İstiklal Harbi’nde askeri kurmayların ve askeri diplomasinin başarısı, Fransızların,İtalyanların ve İngilizlerin aralarındaki anlaşmazlıklardan yararlanan askeri liderlik ile “Mustafa Kemal Atatürk / Fevzi Çakmak / Kazım Karabekir” üçlüsünün,proletarya devrimini gerçekleştiren Sovyet Rusya’nın desteğini almasıyla çok yakından ilgilidir.

Bu süreci en iyi anlatan Erol Mütercimler’in “Kurtuluş Savaşı’na Denizden Gelen Destek ve Kuvayı Milliye Donanması” kitabıdır ve bu bakış açısını güçlendiren bilgilerle doludur. Kitap; ‘İstiklal Harbi’nde Ankara’ya ulaştırılan Sovyet Yardımları’ndan söz eder.

İstiklal Savaşı’nda Rusların kömeğine karşı II. Dünya Savaşında Türklerin kömeği

“Kötek” değil efendim kömek.

“Kömek” Türkçe bir kelime ve “yardım, destek” gibi karşılığı var. Türkler, yapılaniyiliği de kötülüğü de unutmaz.

Nazi Almanyası’nın Bakü petrolü için Kafkaslar‘ı ele geçirmek amacıyla Tuapseliman kentine düzenlediği saldırılarına karşı kent halkı Nazi ordusuna kahramanca direnir. Ancak direnişin sürekliliği için lojistik malzemeye ihtiyaç duyulmaktadır.

Kasım 1942‘den itibaren Haziran 1944‘e kadar ‘Aleksandr Ulyanov‘, ‘Pestel‘ ve ‘Anatoliy Serov‘ adlı Sovyet gemileri ihtiyaç duyulan lojistiğin Trabzon’dan sevkiyatını gerçekleştirir.

Gemiler, Türkiye‘den sabun, siyah zeytin, ceviz, deri, yün gibi çeşitli ürünler getirir.Alman denizaltılarının tehdidi altında Sovyet gemileri, büyük riskler üstlenerekTürkiye’den ürünleri taşıyordu.

Nitekim 1944 yılında Nazi denizaltısının füze saldırısı sonucunda ‘Pestel‘ gemisi mürrettebatı hayatını kaybetmişti. Benzer faciayı ‘Aleksandr Ulyanov‘ gemisi de yaşamış, Naziler, 23 Şubat 1943‘te Tuapse limanını bombalarken gemi de saldırıya hedef olmuştu.

Türkiye, ayrıca SSCB müttefiklerinin gemilerine Sovyetler‘e ilaç ürünlerin taşınması için Boğazlar‘dan geçmesine izin vermişti.

Savaş öncesi Türk Diplomatlar, Stalin’i Alman Saldırısı hakkında bilgilendirdi!

II. Dünya Savaşı’nın başlamasından önceki süreçte Türk diplomatlar (MAHmensupları) edindikleri bilgileri Sovyet meslektaşlarıyla paylaşmış, Almanya’nın, Sovyetler Birliği’ne saldıracağı konusunda Moskova’yı defalarca uyarmıştı.

İlk uyarı 1939’da Budapeşte’ye atanan Türkiye‘nin Macaristan Büyükelçisi Ruşen Eşref Ünaydın tarafından Temmuz 1940’ta yapıldı. Çünkü Türk Büyükelçiliğinin yaygın istihbarat ağı, Sovyetler Birliği’nin de takdir ettikleri bir durumdu.

Hatta Sovyet yetkilileri, önceki yıllarda başkent Budapeşte’de büyükelçiliklerinin bulunmadığı yıllarda özellikle Macaristan’daki faaliyetleri için Türkiye’den yardım istemişlerdi.

Büyükelçi Ünaydın, Sovyet Elçisi Şaronov’la Alman birliklerinin Macaristanüzerinden Romanya’ya hareket ettiği bilgisini paylaştı.

