefesi ve Batı uygarlığı gelişti, çünkü Yunanistan adalardan oluştuğu için, başka kültürlere ve yeniliğe açıktı. Çin ise içine kapanıktı. Bunun böyle olmadığını, en azından, Çin’in komşu ülkelerle tarihsel olarak sürekli olan barışlarından-savaşlarından biliyor olmalıyız.<span class="Apple-converted-space">  </span>Çin’in silkinip tarihsel özgüvenine yeniden kavuşması, onun kendi yurttaşlarının kaleminden çıkma felsefe tarihini de bağımsızlaştırıp derinleştiriyor. Artık Çin’in düşünsel anlamda Batı kadar ileri olduğunu kanıtlamak zorunluluğu da ortadan kalkmış durumda. Bu zorunluluk, 20. yüzyılın ilk yarısında düşünce üreten Çinli aydınların sırtında gittikçe ağırlaşmış olan bir yüktü. Bugünse, bu, bir yandan onların çabası bir yandan da Çin’in yükselişiyle önkabuller arasına girmiş durumda.</p>
<p class="p2"><b>Doğalcılarla Görevciler Arasında</b></p>
<p class="p1">Eskil Çin felsefesinde doğalcılarla (“her şey olacağına varır” ya da “kervan yolda düzülür” düşüncesi) ile insanların yapmaları gerekeni yapmalarını öğütleyen görevcilerin sık sık karşı karşıya geldiğini görürüz. İkincilere göre, herkes toplumsal rolüne göre davranırsa, toplum daha huzurlu olur:</p>
<p class="p1">“Taocular ‘hiçbir şey yapmama’ düşüncesini öğrettiler. Oysa Konfüçyüs, ‘karşılıksız yapma’<span class="Apple-converted-space">  </span>teorisini öğretmekteydi. Konfüçyüs’e göre, her insan için yapması gereken bir şey olduğundan, o<span class="Apple-converted-space">  </span>hiçbir şey yapmamazlık edemez. Bununla birlikte, onun yaptığı, ‘karşılıksız’dır, çünkü insanın<span class="Apple-converted-space">  </span>yapması gerekeni yapmasının değeri, bizatihi bunu yapmakta yatar; eylemin harici sonucunda<span class="Apple-converted-space">  </span>değil.” (s.59)</p>
<p class="p1">(&#8230;)</p>
<p class="p1">Li Chi’nin bir başka bölümü olan, Konfüçyüs’ün torunu Tzu-ssu’ya atfedilen Chung Yung ya da Orta Yol Doktrini’nde, şöyle denilir: “Chung ve shu, Yol’dan uzak değildir.</p>
<p class="p1">Kendine yapılmasını istemediğin şeyi başkalarına yapma&#8230; Oğlunun sana hizmet etmesini istediğin gibi, babana hizmet et&#8230; Kendinden aşağı olandan sana hizmet etmesini istediğin gibi yöneticine hizmet et&#8230; Genç kardeşinin sana hizmet etmesini istediğin gibi büyük kardeşine hizmet et&#8230; Kardeşlerine sana davranmalarını istediğin şekilde onlara davranışta örnek ol..” (s.57)</p>
<p class="p1">Kong Usta (İ.Ö. 551-479) ile Socrates’in benzerliğini de not edelim. İkisi de kendilerine göksel bir görev verildiğini düşünürler:</p>
<p class="p1">“(&#8230;) Konfüçyüs, Sokrates gibidir. Sokrates, Yunanlıları uyarmak için ilahi bir emir tarafından tayin edildiğini düşündü; Konfüçyüs de, ilahi görevlendirme hususunda ben­zer<span class="Apple-converted-space">  </span>bilince sahipti. Mesela, K’uang diye isimlendirilen bir yerde fizik­sel şiddetle tehdit<span class="Apple-converted-space">  </span>edildiğinde şöyle dedi: “Eğer Gök, medeniyetin yok olmasına izin vermeyi isteseydi, (benim gibi) sonraki nesillerin ona ka­tılmasına izin verilmezdi.</p>
<p class="p1">Ancak Gök, medeniyetin yok olmasına izin vermeyi istemediğinden, K’uang halkı bana ne yapabilir ki?” (KS,<span class="Apple-converted-space">  </span>IX, 5). Çağdaşlarından biri de şöyle dedi: “Dünya uzun bir süre, düzensiz oldu.</p>
<p class="p1">Ancak şimdi Gök, üstadı, uyandırıcı<span class="Apple-converted-space">  </span>bir zil olarak kullanacak” (KS, III, 24). Bu yüzden Konfüçyüs, kendisinin Göğün hükmünü takip ettiğinden ve onun tarafından desteklendiğinden emindi; o, ahlaki de­ğerlerden daha üstün değerlerin farkındaydı” (s.61).</p>
<p class="p2"><b>Mo Usta’ya Göre Yurda ve Dünyaya Barış Nasıl Gelir?</b></p>
<p class="p1">Sonrasında Mo Usta (Mo Tzu &#8211; İ.Ö. 470-391), Kong Usta’nın felsefesini yerden yere vuracak, özellikle iç-grup (bizden olanlar) kayırmacılığına ve dış-grup (bizden olmayanlar) ayrımcılığına yol açan aile-temelli toplum yapısını hedef alacak ve ailemize yönelik sevgimizin arkadaşlarımıza ve onların ailelerine de yöneltilmesi gerektiğini savunacaktır. Aslında bu da, bu kayırmacılık-ayrımcılık olgusunun ancak bir tık ilerisidir. Yine de, bu, evrim kuramındaki genlerin korunması ve yeni kuşaklara aktarılması olgusu ekseninde dikkate değer bir tartışmadır. Ayrıca, sosyal psikolojideki grup dinamikleri araştırmalarını öngörmüş gibidir. Ona göre, bizden olmayanları da bizdenmiş gibi sever, onlara ayrımcılık yapmazsak, ‘yurda da dünyaya da’ barış gelecektir. Başka şehirleri ve hatta başka ülkeleri kendimizinmiş gibi seversek, onlar da aynısını yaparsa birbirimize zarar vermenin altındaki mantık ortadan kalkacaktır.</p>
<p class="p1">Ancak burada ciddi bir sorun bulunmaktadır ki, bu da bizi iktisat alanındaki oyun kuramına götürür: Böyle ülküsel bir dünya herkesin yararına olmakla birlikte, karşılıklı sevgi-saygı düzeninin yerine kendi bireysel çıkarına göre hareket edenler çıkacaktır. Ya bunlar ne olacaktır? Böylece Mo Usta’nın düşüncesi, bir çıkar yol olarak Tanrı’nın iyilikseverliğine ve hukuğa yönelecektir. Bu ikili, Mo Usta’ya göre devletin kökenini oluşturur. Bu açıdan, devlet, iyilik yapanları gözeten, kişisel çıkar peşinde kötülük yapanlara ise misliyle karşılık veren bir adalet dağıtımı uzvudur. Mo Usta’nın insanlığın ilksel vahşi (doğal) durumu ve devletle uygarlaşma tarifi, Thomas Hobbes’unkiyle karşılaştırılabilir; ancak, Hobbes’un yüzyıllar sonra ortaya çıktığını unutmuyor olmalıyız.</p>
