Katalonya Neresi, Katalanlar Kim?

Birçoğumuz Katalonya veya Katalan ismini yeni duyduk. Irak’tan ayrılıp bağımsızlıklarını ilan etmek isteyen Kuzey Irak Kürtleri gibi referandum yapınca Katalonya dünya gündemiyle birlikte Türkiye’nin gündemine yerleşiverdi. Katalonya neresi Katalanlar kim? Katalanlar; İspanya’nın kuzeydoğusu ile Fransa’nın güneyi, Akdeniz sahil şeridine bitişik coğrafyada yaşayan Latin kökenli halk. Katalonya; İspanya’ya bağlı İber Yarımadası’nın kuzeydoğusunda yer alan özerk bölge. Katalonya kelimesi tarihte ilk defa 11. yüzyılda “Marca Hispanica” olarak adlandırılan Müslümanlara karşı oluşturulmuş tampon askeri bölge için kullanılan bir yer adlandırması. “Kaleler ülkesi” anlamına gelen “castla” kelimesinden veya Gotlar’ın ülkesi anlamına gelen “Gotlandia” kelimesinden türemiş olması muhtemel.1 Katalanlar Endülüslü Müslümanlara yaptıkları zulümle tanınan bir millet.

Türk-Katalan İlişkileri

İspanya neresi Anadolu neresi demeyin! Katalanlar, Balkanlarda, Ege sahillerinde ve Anadolu’da Müslüman Türk beylikleriyle de savaştı. Bizans İmparatorluğu, kendi askeri kuvvetiyle Türkleri Batı Anadolu’dan çıkaramayacağını anlayınca, disiplinli, muhariplik gücü yüksek ve paralı askerlerden oluşan birlikleri bu iş için kullanma yoluna gitmiş ve XIV. yüzyılın hemen başlarında ilk olarak Alanlardan oluşan kuvvetleri denemiş, ancak bundan bir netice almayınca Katalanları ücretli askerî birlik olarak kiralamak suretiyle Türkleri durdurmaya çalışmıştı. Bölgede son derece önemli bir rol oynayan bir diğer gücü temsil eden Hospitalier Şövalye Tarikatı ise XIV. yüzyılın başından itibaren Latinlerin Ege’deki ticari çıkarları ve Haçlı Seferi planları için asıl tehlike olarak görülen Türkler ve Hospitalierin müttefikleri Katalanların askerî faaliyetlerinin durdurulmasında Papalığın öncü birliği vazifesini görmüş ve Papalığın desteği ile 1309 yılında Rodos Adası’nı zaptederek buraya sağlam bir biçimde yerleşmişlerdi.

Hıristiyan Avrupa, Türk ilerleyişinin önemini ancak 14. yüzyılın başlarında Latin mülkleri ve ticari ulaşımı Ege Denizi’nde cihat faaliyetinde bulunan Türkmen gazilerinin günden güne artan hücumlarına maruz kalınca fark edecek ve yeniden düzenlenecek yeni bir haçlı seferinin tek amacı Türkler’in Ege’den atılması olacaktır. Ancak Ege’deki Türk karşıtı koalisyonun bozulmasına Venedik -Ceneviz Savaşı neden olur.

Bu savaş sırasında Venedikliler, Konstantinopolis ile Aragon -Katalonya Kralı IV. Peter ile onun Katalan savaşçılarına yaklaşırken, Cenevizliler Aydınoğlu Hızır Bey ve Osmanoğlu Orhan Bey ile ittifak kurmuşlardır. Bu birlikteliğin hemen sonrasında Ceneviz ile Osmanlı antlaşması Osmanlıların Batılı bir milletle yaptığı ilk antlaşmadır. 2 Mart 1354’te Gelibolu ve yöresinde meydana gelen deprem sonrası fethedilen topraklar için “Gelibolu’da sayısız ‘Frenk’ (Katalan) olduğu için burayı zapt etmek mümkün değildir” denir. Gerek Konstantinopolis, gerekse Venedik ordusunda yer alan Katalan askerleri Akdeniz çevresindeki egemenlik kaygısının büyüklüğünü göstermektedir. Kısa süre sonra Portekiz ve İspanya donanmalarının okyanuslara açılmalarına müteakip Akdeniz havzasında nerede ise Katalan askeri kalmayacaktır.3 Marsilya başkonsolosluğu görevinde bulunan Fuat Carım’ın; 1965’te İstanbul’da neşrettiği, ‘Tarihin Türk’e Yüklediği Çetin Görev: Haçlı Seferler, Katalanların Saldırışı’ başlıklı kitabı bu alanda tek kitap olma özelliği taşıyor.