Ancak Sovyet Elçisi Şaronov’ın bu bilgiyi, Moskova’ya aktarmakla yetindiği görülür.

1940 yılında Almanya, İtalya ve Japonya arasında Üçlü Pakt imzalanmasının ardından, Türkiye’nin Tokyo Büyükelçisi Ferit Tek; 17 Eylül 1939’da Yüksek Sovyet Meclisi tarafından Japonya Büyükelçiliği’ne atanan Sovyet Elçisi K. Smetanin’i Tokyo’da ziyaret etmiş, Adolf Hitler yönetimindeki Almanya’nın,Sovyetler’e saldıracağı konusunda uyarıda bulunmuştu.

Türk Elçi, saldırı amacıyla Almanya’nın SSCB’yi güneydoğu yönünden kuşatmak için Romanya ve Macaristan’da bazı askeri faaliyetlerde bulunduğuna dikkat çekmişti.

Sovyet Elçi Smetanin‘in, Almanya ve SSCB arasında saldırmazlık anlaşmasıbulunduğunu hatırlatması üzerine Büyükelçi Tek, gülümseyerek, “Ama sadece görünüşte öyle, bu kâğıt üstünde bir anlaşma…” demişti.

Dediği gibi de oldu.

Yine aynı yıl 1940’da Tokyo‘daki Türkiye Büyükelçiliği‘nde düzenlenen 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı resepsiyonunda Büyükelçi Ferit Tek, Sovyet mevkidaşı Smetanin’i bir kez daha, “Almanya, Avrupa zaferinin ardından mutlaka size doğru harekete geçecek” sözleriyle uyarma gereği hissetmişti.

Sakızlı Rum Çocuğunun Türkleşmesi ve Türk Devletine Hizmeti…

Sovyetler Birliği yetkililerine Türk Diplomatlarının uyarılarının ardı arkası kesilmez.4 Ocak 1941’de Türkiye‘nin Berlin Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Nurettin Ferruh Alkent, Sovyet Büyükelçisi V.Dekanozov’a Almanya’nın Sovyetlere saldıracağıkonusunda uyarıda bulunur.

13 Ocak’ta Türk diplomat Nurettin Ferruh Alkent, Sovyet mevkidaşıyla yaptığı bir diğer görüşmede Romanya-SSCB sınırında çok sayıda Nazi askerinin bulunduğunu söyler.

Nurettin Ferruh Alkent, Saray Baş Teşrifatçısı Ferruh Bey’in oğluydu.

Dr. Rıza Tevfik, kendi öğrencisi olan Nurettin Ferruh Alkent’in Babası Ferruh Efendi’nin, Sakız’dan getirilip Müslüman ailelerinde terbiye gören Rum çocuklarından olduğu bilgisini verir.

Nureddin Ferruh, henüz on yedi yaşındayken 1895 yılında ‘Şafak Sadaları’ isimli şiir kitabını tab ettirmişti. Almanca, Rumca, İngilizce, Fransızca, Japonca ve Macarcabiliyordu.

Stalin, Türkiye’nin Sovyetler’e saldırmayacağından emin olunca, Türk sınırındaki Kızıl Ordu birliklerini Stalingrad cephesine kaydırdı…

Rusya Dışişleri Bakanlığı‘na bağlı Moskova Uluslararası İlişkiler Enstitüsü(MGİMO) öğretim görevlisi, emekli diplomat Prof.Dr. Yuri Dubinin, Türkiye‘nin 2. Dünya Savaşı‘nın kaderini değiştirdiğine dair iddiaları hiç de yabana atılacak gibi değil.

Dubinin’in aktardığı anekdota göre; Sovyet lideri Josef Stalin 1942 sonbaharındaSSCB’nin Ankara Büyükelçisi Sergey Vinogradov‘u acilen Moskova‘ya çağırır.