<p class="p1">Mo Usta’ya göre, toplumsal anlaşmazlıkları gidermek için var olan, bir tür ortayol ya da ara bulucu işlevi gören devlet, kamu düzenini sağlamak için şiddete başvuracaktır, fakat bunu uyruklarının genel iyiliği için yapacaktır. Sosyal bir devlettir bu: Güçlünün güçsüzü ezmesini engeller; ancak bunun için güçlüyü ezmekten de geri durmayacaktır. Buradan bugünkü barış araştırmalarının temel karşıtlamını (paradoks) çıkarsayabiliriz: Toplumsal barış inşası, toplumun, barışçıl kurumların oluşturulması yoluyla değiştirilmesini gerektirir; fakat bu değişimin ta kendisi başka çatışmalara yol açacaktır. Güçlüler, çıkarlarından vazgeçmeyeceklerdir; vazgeçtikleri durumda bile, eskinin ezeninin, yeninin ezileni olma olasılığına karşı önlem alınmış olmayacaktır. Bu da, yenik Almanya’nın yeniden savaşa tutuşmasına benzer bir durumdur. Barış yeni savaşlar doğurabilecek niteliktedir.</p>
<p class="p2"><b>Doğalcılarda Bireyselleşme</b></p>
<p class="p1">Eskil Çin felsefesinin doğalcılarının bir kolunda çileci bir bireyselleşmeyle karşılaşırız: “Dünya malı başkasının olsundur, benim olsun küçük olsundur…” “Kendi bir günümü başkasının yaşamına değişmem”dir. Bir imparatorluk çöker de yeniden kurulabilir. İnsan canı ise bir imparatorluktan daha tatlıdır. Bu dünyaya bir kez geliyoruzdur. Kaybedilen toprak geri alınabilir, ancak tenden çıkan can geri gelmeyecektir.</p>
<p class="p1">Yine aynı kola göre, insan çok fazla öne çıkmamalıdır. Bir işi iyi yaptığı anlaşılırsa angaryalar hep ona yıkılacaktır. Bu nedenle, bir insan, yeteneklerini kendine saklamalı, şöhret peşinde koşmamalıdır. Böylece hayatının kontrolü daha fazla kendinde olacaktır. Bu düşünce, kullanışlı olduğu için sürekli acı çeken tarçın ağacı benzetmesiyle açıklanır:</p>
<p class="p1">“(&#8230;) odunu hiçbir işe yaramadığı için kesilmekten kurtulan ve bir kimseye rüyada şöyle diyen kutsal meşe ağacı hakkında bir tasvir vardır: ‘Uzun bir süreden beri, faydasız olmayı<span class="Apple-converted-space">  </span>öğreniyordum. Neredeyse yok olacağım birkaç durum vardı, ancak şimdi, benim için en büyük amaç olan faydasız olmada, başarılı oldum. Eğer ben faydalı olsaydım, bu kadar büyük olabilir<span class="Apple-converted-space">  </span>miydim?’ Yine denilir ki, ‘bu dünya, yalnızca faydalının faydasını bilir, ancak faydasızlığın<span class="Apple-converted-space">  </span>faydasızlığını bilmez’ (CT, Bölüm 4). Faydasız olmak, bir kimsenin hayatını korumanın<span class="Apple-converted-space">  </span>yoludur. Hayatını korumada yetenekli olan adam, çok kötülük yapmamalı, ancak, çok iyilik de yapmamalıdır. O, iyi ve kötü arasındaki orta yolu yaşamalıdır. O faydasız olmaya çalışır. Bu, onun için en büyük faydadır.” (s.88)</p>
<p class="p1">Doğalcılar birçok açıdan, bugün şehirlerden kaçıp doğaya, köylere ya da tatil yörelerine yerleşenlerin felsefel öncülleri niteliğindedir. Kaçarlar, fakat böylelikle toplumsal düzenden tümüyle kurtulamayacaklarının da bilincindedirler. Bu düzenin dışında kalmak, onun bir çarkı olmamak, sermaye düzenine uyumsuz bir bireyselleşmeyi gerektirecektir; yine de, kimi gereksinimler şehirlerden ve onun temeli olan sermaye düzeninden karşılanmaya devam edecektir. Bireyleşme, doğalcı felsefede bencillik ile başlayıp elçekmişliğe yönelecektir.</p>
<p class="p2"><b>Meng Usta: İnsan, Özünde İyi Midir Kötü Müdür?</b></p>
<p class="p1">Meng Usta’yla (Mencius, İ.Ö. 372-289) birlikte, Çin felsefesinde insan doğası tartışmaları ortaya çıkar. Hıristiyan felsefesi, insanı doğal günahla ilişkilendirip vaftizi şart koşarken, Çin felsefesinde bu durum tartışmalıdır, farklı görüşler birarada görülür. Olası yanıtlar şunlardır: İnsan, özünde iyidir; kötüdür; ne iyi ne kötüdür; hem iyi hem kötüdür (bu son iki şıkta “koşullara göre değişir” eki gelir) ve hiçbiri (kimi insanlar iyi, kimi insanlar kötüdür.) Aslında bu son şıktan daha fazla şık türetilebilir.</p>
<p class="p1">Örneğin, kimi insanlar ne iyi ne kötüdür; kimi insanlar hem iyi hem kötüdür vb. Yüzyıllar sonra düşünce üretecek olan Karl Marx’a göre ise, ‘insan doğası’ dediğimiz, bir kurgudan ibarettir; çünkü insan doğası diye nitelediğimiz özellikler, içinde bulunduğumuz toplumsal koşullara göre değişir. Bu tartışmanın daha incelmiş bir sürümü ise, “insan, özünde bencil midir yardımlaşmacı mıdır?” biçimindedir ki konu, buradan kaçınılmaz olarak kapitalizme ve sosyalizme bağlanacaktır. Kimi araştırmacılar, insanlardaki ve hayvanlardaki bencil sağkalım eğilimlerine dikkat çekerken, başkaları yardımlaşma davranışlarını anımsatacaktır. Birinciler, gorillerle şempanzelere, savaşlarla cinayetlere işaret ederken, ikinciler, barışsever bir tür olan bonoboları ve “birlikten kuvvet doğar” sözünü doğrulayan toplumsal dayanışma örneklerini öne çıkaracaktır. Bu açıdan, insan doğası kavramsallaştırması, tartışmacılarının niyetlerinden ve beklentilerinden bağımsız olmayacaktır.</p>
<p class="p1">Bu, bir kurguysa, insan doğası diye bir şey yoktur. İnsan doğası, ancak insanların hayvani yönlerine karşılık gelebilir; fakat o da, insanların yücelteceği bir geçmiş değil, kaçmak istedikleri bol kanlı, bol şiddetli bir geçmiş olacaktır. Dolayısıyla, insan doğasına en uygun düzenin falanca olduğu iddiası, insanın doğal düzeninin olumlu olduğunu varsayar ki, daha önce Mo Usta, bize Hobbes’tan yüzyıllarca önce, böyle bir düzenin tam da vahşiliği nedeniyle devletin ortaya çıktığını söylemektedir.</p>
<p class="p1">Buna göre, devletin ortaya çıkmasıyla birlikte insanlık, uygarlaşma serüveninde büyük bir yol kat etmiştir. İlerleyen dönemde ortaya çıkan yasacı düşünce, insanın özünden kötü olduğu varsayımına dayandığı için, yönetim felsefesinin odağına toplumsal kontrolü koyacaktır.</p>
<p class="p1">Bu düşünce aynı zamanda, keskin toplumsal tabakalamaya dayanarak seçkinlere başka, halka başka hukuk uygulayan Kong’culuğa karşı bayrak açıp halka uygulanan, ödül ve cezanın yalın düzeneklerine yaslanan kamu hukukunu seçkinlere de uygulatacak, onların hukuktan muaf olma ayrıcalığını ellerinden alacaktır.</p>