Katalanlar İspanya’dan Neden Ayrılmak İstiyor?

Devamı Yörünge Dergisi 2. Sayısında (Kasım/2017)

Arakan Müslümanlarına neden Rohingya halkı deniliyor?

a) Ruhunnecah / Rohingya: Myanmar egemenliği altındaki Arakan topraklarında meydana gelen “şiddet” ve “katliam” Arakan Müslümanlarının etnik kökeni ve yaşadıkları bölge adı merak konusu oldu. Türkiyeli Müslümanların Arakan diye bildiği bölgeyi İngilizler Rohingya adıyla servis ediyor. Arakan Müslümanlarının bin yıl kadar önce buralara yerleşen Müslüman tacirlerin soyundan geldikleri düşünülüyor. Arakan ya da diğer adıyla Rohingya, bugünkü siyasi ve idari haritada Myanmar (Burma) Birliği Cumhuriyeti, Bangladeş Halk Cumhuriyeti ve Hindistan Cumhuriyeti arasında üçe bölünmüş bir ülke. Kadim Arakan topraklarının bugün doğu ve güney kesimi Myanmar (Burma), kuzeybatı kesimi Bangladeş, kuzey kesimi de Hindistan egemenliği altındadır. Arakan’ın batısı ise boydan boya Hind Okyanusu kıyıları. Arakan coğrafyasına yerli orijinal dilde “Rohingya”, Arakan halkına da “Rohingya halkı” denir. Buradaki Budist halk ise “Raxine”(Rakhine) olarak adlandırılır. “Rohingya” ve “Raxine”, sadece etnik değil, aynı zamanda dînî bir ayrışmayı ifade eder. “Rohingya” denildiğinde Müslümanlar, “Raxine” denildiğinde Budistler kastedilir. İslam’ın ülkeye girişiyle ilgili mutabakata varılan tek husus, Müslüman tacirlerin misyonu olmakla birlikte başlangıç tarihinde farklı bildirimler söz konusu. Bununla birlikte Arakan’ın İslamla tanışmasını Vakkas bin Malik’e bağlayan rivayetlerde mevcut. İlk kez Hicri birinci asırda Allah Resulü’nün (s.a.v) sahabelerinden Vakkas bin Malik (r.a) ve bir grup arkadaşının bu ülkeye ilk ayak basan Müslüman tacirler olduğu söyleniyor. Bu ilk temastan sonra Müslümanların bu ülke ile ticaretleri artmış, Müslüman tacirler sıklıkla bu ülkeye ticari amaçlı ziyaretlerde bulunmuşlardır. Hicri ikinci asırda Müslüman tacirlere ait bir gemi Arakan’a yakın Bengal Körfez’inde batınca ülkedeki Müslümanların kaderini değişti.

Gemideki onlarca Müslüman karaya çıktıktan sonra bir daha ülkelerine dönemedi. Arakan’a yerleşen bu kazazede Müslümanlar, İslam’ın bu bölgede yerleşik sürece geçmesinde büyük katkı sundular.

English al Arabiya yazarı Suudi tarihçi ve diplomat Ali Gamidi’ye göre; İslam’ın dünya çapında yayılmaya başladığı ilk döneminde buraya gelerek yerleşen Müslümanlar uzun yıllar boyunca tıpkı İslam’ın İspanya’da sağlamış olduğu gibi hayranlık uyandıran bir medeniyet inşa etti. Özellikle Tayland’ın Patani Bölgesi ve Moro’da güçlü devletler kuruldu. Yine aynı dönemlerde Filipinlere kadar gelen İspanyolların bile hayranlık duyarak baktığı ve tıpkı Endülüs’te yapmış oldukları gibi korkunç bir kıyım ve yakma işiyle dağıtmaya çalıştıkları bir düzenin ve dirliğin sahipleri bölge Müslümanlarıydı. Bölgenin sömürülebilir potansiyelini keşfeden oryantalistlerin yönlendirmesiyle İspanyollarla birlikte İngilizler ve Hollandalıların da bölgeye gelmeleri dengeleri değiştirdi. Böylece konumları zayıflayan ve devletleri elden çıkan Müslümanlar ise bütün ülke boyunca dağıldılar. Sahil bölgelerine yerleşerek hayatta kalmanın mücadelesini verdiler.

Devamı Yörünge Dergisi 1. Sayısında (Ekim/2017)