Stalin‘in üç kere “Söyler misin, Türkiye bize karşı savaş açacak mı açmayacak mı” diye ısrarla sorması üzerine Vinogradov, “Hayır yoldaş Stalin…” diye yanıt verir. 

Güneyden bir saldırı gelmeyeceğine sonunda ikna olan Stalin, Türk sınırındaki Kızıl Ordu birliklerini Stalingrad cephesine kaydırdı. Bu birliklerin Sovyetler‘in savaşı kazanmasında önemli rol oynadığı biliniyor, Stalingrad çatışması da savaşın dönüm noktası sayılıyor.

II. Dünya Savaşı’nda Türkiye, Almanya yanlısı politika takip etti…

Türkiye; 2. Dünya Savaşı’nda Trakya sınırına kadar ilerleyen Almanya ve müttefiklerini kışkırtmadan, Almanya yanlısı bir politika izlemek yolu ile savaşa girmeme politikasını benimsemişti.

Alman denizaltılarının Odesa ve daha sonra Sivastopol’den tahliye harekâtı yürütenSovyet gemilerine büyük kayıplar verdirdiği süreçte, Türkiye, Montrö anlaşmasının hükümlerini çiğneyen Alman savaş gemilerinin Karadeniz’e çıkışına göz yummuştu.

2. Dünya Savaşı yıllarında Alman silah sanayiinin en çok ihtiyaç duyduğu hammaddelerden biri de ”Krom”du. 

Krom, vasıflı çelik üretiminde olmazsa olmaz bir hammaddeydi ve bu çelik de savaşın en önemli silahı olan tank yapımında kullanılmaktaydı.

Alman silah sanayi için vazgeçilmez bir hammadde olan krom satışının giderek artan kotalar ile devam etmesi ve İnönü Hükümeti’nin bu politikası en çok ABD veİngiltere’yi rahatsız ediyordu

İngiltere ve ABD Dışişlerinin arka arkaya vermiş oldukları notalar sonucunda,Türkiye, Almanya’ya yaptığı krom sevkiyatını 21 Nisan 1941’de durdurdu ve baskıyla 2 Ağustos 1944’te Almanya ile ilişkilerini kesti.

İngiltere, 20 Şubat 1945’te, Türkiye’ye bir muhtıra vererek, 25 Nisan’da müttefikler arasında yapılacak olan San Francisco Konferansı’na, 1 Mart 1945’ten önce Almanya’ya savaş ilan eden ülkelerin davet edileceğini, Türkiye’nin de bu tarihten önce savaşa girmeye karar verirse, BM Bildirisi’ne katılabileceğini bildirdi.

Türkiye de bunun üzerine 23 Şubat 1945’te, Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti ve 27 Şubat’ta da BM Bildirisi’ni imzaladı. Bunun üzerine 5 Mart’ta konferansa resmen davet edildi ve böylece BM’nin kurucu üyeleri arasına katıldı.

Amerika ve İngiltere’nin Türkiye’yi işgal planlarını Sovyet Rusya Bozdu…

ABD ve İngiltere‘nin II. Dünya Savaşı‘nda Moskova ile yaptığı müzakerelerin tutanakları, “Stalin liderliğindeki Sovyetlerin o dönemde Türkiye’den Kars ve Ardahan’ı talep ettiğini ve Boğazlar’da üs istediğini” ortaya koymuştu.

Biraz da Türk yetkilileri korkutmak için abartılan bu belgelerde ayrıca, Stalin‘in dünyanın çeşitli ülkelerinden Ermenileri, SSCB‘ye getirttiğini ve onları, işgal etmek istediği Doğu Anadolu‘ya yerleştirmeyi amaçladığı, Doğu Anadolu‘yu işgaline haklı zemin oluşturma çabası içerisinde SSCB‘ye getirttiği Ermenileri kullanmaya çalıştığı yer alıyordu.