<p class="p1">Başka dönemlerde yaşamış olan Kong’cu düşünürler ise (örneğin Hsün Usta &#8211; Hsün Tzu &#8211; İ.Ö. yk.312-yk.235), insanı insan yapanın kültür olduğunu ileri sürecektir. Buna göre, insan doğası, kültürlenmiş olduğu için iyidir. Her şeyin başı eğitimdir. İnsan doğası, bir taştan heykel yontulması gibi işlenmelidir. İnsan, doğası gereği olarak değil, zekasıyla iyiye (gerçeğe) ulaşacaktır. Fakat herkes iyiye yönelmez. Toplumsal düzeni sağlamak için ahlak gereklidir. Bu düzen ise, bireylerin karşılıklı çıkarı nedeniyle doğmuştur.</p>
<p class="p1">Şöyle der Hsün Usta:</p>
<p class="p1">“İnsanın gücü, bir öküzün gücüne denk değildir; onun koşması, atın koşmasına eşit de­ğildir;<span class="Apple-converted-space">  </span>fakat bir at ve öküz, onun tarafından kullanılabilir. Bu nasıl olur? Bunun, insanların<span class="Apple-converted-space">  </span>toplumsal organizasyonlar teşkil edebilmesi, diğerlerinin bu hususta güçsüz olmaları sebebiyle<span class="Apple-converted-space">  </span>olduğunu söyleyebi­lirim&#8230; Birleştiklerinde insanlar, daha güçlü hale gelirler; daha güçlü olan insanlar kuvvetli hale gelirler; kuvvetli olan insanlar, başka var­lıkların üstesinden gelebilirler” (s.197).</p>
<p class="p1">Daha önce gelen ve iyiliği insan doğasına bağlayan Meng Usta’nın felsefesinde ise insanı insan yapan 4 duygu vardır: Acıma, haya ve nefret, tevazu ve kâr, ve doğru ve yanlış duyguları. Bu duygular tüm insanlarda bulunduğuna göre, insan, özünde iyidir. Ona katılmayan çağdaşı bir düşünür ise, “insan, özünde ne iyi ne kötüdür; o nedenle, ahlaka gereksinim duyarız” diyecektir. Meng Usta, bu durumda, kötülüğü ahlaksızlıkla açıklayamaz, onun yerine, kötü bir ortamın özünde iyi olan insanı kötü yola düşürmesi gibi bir görüşe yönelir. Peki özünde iyi olan insanın kötü yola düşmesi nasıl engellenecektir? Meng Usta, Kong’cudur; toplumdaki hiyerarşi korunursa, insan, özündeki iyilikle hareket edecektir. Diğer bir deyişle, baba, babalığını, çocuk, çocukluğunu, büyük, büyüklüğünü, küçük, küçüklüğünü bilirse, insanlar iyilikle dolup taşacaktır. İnsan, özünde iyi olduğuna göre, herkes bilge olabilecektir. Ayrıca Meng Usta’nın Kong Usta’dan aktarımla, iki tür yönetim biçimi olduğunu ileri sürüşünü not edelim. Bunlar, bugünün terimleriyle ifade edersek, rızaya dayalı yönetim (ki karizmatik liderliğe karşılık gelir) ve zora dayalı yönetimdir (ki otoriter liderliğe karşılık gelir). İlkine bağlılık gönüldenken, ikincisine bağlılık çaresizlikten kaynaklıdır, görüntüdedir.</p>
<p class="p2"><b>Aynı Irmakta Bir Kez Bile Yıkanılmamalıdır</b></p>
<p class="p1">Dünyada çok tanınan Lao Usta’ya (Lao Tzu, d. İ.Ö. 601) geldiğimizde ise, müdahale yanlısı olmayan, ‘serbest piyasa’ yanlısı bir devlet modeliyle karşılaşırız. Klasik iktisatta merkez konum işgal eden kendi kendini dengeye ulaştıran piyasa anlayışının önmüjdecisi Lao Usta’dadır. Ona göre, devlet, topluma ne kadar az karışırsa o kadar iyidir. Yasaklar, insanları tahrik edecek, yasak olanları yapmaya yönlendirecektir. Yasalar ne kadar kısıtlayıcı olursa, bunları çiğneyenler de o kadar fazla olacaktır. Silahlar, güvenliği sağlayacağına daha çok güvensizlik doğuracaktır. İyi bir yönetici, buna göre, halkın beklentilerini düşüren kişidir. Gerçekleştirilemeyecek vaatler, hayalkırıklıklarını harlamaktan başka bir işe yaramayacaktır. Laocu bakış, “su akar yatağını bulur” sözüyle özetlenebilir. Devlet nasılsa akmakta olan suyu ne durdurmaya kalkmalıdır ne de onun daha fazla akmasını sağlamaya… “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler…” sözünün öncülüdür bu… Herakleitos’la Lao Usta’nın karşılaşmasında belki de şöyle bir eşkonuşma duyulacaktı:</p>
<p class="p1">&#8211; Aynı ırmakta iki kez yıkanılmaz.</p>
<p class="p1">&#8211; Bir kez de yıkanılmaz, yıkanılmıyor olmalıdır. Doğal akışa karışmamalıyız.</p>
<p class="p1">Lao Usta’nın sonraki izleyicileri, yönetme yerine yönetmemeyi önerecek, birbirinden tümüyle farklı özellikleri olan insanlara aynı yasaların uygulanmasına, doğal olana aykırı olduğu gerekçesiyle itiraz edecektir. Bu anlayışa göre, devlet, toplum için bir destek değil köstektir. Bu görüşü, yüzyıllar sonra özgürlükçü ve anarşizan felsefelerde gözlemliyor olacağız. Ölüme bakışlarında ise, Kübler-Ross’un ünlü yas modelinden çok önce, kabullenme vardır. Nasılsa topraktan gelip toprağa gideceğizdir.</p>
<p class="p1">Doğal bir süreçle varolup yine doğal bir süreçle son nefeslerimizi veririz. Bu felsefe, insanın kendisiyle de doğayla da barışık olması ilkesine dayanır. Doğadan ne gelirse kabul edilir. Tevekkül düşüncesinin kökleri, Lao Usta’ya kadar geriye gider. Mo Usta’nın izleyicileri ise, bize daha sonra hem klasik ekonominin hem de faydacılığın temelini oluşturacak olan zararın azıyla yararın çoğunun muhasebesini birlikte yapma anlayışını armağan edecektir. Onlar, bütün erdemleri faydalılık üstünden inşa edecektir. Kuşkusuz, bu, daha önce andığımız üzere faydasızlığı salık veren doğalcı felsefeyle taban tabana zıt bir niteliktedir.</p>
<p class="p2"><b>Eskil Çin Felsefesi ve İklim Değişikliği</b></p>
<p class="p1">İlerleyen dönemde, doğalcılardan evrilen bir yaklaşım, olağandışı doğa olaylarını hükümdarın doğaya uyumsuz olan davranışları ile açıklar. Doğa bir özne olarak, insanlara yapılması gerekenleri dikte eder. Hükümdar başta olmak üzere insanlar doğru davranışlar sergilerlerse ne fırtına olacaktır ne deprem… Ama ah şu hükümdarlar bir türlü bilgelerin sözünü tümüyle dinlemezler… Doğa, tümüyle belirlenimci değildir. Bu, etkileşimli bir modeldir. Bu düşüncenin, altyapısında, yağmur duası ve depremi inançsızlığa bağlayan batıl inanç (ki bu, İran’da bile doğru bulunmuyor) ile benzeştiği anlaşılır. Ancak, konuyu küresel iklim değişikliği bağlamında ele aldığımız zaman, bu düşüncenin çağdaş ve bilimsel sürümleriyle karşılaşırız: Doğa, bir öznedir. Hatta dünyanın bir bütün olarak canlı olduğunu (buna ‘Gaya Denencesi’ deniyor) ileri süren araştırmacılar bile bulunuyor. Bir özne olarak doğa, dünya hakimi olduğu biçimindeki kibriyle hareket eden insan soyuyla özellikle kapitalizm döneminde bitimsiz bir kavgaya tutuşmuştur. ‘İnsanların doğaya uyumsuz davranışları’ gibi bir kavramsallaştırma, bugün fazlasıyla geçerlidir, fakat içeriği değişmiştir.</p>