Aslında Amerikalılar ve İngilizler, Türkiye’ye ölümü gösterip sıtmaya razı etmeyi düşünüyordu. Çünkü ABD ve İngiltere, Boğazlar konusunda Sovyet taleplerini bir noktaya kadar desteklemekteydi.

ABD ve İngiltere Türkiye’nin haberi olmadan Boğazları, Sovyet Rusya ile pazarlık konusu yapmıştı…

Eylül 1945’de toplanan Müttefik Devletler Dışişleri Bakanları Kurulu, Montrö Anlaşması’nın değiştirilmesi anlamında belli prensipler üzerinde anlaşmasına rağmen,  sonradan eklenen Sovyet talepleriyle ilgili mutabakat sağlayamamıştı.

Ne yazık ki günümüzde Türkiye’nin sözde müttefiki geçinen ABD ve İngiltere,Türkiye’yi çok yakından ilgilendiren bu toplantıya davet dahi etmemişlerdi.

Kasım 1945’de ABD ve İngiltere; Alman gemi ve denizaltılarının 2. Dünya Savaşında Karadeniz’e geçişlerini bahane ettiler.

Türkiye’nin savaşta Montrö Anlaşmasını Almanya lehine çiğnediğini ileri sürerek,Boğazlar konusundaki değişiklik talebi ile ilgili ayrı ayrı Türkiye’ye nota verdiler.

Bu notaların dili, diplomatik bir şekilde de olsa, temel olarak Sovyetler’in Boğazlar üzerindeki taleplerini kısmen destekler içerikteydi ve Sovyetlerle birlikte Boğazlara çökmek gibi amaç taşıyordu.

Buna göre ABD ordusu ve İngiliz ordusu, Çanakkale ve İstanbul boğazlarını kontrol edecek, Türkiye’de askerlerini konuşlandıracaktı.

Sovyetler ABD/İngiltere’nin işgal planını bozmak için Türkiye’den toprak talebinde bulundu…

Sovyetler, 1946 yılına girildiğinde Türkiye üzerindeki baskılarını artırdı. Sovyettalepleri, Boğazlar’da askeri üs verilmesi ve Karadeniz Ülkelerinin (ki tamamı Sovyet işgali altında idi.) engelsiz bir şekilde Boğazları kullanması ile sınırlı kalmayıp;Kars ve Ardahan’ın da terk edilmesini kapsıyordu.

Aslınsa Stalin, blöf yapmıştı.

Niyet başkaydı.

7 Ağustos 1946’da Sovyet ültimatomu Türkiye’ye ulaştı.

Ültimatom, kaba bir dil ile Boğazlar rejiminin derhal Sovyetler Birliği’nin talepleri doğrultusunda değiştirilmesini talep ediyordu.

Sovyetler’in bu çıkışı “-Bana rağmen bu işgali yapamazsınız” anlamını taşıyordu. Ayrıca ABD ve İngiltere ile arasına mesafe koyarak; “Paylaşımda aslan payınıkaptırmam!..” gibi inceden bir mesaj da veriyordu.

Stalin’in hamlesi işe yaradı; ABD/İngiltere’nin Türkiye’yi, Boğazlar üzerinden işgal planları suya düştü ve alelacele ABD ve İngiltere, Türkiye’ye olan garanti ve desteklerini açıklamak zorunda kaldı.

.

Ömür Çelikdönmez

Alman hükümeti imamların Almanya’da yetiştirilmesini istiyor. Ancak Müslüman örgütler buna ihtiyacın ve gereken altyapının olmadığını savunuyor. Bu da Almanya’da imamlık eğitimini çıkmaza sokuyor.

Alman hükümeti yıllardır camilerde Türkiye’den veya Müslüman ülkelerden gönderilen imamlar yerine, Almanya’da eğitim almış, ülkenin dilini, kültürünü bilen imamların görev yapmasını istiyor. Almanya’da kurulan ilahiyat enstitüleri, imamların Almanya’da yetiştirilmesi yönünde önemli bir adım olarak görülüyordu. Ancak bu enstitülerin kurulmasının üzerinden on beş yıldan fazla zaman geçmesine rağmen konu hâlâ tartışılıyor.