<p class="p1">Örneğin, yağmur duasına çıkmak yerine, fosil yakıtları azaltmak ya da belli bir bölgedeki kirli endüstrileri kapatmak ya da en azından yeşillendirmek, iklimsel bir ferahlamaya yol açacaktır. Öte yandan, eskil Çin’de bu özne olarak doğa inanışı, hükümdarın meşruluğuyla ilişkilendirilecek, aşırı doğa olayları, göksel hoşnutsuzluğa ve meşru olmamaya bir gösterge sayılacak, bunun siyasal sonuçları olacaktır. Göksel desteği alamadığı büyük bir kıtlık ya da su taşkını ile ‘gösterilmiş’ olan bir imparatorun kendine saygısı bile kalmayacaktır. Kendine saygısı olmayana elbette halk hiç saygı göstermez. Olağandışı doğa olayları dönemleri, genellikle Çin tarihinde iktidar değişimiyle ya da en azından iktidar değişimi girişimleriyle sonuçlanır. Bunların bir payandası bu doğa felsefesi ise, diğeri doğal afetin açlık, nüfus kaybı, büyük ölçekli göçler, yoksulluk vb. gibi toplumsal ve ekonomik doğurguları olacaktır. Bugün büyük ülkelerin ve şirketlerin liderleri ve onların hedef kitleleri, siyasal, ekonomik ve toplumsal güçlerin meşruiyetlerini doğadan aldıklarını düşünselerdi, belki de bugün iklim kriziyle boğuşmuyor olurduk.</p>
<p class="p1">Aynı doğalcı akıma göre, kehanet, doğanın matematiğini çözmekten ibarettir. Bu, aklımıza, gizemli bir matematik tarikatı kurmuş olduğu ileri sürülen hipotenüsçü Pisagor’u, Ömer Hayyam’ı ve İbranice ve Arapça’da ortak olan ebced hesaplarını akla getirir. Doğanın matematiğini çözme düşü, insanlık tarihinin ilerleyen dönemlerinde fiziğin de gökbilimlerinin de doğuşuna kaynaklık edecektir. Kimi düşünürler, buna göksel bir anlam biçerken, diğerleri daha bilimsel bir yol izleyip bugünlere gelmemizi sağlayacaktır.</p>
<p class="p2"><b>Çin’de Merkezi Sınav Düzenine Geçiliyor</b></p>
<p class="p1">Eskil Çin’in felsefesinin daha çok (sırasıyla) toplum, siyaset, doğa ve evren, hukuk, mantık ve dil ağırlıklı olduğunu görürüz. Bu bağlamda temel konulardan biri, ülkeyi yönetmeye kimin layık olduğu olacaktır. Kayırmacılıktan çok çekenler, sonunda liyakat üstüne fikir yürütmeye başlarlar. Böylelikle, yaklaşık 2 bin yıl önce Çin’e merkezi sınav düzeni gelir. Bu düzenle birlikte, ülkeyi yönetme hakkı, soylulara, seçkinlere, ayrıcalıklılara, varlıklılara vb. değil, düşünsel düzeyiyle hak edenlere bahşedilir. Uygun adaylar ise, Kong Usta’nın temellerini attığı bilge kral modelini örnek alacaktır. Ülkeyi yönetenler, en eğitimliler olmalıdır. Öyle bir eğitim düzeni kurulmalıdır ki yöneticiler en yetkin kişiler olsun.</p>
<p class="p1">Bu anlayış, uzun süre kabul görmekle birlikte, eğitimin içeriğinin yüzyıllar içinde güncelliğini yitirmesi, Çin’in kendisini yenilemesinin önündeki en büyük engellerden biri olacaktı. Sınav, liyakatı esas alırken, bir yandan da bir mandarin sınıfı yaratacak, bu da halk ile saray arasındaki ayrımı keskinleştirecekti. Böylelikle, çok zeki, ancak ülke gerçeklerinden uzak bir ‘ilmiye’ sınıfı doğmuş olacaktı. Bunun sonuçları ise, daha fazla iç karışıklık ve ayaklanma olarak geri dönecekti. Sınav, herkese eşit hak tanıyordu; böylelikle, her kesimden insanın mandarin olma olasılığı vardı; ancak, bir noktadan sonra, herkesin dersane ya da özel ders parası ödeyememesi örneğinde olduğu gibi, yapısal eşitsizlikler ortaya çıkacaktı. Bu da, ünlü Needham Sorusu’nu yanıtlamak yolunda bize ipuçları veriyor. Needham Sorusu, Avrupa’dan çok önce, barut, kağıt, pusula ve matbaa gibi çeşitli buluşlar gerçekleştirmiş olan Çin’in neden Avrupalı sömürgecilerden geri kaldığı biçimindeydi. Bunun yanıtı, felsefede, eğitimde, yönetim biçiminde vb. aranmalıdır. Yenilikçilerle gelenekçiler tarihsel olarak çatışma halindedir. Dahası, birincilerin yenilikten, ikincilerinse gelenekten ne anladığı ve tam tersi, bu çatışmanın en az kendisi kadar önemlidir.</p>
<p class="p2"><b>Sonuç: Gerçekten Evrensel Bir Felsefe Ve Felsefe Tarihi İçin</b></p>
<p class="p1">Bu çalışmada, Çin tarihinden birtakım örnekler vererek, Batı Avrupa felsefesinin üstün, tek, ayrıksı ve hatta evrensel olduğu türünden varsayımları sorgulamaya açmayı amaçladık. Evrensellik, Avrupa’nın/Kuzey Atlantik’in tekelinde olmamalıdır. Çin’in ve genel olarak Asya’nın yükselişiyle, Kuzey Atlantik merkezli felsefeler, tarihler ve bilgi üretimleri daha da tartışmalı duruma düşecektir. Bu çalışma, bu sürece yönelik bir destek olarak değerlendirilebilir.</p>
<p class="p3"><b>Kaynakça<br />
</b>Yu-Lan, F. (2009/1948/1934). Çin Felsefesi Tarihi (çev. Fuat Aydın). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/otekilerin-felsefe-tarihi-eskil-cin-dusuncesi-ustune/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Çin-Rusya İlişkileri</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/cin-rusya-iliskileri/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/cin-rusya-iliskileri/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Yörünge Haber]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 28 Aug 2019 09:19:43 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[Dış Politika]]></category>
		<category><![CDATA[Dünya]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<category><![CDATA[Rusya]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://www.yorungedergi.com/?p=12277</guid>

					<description><![CDATA[Çin ve Rusya 1960’ların başında yaşanan Çin-Sovyet Ayrılığı’ndan (Sino-Soviet Split) sonra özellikle de son yıllarda yakın ilişkiler kurmaya başlamıştır. Ağırlıklı olarak siyasi ve ekonomik boyutlarda yaşanan bu yakınlaşma diğer birçok alanda da gerçekleşmektedir; enerji, silah üretimi, ulusal para biriminde ticaret ile altyapı hizmetlerini destekleyen stratejik taşımacılık projeleri bunlara örnektir. Çin-Rusya yakınlaşmasını Batı politikaları ve faaliyetleri beslemiştir denilebilir. Örneğin Rusya açısından, Ukrayna sorunuyla daha da ağırlaştırılan yaptırımlar, görüş ayrılıkları ve bunların neticesi olarak ortaya çıkan belirsiz ekonomik öngörülemezdik yakınlaşmanın başlıca sebeplerindendir. Diğer taraftan Çin’in politikaları İpek Yolu projesiyle Avrupalı pazarlarda ticareti geliştirme amacı taşımaktadır. Tek Kuşak Tek Yol (One Belt One Road-OBOR ) projesi ise buna alternatif ya da tamamlayıcı olarak geliştirilmiştir. Rusya ise dostane yatırım yapılarını geliştirirken, daha doğuya, Çin ile sınırdaş olduğu Rusya Uzak Doğusu’na yönelmektedir. Çin aynı zamanda batısına yönelip Orta Asya ülkeleriyle güçlü anlaşmalar yaparak bu ülkelere oldukça maliyetli altyapı ve lojistik yatırımlar yapmaktadır. YAKINLAŞMANIN İZLERİ: 2017 yılı Temmuz ayında, iki ülkenin deniz kuvvetleri Baltık Denizinde ilk kez ortak yürüttükleri bir tatbikat gerçekleştirmiş, Eylül 2018’de ise Çin, Rusya’nın yıllık Vostok askeri harekâtına katılarak başka bir ilki gerçekleştirmiştir. Bunun yanı sıra Rusya Çin’e Türkiye’nin de satın aldığı S-400 hava sistemi ve 24 adet SU-35 savaş uçağı da dâhil &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div>
<div>Çin ve Rusya 1960’ların başında yaşanan Çin-Sovyet Ayrılığı’ndan (Sino-Soviet Split) sonra özellikle de son yıllarda yakın ilişkiler kurmaya başlamıştır. Ağırlıklı olarak siyasi ve ekonomik boyutlarda yaşanan bu yakınlaşma diğer birçok alanda da gerçekleşmektedir; enerji, silah üretimi, ulusal para biriminde ticaret ile altyapı hizmetlerini destekleyen stratejik taşımacılık projeleri bunlara örnektir.</p>
<p>Çin-Rusya yakınlaşmasını Batı politikaları ve faaliyetleri beslemiştir denilebilir. Örneğin Rusya açısından, Ukrayna sorunuyla daha da ağırlaştırılan yaptırımlar, görüş ayrılıkları ve bunların neticesi olarak ortaya çıkan belirsiz ekonomik öngörülemezdik yakınlaşmanın başlıca sebeplerindendir.</p>
<p>Diğer taraftan Çin’in politikaları İpek Yolu projesiyle Avrupalı pazarlarda ticareti geliştirme amacı taşımaktadır. Tek Kuşak Tek Yol (One Belt One Road-OBOR ) projesi ise buna alternatif ya da tamamlayıcı olarak geliştirilmiştir. Rusya ise dostane yatırım yapılarını geliştirirken, daha doğuya, Çin ile sınırdaş olduğu Rusya Uzak Doğusu’na yönelmektedir. Çin aynı zamanda batısına yönelip Orta Asya ülkeleriyle güçlü anlaşmalar yaparak bu ülkelere oldukça maliyetli altyapı ve lojistik yatırımlar yapmaktadır.</p>
<p><strong>YAKINLAŞMANIN İZLERİ:</strong></p>
<p>2017 yılı Temmuz ayında, iki ülkenin deniz kuvvetleri Baltık Denizinde ilk kez ortak yürüttükleri bir tatbikat gerçekleştirmiş, Eylül 2018’de ise Çin, Rusya’nın yıllık Vostok askeri harekâtına katılarak başka bir ilki gerçekleştirmiştir.</p>
<p>Bunun yanı sıra Rusya Çin’e Türkiye’nin de satın aldığı S-400 hava sistemi ve 24 adet SU-35 savaş uçağı da dâhil olmak üzere gelişmiş askeri ekipman satmıştır.</p>
<p>Çin hükümeti verilerine göre, 2016 yılındaki 69,6 milyar dolarlık ikili ticaretin 2017’de 84,2 milyar dolara ve geçtiğimiz yıl 107,1 milyar dolara yükselerek, ilk kez 100 milyar doları aşmıştır.</p>
<p>2016 yılında Rusya, Suudi Arabistan’ın yerini alarak, Çin’in en büyük ham petrol satıcısı hâline gelmiş ve bu yıl itibariyle başlayacak olan Çin’e Sibirya’nın Gücü boru hattı (Power of Siberia gas pipeline) yoluyla yıllık 1,3 milyar fit küp  (1m³= 35.31467ft³) gaz satışı yapacağı otuz yıllık bir sözleşme imzalamışlardır.</p>
<p>Son olarak, Çin başkanı Xi Jinping göreve geldiğinden beri Moskova’yı diğer başkentleri ziyaret ettiğinden daha fazla ziyaret etmiş, ayrıca 2018 Haziran’ında Xi “<em>Benim en iyi, en samimi arkadaşım</em>” diye hitap ederek, Putin’e Çin’in ilk dostluk madalyasını vermiştir.</p>
<p><strong>ABD’NİN ENDİŞELERİ:</strong></p>
<p>Amerikalı analistler beklenildiği gibi, bu Sino-Rus ilişkisinin karmaşık hızı hakkında giderek endişe duymaya başlamışlardır. 2016 Aralık ayında Oslo’da düzenlenen Nobel Barış Ödülü Toplantısında, eski Amerika Ulusal Güvenlik Danışmanı Zbigniew Brzezinski yaptığı konuşmasında; Amerika’nın Çin ve Rusya’nın kendi iç, siyasi ve ideolojik birlik gibi hususlarda ve Birleşik Devletlerin politikalarını olumsuz yönde etkileyecek stratejik ittifakları konusunda dikkatli olması gerektiğini söylemiş, bu ittifakın büyük bir tehlike olduğunu da ayrıca dile getirmiştir. Hiçbir şeyin Amerika’nın ulusal çıkarları için bundan daha tehlikeli olmadığının da altını çizerek konuşmasını noktalamıştır.</p>
<p>Brzezinski’nin uyarısı belki de önemsenmiş, Beijing ve Moskova arasındaki bağların güçlenmesi karşısında, Beyaz Saray’ın Ulusal Güvenlik Stratejisi ve Pentagon’un Ulusal Savunma Stratejisi Çin’i ve Rusya’yı benzer stratejik zorluklarla tehdit etme şeklinde belirlenmiştir.</p>
<p>Örneğin, Ulusal Güvenlik Stratejisi<strong><sup>[1]</sup></strong> iki ülkenin “<em>Amerika’nın gücünü, etkisini ve çıkarlarını zora sokmaya çalışarak, Amerika’nın güvenlik ve refahını yıpratma girişiminde bulunduklarını ve ekonomilerini daha az serbest ve daha az adil hâle getirip, ordularını büyüttüklerini ve bilgiyi kontrol ederek, kendi toplumlarını baskı yoluyla üzerlerindeki etkilerini genişlettiklerini</em> ” iddia etmektedir.</p>
<p>Ulusal Savunma Stratejisi’nde ise “<em>Birleşik Devletlerin asıl sorunu uzun dönemde revizyonist güçler tarafından… refah ve güvenliğine yönelik stratejik yarışın tekrar meydana çıkma sorunudur. Rusya ve Çin &#8211; diğer ulusların ekonomik, diplomatik ve güvenlik kararları- üzerinde veto yetkisi kazanarak dünyayı kendi otoriter modellerine göre şekillendirmek istediği gayet açıktır.</em>” şeklinde iddialar öne sürmektedirler.</p>