DW Türkçe’ye konuşan Göttingen Georg-August Üniversitesi İslam Bilimleri Bölümü’nden Prof. Dr. Riem Spielhaus, üniversitelerde doğrudan imam yetiştirilmesinin mümkün olmadığına dikkat çekiyor. Öğrencilerin “üniversitede temel ilahiyat eğitimi aldıklarını” belirten Spielhaus, öğrencilere “cenaze namazı nasıl kıldırılır gibi uygulamaya yönelik” bilgiler verilmediğini ifade ediyor.

Bu nedenle de, ilahiyat bölümlerinden mezun olanların imam olabilmek için bir veya iki yıl süren, uygulamaya yönelik bir eğitimden geçmesi gerekiyor. Ancak Almanya’da imam yetiştirecek böyle bir eğitim sistemi bulunmuyor.

Almanya’da imam yetiştirilmesi için gündeme getirilen önerilerden biri kiliseler örnek alınarak bir imamlık eğitimi geliştirilmesi. Osnabrück Üniversitesi İlahiyat Enstitüsü’nden Prof. Dr. Rauf Ceylan, Almanya’daki Katolik ve Protestan kiliselerinin teoloji mezunlarına yönelik iki yıllık “papazlık semineri” adı altında bir eğitim verdiğini anlatıyor. DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Ceylan, Müslümanlar için uygulamalı eğitime dayalı “imamlık semineri” gibi bir sisteme ihtiyaç olduğunu dile getiriyor.

Rauf Ceylan, devletin ilahiyat enstitülerinin finansmanı için gereken desteği sağladığını ancak dini içeriğe ve dolayısıyla imamların eğitimine karışmadığını belirtiyor. Alman anayasasına göre, devletin din konusunda “tarafsız” olması gerektiği için imamların yetiştirilmesi dini cemaatlerin yetki alanına giriyor. Dolayısıyla, “imamlık semineri” benzeri bir sistemin dini cemaatler tarafından oluşturulması gerekiyor. Bu noktada karşılaşılan sorunlara dikkat çeken Ceylan, “Bu eğitim için gereken parayı ve imam olarak çalışanların maaşlarını kim ödeyecek?” diye soruyor.

DİTİB “imamlık seminerine” sıcak bakmıyor

Almanya’daki Müslüman örgütlerin çoğunun böyle bir imamlık eğitimi verecek altyapısı ve maddi kaynağı bulunmuyor. Bunun yanı sıra “imamlık semineri” şeklindeki bir yapıya da pek sıcak bakmıyorlar. DW Türkçe’ye konuşan Almanya’daki en büyük Müslüman örgütü Diyanet İşleri Türk İslam Birliği’nin (DİTİB) Dış İlişkiler Sorumlusu Zekeriya Altuğ, “Almanya’da Müslüman teşkilatların yapısı çok farklılıklar arz ediyor, dolayısıyla Almanya’ya yönelik tek tip bir eğitim modeli İslam ve Müslümanların yapısına uymaz” diyor. “Bir imamın ihtiyaçlarının kilise papazından farklı” olduğunu vurgulayan Altuğ, “kopyalamaktan ziyade kendi ihtiyaçlarımız ve kendi imkânlarımız nedir diyerek, kendi konseptimizi geliştirmemiz lazım” şeklinde konuşuyor.