<p>İki ülkenin ABD ile rekabet içerisinde olduğu kesin olmakla birlikte her ikisi de bu yarışı birbirlerinden farklı yollarla sürdürmektedirler. 2019 Ocak sonunda Amerika Birleşik Devletleri Senatosu İstihbarat Seçilmiş Komitesi’nde<strong><sup>[2]</sup></strong> Dan Coats‘un iki ülkeden doğan sorunların farklı olduğunu açıklayan konuşması konunun altını çizmesi bakımından dikkate değer niteliktedir.</p>
<p>Coats konuşmasında “<em>Çin’in sistematik ve uzun vadeli &#8230;  bizim üstün küresel yeteneklerimize denk ya da bizden daha üstün hâle gelebilme çabaları hakkında endişe duymak zorundayken, Rusya’nın yanlış yönlendirme ve şaşırtmayla istikrarımızı bozma ve dünyadaki itibarımızı sarsma gibi amaçlarından endişe duymalıyız.</em>” demiştir.</p>
<p>Çin-Rus ilişkileri askeri, ekonomik ve siyasi boyutlarda gelişse de hâlâ ortak anlaşmazlıklara karşı sorunlarını hızlı bir şekilde çözebilme yetenekleri gelişmemiştir. Beijing ve Moskova, özellikle Amerikan dolarının küresel finansal pazarlardaki merkezi konumunu ve yine Amerika’nın bu iki ülkeyi soğuk savaş sonrası dünya düzeninin tasarımına neredeyse hiç dâhil etmeyişini uzun zamandan beri eleştirmektedir.</p>
<p>Bununla birlikte ortak Sino-Rusya dünya düzeni konseptinin ne şekilde olacağını tanımlamak herhalde çok daha zor olurdu;  aslında her ikisi de çok kutuplu sisteme ihtiyacın olduğunu kabul etse de diğer birkaç ülke gibi farklı istekler dile getirmektedirler. Bu ülkelerden birkaçına Amerika’nın uzun zamandır süregelen Avrupa ve Asya’daki ittifakları da dâhildir.</p>
<p>Adrea Kendall-Taylor ve David Shulman’ın da Ekim 2018’de ileri sürdüğü gibi <em>“Çin ve Rusya kendi sorunları üzerinden ‘sinerjik’ bir şekilde hareket ederken ‘farklı ve anlaşılan plansız’ oluşları da aşikârdır.”</em></p>
<p><strong>ÇİN-RUSYA KARŞILAŞTIRMASI:</strong></p>
<p>Çin ve Rusya arasındaki ekonomik uçurum oldukça hızlı bir şekilde artmaktadır. Dünya Bankası’na göre Çin’in 1992 yılındaki nominal gayri safi yurtiçi hasılası Rusya’nınkinden kısmen daha azdır. (427 milyar Dolar’a karşılık 460 milyar Dolar) Sadece çeyrek yüzyıl sonra, 2017’de bu rakamlar yaklaşık 8 katına çıkmıştır. ( 12,2 trilyon Dolar’a karşılık 1,6 trilyon Dolar)</p>
<p>Ekonomik büyüme hızı yavaşlamasına rağmen, Çin’in büyüme oranı Moskova’nın dört katı üzerinde olmayı sürdürmektedir. Bu açık güç kapasiteleri arasında dengesizliğin olduğunu kesinleştirirken, küresel hırslarını yerine getirme yetenekleri arasındaki farkı da hızla artırıyor.</p>
<p>Aşağıdaki tablo incelenerek Çin ve Rusya’nın nüfus, GSYİH (Satın Alma Gücü Paritesi), işgücü, işsizlik, ithalat, ihracat, petrol üretimi, petrol tüketimi açısından karşılaştırılması yapılabilir.
</p></div>
<table border="1" width="600" cellspacing="0" cellpadding="0">
<tbody>
<tr>
<td></td>
<td><strong>Rusya</strong></td>
<td><strong>Çin</strong></td>
</tr>
<tr>
<td><strong>Nüfus</strong></td>
<td>   144.478.050 milyon</td>
<td>   1,393 milyar</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>GSYİH                               (Satın Alma Gücü Paritesi)</strong></td>
<td>   3.986 trilyon (＄)</td>
<td>   25.362 trilyon (＄)</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>İşgücü</strong></td>
<td>   73,613,697 milyon</td>
<td>   788,440,346 milyon</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>İşsizlik Oranı (%)</strong></td>
<td>   5.21</td>
<td>   3.9</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>İthalat (</strong><strong>＄</strong><strong>)</strong></td>
<td>   344.263 milyar</td>
<td>   2.549 trilyon</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>İhracat (</strong><strong>＄</strong><strong>)</strong></td>
<td>   509.551 milyar</td>
<td>   2.656 trilyon</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>Petrol Tüketimi (varil/gün)</strong></td>
<td>   3,228.375</td>
<td>   13,524.977</td>
</tr>
<tr>
<td><strong>Petrol Üretimi (varil/gün)</strong></td>
<td>   10,527.370</td>
<td>   3,781.022</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<div>
<em>  (Kaynak: OEC, WORLD BANK, IEA)</em></p>
<p>Kuşak Yolu girişimindeki gelişmelerde görüldüğü gibi, Çin küresel ticari kapsama alanını arttırabilme kapasitesine sahiptir ve Avrasya’da Çin merkezli (Sinosentrik)  ticaret ve yatırım bölgeleri kurmayı hayal etmektedir.</p>
<p>“Çin’de Üretilmiştir 2025” ile Beijing artık birinci sınıf teknolojilerin taklitçisi olmanın değil, bu teknolojilerin bizzat mucidi olma isteğini Huawei gibi iddialı ve gittikçe büyüyen firmalarıyla kanıtlamaktadır.</p>
<p>Buna karşılık Rusya’nın bu seviyeye erişebilmesi için yeterli ekonomik kaynaklarının olmadığı herkesçe bilinen bir olgudur. Yine de Rusya, yetersiz nüfus görünümü, düşen petrol fiyatları, Ukrayna istilası ve Kırım’ı ilhakından sonra yıllardır uğradığı yaptırımlara rağmen 2018’de dünya ekonomisi sıralamasında 12. sıraya yerleşmiştir.</p>
<p>Moskova gelişen ekonomiler arasında Batı Avrupa ve Asya-Pasifik arasında aracı olmayı ümit ettiyse de şimdilerde Ermenistan, Beyaz Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Rusya‘yı kapsayan Avrasya Ekonomik Birliği gibi bölgelerde genişlemeyi amaçlayarak daha mütevazı bölgelere odaklanmıştır.</p>
<p><strong>DEĞERLENDİRME:</strong></p>
<p>Rusya, Çin’in onuncu en büyük ticaret ortağı iken, Çin, Rusya’nın ilk sıradaki en büyük ticaret ortağıdır. Rusya Çin’e daha çok enerji ürünleri ve ham madde ihraç ederken, Çin Rusya’ya ekipman, makine ve tüketim malları ihraç etmektedir. Aralarındaki stratejik projelerine havayolu şirketi kurulması, enerji ve altyapı projeleri de dâhildir. Ekonomik işbirliği, savunma ile birlikte stratejik ittifak çerçevesinde gelişmiş; ortak askeri tatbikatlar, silah ticareti ve Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü, Şanghay İşbirliği Örgütü ( Hindistan ve Pakistan son zamanlarda üye olmuştur) ve Ortak ASEAN Topluluğu’nun geniş kapsamlı planları ittifakı pekiştirir nitelikler hâline gelmiştir. Ekonomik-siyasi rekabet ve kontrolü kaybetme korkusuna rağmen (Özellikle Avrasya’da), iş birliği ve müzakereler iki ülke tarafından yavaş ve güçlükle de olsa devam etmektedir. Gelecekte bu yakınlaşmanın boyutunun ne derece olacağını tahmin etmek zor olsa da şimdiye dek atılmış adımların ve gerçekleştirilen ortak projelerin gelecekte hangi ülkeleri ekonomik, politik ya da kültürel yönden etkileyeceğini tahmin etmek mümkündür. Amerika gibi hegemon bir gücün bu yakınlaşmaya tepkisi gayet açıktır. Nitekim gücünü paylaşmak istemediği, Trump yönetiminin Çin’e açtığı ticaret savaşından anlaşılmaktadır. Gücünü kaybeden ya da böyle bir tehlikeyi hisseden devletlerin irrasyonel davranmaya başlaması tarihin bize öğrettiği belki de en büyük derslerden biridir. Bölgesel ve hemen ardından küresel bir güç olma hayali tüm devletlerin maalesef her ne pahasına olursa olsun vazgeçemediği kritik bir zaaftır. Sanıyoruz ki çok-kutuplu sistemin sancıları önümüzdeki yıllarda güç savaşı içindeki bu devletler arasında devam edecektir.</p>
</div>
</div>
<div><br clear="all" /><strong>REFERANSLAR:</strong>
</div>
<ul>
<li>https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Russia-EU_%E2%80%93_international_trade_in_goods_statistics</li>
</ul>
<ul>
<li>https://www.dni.gov/files/documents/Newsroom/Testimonies/2019-01-29-ATA-Opening-Statement_Final.pdf</li>
</ul>
<ul>
<li>https://oec.world/en/profile/country/rus/</li>
</ul>
<ul>
<li>https://oec.world/en/profile/country/chn/</li>
</ul>
<ul>
<li>https://data.worldbank.org/country/china</li>
</ul>
<ul>
<li>http://english.customs.gov.cn/Statics/a35889bb-1336-4a3d-a1af-55156eed4d3a.html</li>
</ul>
<ul>
<li>https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2017/12/NSS-Final-12-18-2017-0905.pdf</li>
</ul>
<ul>
<li>https://www.foreignaffairs.com/articles/china/2018-10-02/how-russia-and-china-undermine-democracy</li>
</ul>
<ul>
<li>https://www.iea.org/</li>
</ul>
<ul>
<li>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1879366517300052#bbib0070</li>
</ul>
<div>
<p>Ümmügülsüm ÇAVUŞ/tasam.org</p></div>
<div></div>
<div>
<div></div>
<hr align="left" size="1" width="33%" />
<div id="ftn1"><sup>[1]</sup>  Ulusal Güvenlik Stratejisi, Birleşik Devletler hükümetinin Kongre için yürütme organı tarafından periyodik olarak hazırlanan bir belgedir. Amerika Birleşik Devletleri&#8217;nin başlıca ulusal güvenlik kaygılarını ve yönetimin onlarla nasıl başa çıkmayı planladığını özetlemektedir.</div>
<div id="ftn2"><sup>[2]</sup> Amerika Birleşik Devletleri Senatosu İstihbarat Seçilmiş Komitesi, Amerika Birleşik Devletleri federal hükûmetine bağlı Amerika Birleşik Devletleri İstihbarat Topluluğunu denetleme amacı güden ve Amerika Birleşik Devletleri Senatosu üyelerinden oluşan komite.</div>
</div>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/cin-rusya-iliskileri/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Çin, ABD (ile) Arasındaki Köprüleri Atarsa</title>
		<link>https://www.yorungedergi.com/cin-abd-ile-arasindaki-kopruleri-atarsa/</link>
					<comments>https://www.yorungedergi.com/cin-abd-ile-arasindaki-kopruleri-atarsa/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Yörünge Haber]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 27 Aug 2019 08:02:46 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Analiz]]></category>
		<category><![CDATA[Dış Politika]]></category>
		<category><![CDATA[Dünya]]></category>
		<category><![CDATA[Politika]]></category>
		<category><![CDATA[ABD]]></category>
		<category><![CDATA[Çin]]></category>
		<guid isPermaLink="false">http://www.yorungedergi.com/?p=12253</guid>

					<description><![CDATA[1970’li yılların ping pong maçları ile yumuşayan Çin-ABD ilişkilerinde hep karşılıklı bir kuşku vardı. Çin kendini, etrafını kuşatan denizin mutlak sahibi olarak görüyor, Tayvan, Singapur, Macau ve Hong Kong üzerinde hak iddia ediyordu. SSCB, Doğu Avrupa ve Çin’in temsil ettiği komünizme karşı, dünyanın kefili ABD idi. Ama ne zaman ki 1989 sonrasında kollektivist bir sistemle yönetilen ülkelerin kimi apansız, kimi tedricen kapitalizmin engin denizine doğru yelken açmaya başladı, tek kutuplu hâle gelen dünyada dümen kısa bir süre ABD’nin elinde kaldı. Temkinli Çin, tedricen dünyaya açılmayı planlamış, sistemini bir “piyasa Leninizm”i olarak tanımlamıştı. Önce kurumsal bir uyum sürecine ihtiyaç duydu. Bu nedenle Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) başvurdu. Yüksek teknoloji donanımlı askeri malzeme satıcısı ABD, Çin’in insan hakları ihlallerine atıfta bulunarak, uyanmaya hazırlanan deve, Sarı Deniz’den Güney Çin Denizi’ne dümen kırarken, Tayvan Boğazı’nda fazla oyalanmama konusunda uyararak, koşullu olarak 11 Aralık 2001’de üye statüsünü verdi. Artık Çin, dünya ticaret sahnesinde bir başka “en fazla kayırılan ülke”(Most Favored Nation) olmuştu. Devin Ayak Sesleri Ama uyanan dev karada, havada ve denizde dev adımlarla ilerlemeye ve dünya ticaretine entegre olmaktan öte hükmetmeye başlamıştı. Kuzeyde,  21,19618 milyon metrelik seddini ve Sarı Deniz’in çalkantılı sularını yollar, limanlar ve demir ağlarla aşarak (OBOR) dünyayı kucakladı. Ucuz Çin malları, dünya pazarlarına girdikçe yer &#8230;]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>1970’li yılların ping pong maçları ile yumuşayan Çin-ABD ilişkilerinde hep karşılıklı bir kuşku vardı. Çin kendini, etrafını kuşatan denizin mutlak sahibi olarak görüyor, Tayvan, Singapur, Macau ve Hong Kong üzerinde hak iddia ediyordu. SSCB, Doğu Avrupa ve Çin’in temsil ettiği komünizme karşı, dünyanın kefili ABD idi. Ama ne zaman ki 1989 sonrasında kollektivist bir sistemle yönetilen ülkelerin kimi apansız, kimi tedricen kapitalizmin engin denizine doğru yelken açmaya başladı, tek kutuplu hâle gelen dünyada dümen kısa bir süre ABD’nin elinde kaldı. Temkinli Çin, tedricen dünyaya açılmayı planlamış, sistemini bir “piyasa Leninizm”i olarak tanımlamıştı. Önce kurumsal bir uyum sürecine ihtiyaç duydu. Bu nedenle Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) başvurdu. Yüksek teknoloji donanımlı askeri malzeme satıcısı ABD, Çin’in insan hakları ihlallerine atıfta bulunarak, uyanmaya hazırlanan deve, Sarı Deniz’den Güney Çin Denizi’ne dümen kırarken, Tayvan Boğazı’nda fazla oyalanmama konusunda uyararak, koşullu olarak 11 Aralık 2001’de üye statüsünü verdi. Artık Çin, dünya ticaret sahnesinde bir başka <strong>“en fazla kayırılan ülke”(Most Favored Nation)</strong> olmuştu.</p>