Almanya İslam Konseyi Başkanı Burhan Kesici, “imamlık semineri” şeklindeki bir yapıya “ihtiyaç olmadığını” belirtiyor. DW Türkçe’ye konuşan Kesici, İslam Konseyi’nin kendi imkânları ile ihtiyaçları karşılayacak şekilde imam ve din görevlisi yetiştirdiğini, bunun finansmanının da alınan bağış ve üyelik aidatları ile karşılandığını söylüyor. Kesici, imamların Almanya’da yetiştirilmesi tartışmasının nedeninin “Türkiye’den imam gönderilmesinin istenmemesi” olduğunu savunuyor. Kesici’nin verdiği bilgilere göre, İslam Konseyi’ne bağlı yaklaşık 450 camide nadiren Türkiye’den gelen imamlar görevlendiriliyor.

Almanya’da yetişen gençler Türkiye’de ilahiyat okuyor

Almanya’daki yaklaşık 2600 camide görev yapan imamların çoğu Almanya dışından geliyor. DİTİB’e bağlı yaklaşık 900 camide görevli imamlar Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından gönderiliyor ve maaşları Türkiye tarafından ödeniyor.

DİTİB Dış İlişkiler Sorumlusu Zekeriya Altuğ, Almanya’da imam yetiştirmek için “personelin ve maddi kaynağın” olmadığına dikkat çekiyor. “Bu konuda Türkiye’deki imkânların daha elverişli” olduğunu vurgulayan Altuğ, “Almanya’da doğmuş, büyümüş gençleri uluslararası ilahiyat konsepti çerçevesinde Türkiye’de eğitim almaya” gönderdiklerini anlatıyor. Türkiye’de altı üniversitede, uluslararası ilahiyat programı bulunuyor. Altuğ’un verdiği bilgilere göre, Almanya’dan her yıl yaklaşık 100 genç burslu olarak Türkiye’de ilahiyat öğrenimi görüyor. Ancak, bu gençlerin tamamı imam olarak çalışmıyor.

Almanya’da yaşayan üçüncü ve dördüncü nesil Türkler düşünüldüğü zaman, “Almanya’da yetişmiş imama ihtiyaç olduğunu” belirten Zekeriya Altuğ, “ama bu imamların Türkiye’de mi, Almanya’da mı eğitim aldığından çok, aldıkları eğitimin kalitesinin önemli olduğunu” dile getiriyor.

Merkel: İmamlar Almanya’da da yetiştirilmeli

Alman hükümeti açısından ise bu eğitimin nerede alındığı önem taşıyor. Almanya Başbakanı Angela Merkel, Alman meclisinde parlamenterlerin sorularını yanıtlarken, “Kanımca Almanya’da da imam yetiştirilmesine ihtiyacımız var. Bu bizi daha bağımsız kılacak ve gelecek için gerekli” sözleri ile bunun önemine işaret etti.

Muhalefetteki Yeşiller de, Almanya’da imam ve Müslüman din görevlilerinin yetiştirilmesini sunduğu bir önerge ile meclis gündemine taşımıştı. Bu önergede imzası olan milletvekili Filiz Polat, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, “dini cemaatler camilerde görevli imamları Almanya’da yetiştirmek isterse, Alman hükümetinin buna destek vermesini” talep ettiklerini söylüyor. Alman anayasasına göre imamların eğitiminin dini cemaatlerin yetki alanına girdiğini hatırlatan Polat, yine de Müslüman örgütler ile federal ve eyalet hükümetlerinin “eşit düzeyde” kuracağı diyalog ile imam yetiştirilmesi için bir çözüm bulunacağına işaret ediyor.

DİTİB Dış İlişkiler Sorumlusu Zekeriya Altuğ ise siyasilerin Almanya imamlık eğitimini tartışması karşısında, devletin yapısı gereği dini konularda “tarafsız” kalması gerektiğini hatırlatıyor ve “Burada bir ihtiyaç var, ama Müslüman kuruluşlar siyasi ve toplumsal baskılardan arınmış bir şekilde, bu ihtiyaca yönelik çözüm yollarını kendileri geliştirmesi gerekir” diyor.

Kaynak: Deutsche Welle Türkçe