<p><strong>Devin Ayak Sesleri</strong></p>
<p>Ama uyanan dev karada, havada ve denizde dev adımlarla ilerlemeye ve dünya ticaretine entegre olmaktan öte hükmetmeye başlamıştı. Kuzeyde,  21,19618 milyon metrelik seddini ve Sarı Deniz’in çalkantılı sularını yollar, limanlar ve demir ağlarla aşarak (OBOR) dünyayı kucakladı. Ucuz Çin malları, dünya pazarlarına girdikçe yer yerinden oynadı. DTÖ nezdinde sadece 2001-2008 yılları arasında yapılan anti damping itirazlarının, % 22’si Çin ihraç ürünleri üzerine olunca, örgüt yeni yeni kurallar vaaz etmeye başladı. Önceleri kalite fukarası olan Çin ürünleri, on yıl içinde batı benzerlerini aratmamaya başlayınca bir gürültü de bundan koptu.<br />
Çin 2007-2010 yılları arasında dünyanın ticaret lokomotifi hâline gelmişti. Lokomotifin çektiği Çin tren katarları, günümüzde sadece Asya’da 16 ülkeye uğramakla kalmıyor, aynı zamanda Avrupa, Afrika ve Orta Doğu’daki ülkeler de dahil, tam 152 ülkeye tentaküllerini uzatıyor. Çin ulaştırma ağı, 2025 yılında değeri 2.5 trilyon dolar’a ulaşacak bir ticaret atılımı anlamına geliyor. Çin satıyor, Çin alıyor. Durgunluk tehdidindeki dünyaya derin bir nefes taahhüdü bu. Ama şimdi ABD buna bir hayli içerliyor.</p>
<p><strong>İkili İlişkiler, Çok Taraflı Ticarete Karşı Bir Sabotaj  </strong></p>
<p>Evet işin aslı böyle görülüyor. Çok taraflı ilişkilere tahammülü olmayan Trump, herhangi bir ekonomik milliyetçilik temeline dayanmaksızın, merkantilistik bir ticaret düzeni istiyor. Bizzat ABD’nin çabaları ile yirmi yılda yerine oturan dünya ticaret sisteminin de ocağına incir ağacı dikiyor. DTÖ’ye delege atamayarak, bu örgütün rolünü küçümsüyor. Kurumun rolünü asgari düzeye indirerek, teşvik ettiği serbest ticareti, ticarî tarifeleri yükselterek “adil ticaret”e dönüştürmek iddiasında. Şu anda hedefinde öncelikle büyük ticaret açığı verdiği ülkeler var. Çin bunların başında. Halen Çin-ABD ticaretinin neredeyse tamamı, Trump’ın başlattığı furya ile ticari tarife bürokrasisinin gümrük çarkarına tabi. Misilleme yapan Çin, en son, ABD’den yapmakta olduğu tarım ürünler ithalatını, başta Brezilya olmak üzere başka ülkelere kaydırmış durumda.</p>
<p>Yapılan anlaşmalar mı? Kimin umurunda? Ama mağdur olan Amerikan çiftçisinden nasıl oy alacağını Trump düşünsün. Ticaret savaşlarını Çin tahrik etmiş olabilir. Ama o başlatmadı. Üstelik Trump’ın iddia ettiği gibi para manüpülasyonu da yapmadı. Çin Yuan’ını değerlendirecek kadar ticaret fazlası da yok artık. Üstelik ABD doları dünya piyasalarında değer kaybettikçe, Yuan zaten görece olarak değer kazanıyor. Ulaşılan yol kavşağında, hem ticaret savaşları, hem de Hürmüz boğazı tedirginliği ve İran yaptırımları gibi nedenlerle daralan bir dünya ticareti ve temposu azalan bir küresel büyüme var. İşte bu noktada ABD ile köprüleri atmaya hazırlanan Çin, Sarı Deniz’de volta atan ABD filo gemilerine değil, Avrupa, Asya, Afrika ve Orta Doğu’ya daha fazla nasıl nüfuz edeceğinin derdinde.</p>
<p><strong>Ona Yaptırım, Buna Vergi. Trump’lı Bir Dünya İle Nereye kadar?  </strong></p>
<p>Çin’e ve başka ülke ve ürünlere uyguladığı tarife artışları ile Trump ABD hazinesine bir miktar vergi geliri artışı sağlayabilir. İthalatçının, vergi oranında ve üzerinde yaptığı fiyat zamları ile hâlâ istenenin altında kalan enflasyon oranına, biraz itici güç olabilir. Ama Çin mallarına uygulamakta olduğu ticarî tarifeler, ABD’de yurt içi üretimi teşvik etme konusunda yeterli olamaz. Amerikan tüketicisinin ilgisini yerli ürünlere veya rakip ithal ürünlere çevirme etkisi ise Trump’ın <strong>“attığı taşın, ürküttüğü kurbağaya değmediğinin”</strong> bir göstergesi.  Zaten psikolojik savaş ve yükselen tarifeler dışında iki ülke arasında görüşmelerin sürmesinin temel nedeni belki de bu.</p>
<p>Evet Çin dünyanın suyunu bir hayli bulandıran bir ülke. Ama kendisinin başköşesine oturduğu kurtlar sofrasındaki hiç bir kurda pabuç bırakacak bir kuzu da değil.  Trump’ın kurusıkı tehditlerine misli ile cevap verebilecek cesaret ve kapasitede olması çevresi için büyük bir tehdid. Trump’ın eğer yapıyorsa, Hong Kong’u karıştırmaya katkısı fevkalade yanlış.</p>
<p>Kuzey Kore, Çin, İran ve Rusya ile yakınlaşma tercihi ise gerçek anlamda tehlikeli bir kamplaşma. Ayrıca ABD tarife, ticaret engeli ve yatırımları karşısında atacağı her adım, öncelikle ABD, küresel ekonomi, sonra ise yakın komşuları ve kendisine zarar verecek özellikte. Ama Çin sıkıntı çekmeye alışık bir ülke. Son yıllarda tiryakisi olmaya başladığı lüks’den bile daha kolay fedakârlıkta bulunabilir. Sonuç itibariyle koca dev uyanmıştır. Uyanan devin kötü huyunu tahrik edip onu çevresine ve dünyaya tehdit hâline getirmek basiretsizliği ise Trump’lı ABD’nin ateşle oynaması. Bundan her iki tarafın da büyük bir keyif aldığı görülüyor. Ticaret savaşları aslında güç savaşlarının daniskasıdır. Ama ABD Çin’e, aradaki köprülerini atma nedeni vermeseydi, dünya daha güvenli yarınlara bakabilecekti. Ama işte Trump ile bu kadar.</p>
<p>Sema KALAYCIOĞLU / tasam.org</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://www.yorungedergi.com/cin-abd-ile-arasindaki-kopruleri-atarsa/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
